रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 8

332 of 606 · 101 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तत्र दिव्योपमं मुख्यं स्फाटिकं रत्नभूषितम् । (१।१)

tatra divyopamaṃ mukhyaṃ sphāṭikaṃ ratnabhūṣitam |

1.2१.२

अवेक्षमाणो हनुमान् ददर्श शयनासनम् ॥ (१।२)

avekṣamāṇo hanumān dadarśa śayanāsanam ||

2.1२.१

तस्य चैकतमे देशे सो ऽग्र्यमाल्यविभूषितम् । (२।१)

tasya caikatame deśe so 'gryamālyavibhūṣitam |

2.2२.२

ददर्श पाण्डुरं छत्रं ताराधिपतिसंनिभम् ॥ (२।२)

dadarśa pāṇḍuraṃ chatraṃ tārādhipatisaṃnibham ||

3.1३.१

बालव्यजनहस्ताभिर् वीज्यमानं समन्ततः । (३।१)

bālavyajanahastābhir vījyamānaṃ samantataḥ |

3.2३.२

गन्धैश्च विविधैर् जुष्टं वरधूपेन धूपितम् ॥ (३।२)

gandhaiśca vividhair juṣṭaṃ varadhūpena dhūpitam ||

4.1४.१

परमास्तरणास्तीर्णम् आविकाजिनसंवृतम् । (४।१)

paramāstaraṇāstīrṇam āvikājinasaṃvṛtam |

4.2४.२

दामभिर् वरमाल्यानां समन्ताद् उपशोभितम् ॥ (४।२)

dāmabhir varamālyānāṃ samantād upaśobhitam ||

5.1५.१

तस्मिञ् जीमूतसंकाशं प्रदीप्तोत्तमकुण्डलम् । (५।१)

tasmiñ jīmūtasaṃkāśaṃ pradīptottamakuṇḍalam |

5.2५.२

लोहिताक्षं महाबाहुं महारजतवाससम् ॥ (५।२)

lohitākṣaṃ mahābāhuṃ mahārajatavāsasam ||

6.1६.१

लोहितेनानुलिप्ताङ्गं चन्दनेन सुगन्धिना । (६।१)

lohitenānuliptāṅgaṃ candanena sugandhinā |

6.2६.२

संध्यारक्तम् इवाकाशे तोयदं सतडिद्गुणम् ॥ (६।२)

saṃdhyāraktam ivākāśe toyadaṃ sataḍidguṇam ||

7.1७.१

वृतम् आभरणैर् दिव्यैः सुरूपं कामरूपिणम् । (७।१)

vṛtam ābharaṇair divyaiḥ surūpaṃ kāmarūpiṇam |

7.2७.२

सवृक्षवनगुल्माढ्यं प्रसुप्तम् इव मन्दरम् ॥ (७।२)

savṛkṣavanagulmāḍhyaṃ prasuptam iva mandaram ||

8.1८.१

क्रीडित्वोपरतं रात्रौ वराभरणभूषितम् । (८।१)

krīḍitvoparataṃ rātrau varābharaṇabhūṣitam |

8.2८.२

प्रियं राक्षसकन्यानां राक्षसानां सुखावहम् ॥ (८।२)

priyaṃ rākṣasakanyānāṃ rākṣasānāṃ sukhāvaham ||

9.1९.१

पीत्वाप्युपरतं चापि ददर्श स महाकपिः । (९।१)

pītvāpyuparataṃ cāpi dadarśa sa mahākapiḥ |

9.2९.२

भास्करे शयने वीरं प्रसुप्तं राक्षसाधिपम् ॥ (९।२)

bhāskare śayane vīraṃ prasuptaṃ rākṣasādhipam ||

10.1१०.१

निःश्वसन्तं यथा नागं रावणं वानरोत्तमः । (१०।१)

niḥśvasantaṃ yathā nāgaṃ rāvaṇaṃ vānarottamaḥ |

10.2१०.२

आसाद्य परमोद्विग्नः सो ऽपासर्पत् सुभीतवत् ॥ (१०।२)

āsādya paramodvignaḥ so 'pāsarpat subhītavat ||

11.1११.१

अथारोहणम् आसाद्य वेदिकान्तरम् आश्रितः । (११।१)

athārohaṇam āsādya vedikāntaram āśritaḥ |

11.2११.२

सुप्तं राक्षसशार्दूलं प्रेक्षते स्म महाकपिः ॥ (११।२)

suptaṃ rākṣasaśārdūlaṃ prekṣate sma mahākapiḥ ||

12.1१२.१

शुशुभे राक्षसेन्द्रस्य स्वपतः शयनोत्तमम् । (१२।१)

śuśubhe rākṣasendrasya svapataḥ śayanottamam |

12.2१२.२

गन्धहस्तिनि संविष्टे यथा प्रस्रवणं महत् ॥ (१२।२)

gandhahastini saṃviṣṭe yathā prasravaṇaṃ mahat ||

13.1१३.१

काञ्चनाङ्गदनद्धौ च ददर्श स महात्मनः । (१३।१)

kāñcanāṅgadanaddhau ca dadarśa sa mahātmanaḥ |

13.2१३.२

विक्षिप्तौ राक्षसेन्द्रस्य भुजाविन्द्रध्वजोपमौ ॥ (१३।२)

vikṣiptau rākṣasendrasya bhujāvindradhvajopamau ||

14.1१४.१

ऐरावतविषाणाग्रैर् आपीडितकृतव्रणौ । (१४।१)

airāvataviṣāṇāgrair āpīḍitakṛtavraṇau |

14.2१४.२

वज्रोल्लिखितपीनांसौ विष्णुचक्रपरिक्षितौ ॥ (१४।२)

vajrollikhitapīnāṃsau viṣṇucakraparikṣitau ||

15.1१५.१

पीनौ समसुजातांसौ संगतौ बलसंयुतौ । (१५।१)

pīnau samasujātāṃsau saṃgatau balasaṃyutau |

15.2१५.२

सुलक्षणनखाङ्गुष्ठौ स्वङ्गुलीतललक्षितौ ॥ (१५।२)

sulakṣaṇanakhāṅguṣṭhau svaṅgulītalalakṣitau ||

16.1१६.१

संहतौ परिघाकारौ वृत्तौ करिकरोपमौ । (१६।१)

saṃhatau parighākārau vṛttau karikaropamau |

16.2१६.२

विक्षिप्तौ शयने शुभ्रे पञ्चशीर्षाविवोरगौ ॥ (१६।२)

vikṣiptau śayane śubhre pañcaśīrṣāvivoragau ||

17.1१७.१

शशक्षतजकल्पेन सुशीतेन सुगन्धिना । (१७।१)

śaśakṣatajakalpena suśītena sugandhinā |

17.2१७.२

चन्दनेन परार्ध्येन स्वनुलिप्तौ स्वलंकृतौ ॥ (१७।२)

candanena parārdhyena svanuliptau svalaṃkṛtau ||

18.1१८.१

उत्तमस्त्रीविमृदितौ गन्धोत्तमनिषेवितौ । (१८।१)

uttamastrīvimṛditau gandhottamaniṣevitau |

18.2१८.२

यक्षपन्नगगन्धर्वदेवदानवराविणौ ॥ (१८।२)

yakṣapannagagandharvadevadānavarāviṇau ||

19.1१९.१

ददर्श स कपिस्तस्य बाहू शयनसंस्थितौ । (१९।१)

dadarśa sa kapistasya bāhū śayanasaṃsthitau |

19.2१९.२

मन्दरस्यान्तरे सुप्तौ महाही रुषिताविव ॥ (१९।२)

mandarasyāntare suptau mahāhī ruṣitāviva ||

20.1२०.१

ताभ्यां स परिपूर्णाभ्यां भुजाभ्यां राक्षसाधिपः । (२०।१)

tābhyāṃ sa paripūrṇābhyāṃ bhujābhyāṃ rākṣasādhipaḥ |

20.2२०.२

शुशुभे ऽचलसंकाशः शृङ्गाभ्याम् इव मन्दरः ॥ (२०।२)

śuśubhe 'calasaṃkāśaḥ śṛṅgābhyām iva mandaraḥ ||

21.1२१.१

चूतपुंनागसुरभिर् बकुलोत्तमसंयुतः । (२१।१)

cūtapuṃnāgasurabhir bakulottamasaṃyutaḥ |

21.2२१.२

मृष्टान्नरससंयुक्तः पानगन्धपुरःसरः ॥ (२१।२)

mṛṣṭānnarasasaṃyuktaḥ pānagandhapuraḥsaraḥ ||

22.1२२.१

तस्य राक्षससिंहस्य निश्चक्राम मुखान्महान् । (२२।१)

tasya rākṣasasiṃhasya niścakrāma mukhānmahān |

22.2२२.२

शयानस्य विनिःश्वासः पूरयन्न् इव तद् गृहम् ॥ (२२।२)

śayānasya viniḥśvāsaḥ pūrayann iva tad gṛham ||

23.1२३.१

मुक्तामणिविचित्रेण काञ्चनेन विराजता । (२३।१)

muktāmaṇivicitreṇa kāñcanena virājatā |

23.2२३.२

मुकुटेनापवृत्तेन कुण्डलोज्ज्वलिताननम् ॥ (२३।२)

mukuṭenāpavṛttena kuṇḍalojjvalitānanam ||

24.1२४.१

रक्तचन्दनदिग्धेन तथा हारेण शोभिना । (२४।१)

raktacandanadigdhena tathā hāreṇa śobhinā |

24.2२४.२

पीनायतविशालेन वक्षसाभिविराजितम् ॥ (२४।२)

pīnāyataviśālena vakṣasābhivirājitam ||

25.1२५.१

पाण्डुरेणापविद्धेन क्षौमेण क्षतजेक्षणम् । (२५।१)

pāṇḍureṇāpaviddhena kṣaumeṇa kṣatajekṣaṇam |

25.2२५.२

महार्हेण सुसंवीतं पीतेनोत्तमवाससा ॥ (२५।२)

mahārheṇa susaṃvītaṃ pītenottamavāsasā ||

26.1२६.१

माषराशिप्रतीकाशं निःश्वसन्तं भुजङ्गवत् । (२६।१)

māṣarāśipratīkāśaṃ niḥśvasantaṃ bhujaṅgavat |

26.2२६.२

गाङ्गे महति तोयान्ते प्रसुप्तमिव कुञ्जरम् ॥ (२६।२)

gāṅge mahati toyānte prasuptamiva kuñjaram ||

27.1२७.१

चतुर्भिः काञ्चनैर् दीपैर् दीप्यमानैश्चतुर्दिशम् । (२७।१)

caturbhiḥ kāñcanair dīpair dīpyamānaiścaturdiśam |

27.2२७.२

प्रकाशीकृतसर्वाङ्गं मेघं विद्युद्गणैर् इव ॥ (२७।२)

prakāśīkṛtasarvāṅgaṃ meghaṃ vidyudgaṇair iva ||

28.1२८.१

पादमूलगताश्चापि ददर्श सुमहात्मनः । (२८।१)

pādamūlagatāścāpi dadarśa sumahātmanaḥ |

28.2२८.२

पत्नीः स प्रियभार्यस्य तस्य रक्षःपतेर् गृहे ॥ (२८।२)

patnīḥ sa priyabhāryasya tasya rakṣaḥpater gṛhe ||

29.1२९.१

शशिप्रकाशवदना वरकुण्डलभूषिताः । (२९।१)

śaśiprakāśavadanā varakuṇḍalabhūṣitāḥ |

29.2२९.२

अम्लानमाल्याभरणा ददर्श हरियूथपः ॥ (२९।२)

amlānamālyābharaṇā dadarśa hariyūthapaḥ ||

30.1३०.१

नृत्तवादित्रकुशला राक्षसेन्द्रभुजाङ्कगाः । (३०।१)

nṛttavāditrakuśalā rākṣasendrabhujāṅkagāḥ |

30.2३०.२

वराभरणधारिण्यो निषण्णा ददृशे कपिः ॥ (३०।२)

varābharaṇadhāriṇyo niṣaṇṇā dadṛśe kapiḥ ||

31.1३१.१

वज्रवैदूर्यगर्भाणि श्रवणान्तेषु योषिताम् । (३१।१)

vajravaidūryagarbhāṇi śravaṇānteṣu yoṣitām |

31.2३१.२

ददर्श तापनीयानि कुण्डलान्यङ्गदानि च ॥ (३१।२)

dadarśa tāpanīyāni kuṇḍalānyaṅgadāni ca ||

32.1३२.१

तासां चन्द्रोपमैर् वक्त्रैः शुभैर् ललितकुण्डलैः । (३२।१)

tāsāṃ candropamair vaktraiḥ śubhair lalitakuṇḍalaiḥ |

32.2३२.२

विरराज विमानं तन्नभस्तारागणैर् इव ॥ (३२।२)

virarāja vimānaṃ tannabhastārāgaṇair iva ||

33.1३३.१

मदव्यायामखिन्नास्ता राक्षसेन्द्रस्य योषितः । (३३।१)

madavyāyāmakhinnāstā rākṣasendrasya yoṣitaḥ |

33.2३३.२

तेषु तेष्ववकाशेषु प्रसुप्तास्तनुमध्यमाः ॥ (३३।२)

teṣu teṣvavakāśeṣu prasuptāstanumadhyamāḥ ||

34.1३४.१

काचिद् वीणां परिष्वज्य प्रसुप्ता संप्रकाशते । (३४।१)

kācid vīṇāṃ pariṣvajya prasuptā saṃprakāśate |

34.2३४.२

महानदीप्रकीर्णेव नलिनी पोतम् आश्रिता ॥ (३४।२)

mahānadīprakīrṇeva nalinī potam āśritā ||

35.1३५.१

अन्या कक्षगतेनैव मड्डुकेनासितेक्षणा । (३५।१)

anyā kakṣagatenaiva maḍḍukenāsitekṣaṇā |

35.2३५.२

प्रसुप्ता भामिनी भाति बालपुत्रेव वत्सला ॥ (३५।२)

prasuptā bhāminī bhāti bālaputreva vatsalā ||

36.1३६.१

पटहं चारुसर्वाङ्गी पीड्य शेते शुभस्तनी । (३६।१)

paṭahaṃ cārusarvāṅgī pīḍya śete śubhastanī |

36.2३६.२

चिरस्य रमणं लब्ध्वा परिष्वज्येव कामिनी ॥ (३६।२)

cirasya ramaṇaṃ labdhvā pariṣvajyeva kāminī ||

37.1३७.१

काचिद् अंशं परिष्वज्य सुप्ता कमललोचना । (३७।१)

kācid aṃśaṃ pariṣvajya suptā kamalalocanā |

37.2३७.२

निद्रावशम् अनुप्राप्ता सहकान्तेव भामिनी ॥ (३७।२)

nidrāvaśam anuprāptā sahakānteva bhāminī ||

38.1३८.१

अन्या कनकसंकाशैर् मृदुपीनैर् मनोरमैः । (३८।१)

anyā kanakasaṃkāśair mṛdupīnair manoramaiḥ |

38.2३८.२

मृदङ्गं परिपीड्याङ्गैः प्रसुप्ता मत्तलोचना ॥ (३८।२)

mṛdaṅgaṃ paripīḍyāṅgaiḥ prasuptā mattalocanā ||

39.1३९.१

भुजपार्श्वान्तरस्थेन कक्षगेण कृशोदरी । (३९।१)

bhujapārśvāntarasthena kakṣageṇa kṛśodarī |

39.2३९.२

पणवेन सहानिन्द्या सुप्ता मदकृतश्रमा ॥ (३९।२)

paṇavena sahānindyā suptā madakṛtaśramā ||

40.1४०.१

डिण्डिमं परिगृह्यान्या तथैवासक्तडिण्डिमा । (४०।१)

ḍiṇḍimaṃ parigṛhyānyā tathaivāsaktaḍiṇḍimā |

40.2४०.२

प्रसुप्ता तरुणं वत्सम् उपगूह्येव भामिनी ॥ (४०।२)

prasuptā taruṇaṃ vatsam upagūhyeva bhāminī ||

41.1४१.१

काचिद् आडम्बरं नारी भुजसंभोगपीडितम् । (४१।१)

kācid āḍambaraṃ nārī bhujasaṃbhogapīḍitam |

41.2४१.२

कृत्वा कमलपत्राक्षी प्रसुप्ता मदमोहिता ॥ (४१।२)

kṛtvā kamalapatrākṣī prasuptā madamohitā ||

42.1४२.१

कलशीम् अपविध्यान्या प्रसुप्ता भाति भामिनी । (४२।१)

kalaśīm apavidhyānyā prasuptā bhāti bhāminī |

42.2४२.२

वसन्ते पुष्पशबला मालेव परिमार्जिता ॥ (४२।२)

vasante puṣpaśabalā māleva parimārjitā ||

43.1४३.१

पाणिभ्यां च कुचौ काचित् सुवर्णकलशोपमौ । (४३।१)

pāṇibhyāṃ ca kucau kācit suvarṇakalaśopamau |

43.2४३.२

उपगूह्याबला सुप्ता निद्राबलपराजिता ॥ (४३।२)

upagūhyābalā suptā nidrābalaparājitā ||

44.1४४.१

अन्या कमलपत्राक्षी पूर्णेन्दुसदृशानना । (४४।१)

anyā kamalapatrākṣī pūrṇendusadṛśānanā |

44.2४४.२

अन्याम् आलिङ्ग्य सुश्रोणी प्रसुप्ता मदविह्वला ॥ (४४।२)

anyām āliṅgya suśroṇī prasuptā madavihvalā ||

45.1४५.१

आतोद्यानि विचित्राणि परिष्वज्य वरस्त्रियः । (४५।१)

ātodyāni vicitrāṇi pariṣvajya varastriyaḥ |

45.2४५.२

निपीड्य च कुचैः सुप्ताः कामिन्यः कामुकान् इव ॥ (४५।२)

nipīḍya ca kucaiḥ suptāḥ kāminyaḥ kāmukān iva ||

46.1४६.१

तासाम् एकान्तविन्यस्ते शयानां शयने शुभे । (४६।१)

tāsām ekāntavinyaste śayānāṃ śayane śubhe |

46.2४६.२

ददर्श रूपसम्पन्नाम् अपरां स कपिः स्त्रियम् ॥ (४६।२)

dadarśa rūpasampannām aparāṃ sa kapiḥ striyam ||

47.1४७.१

मुक्तामणिसमायुक्तैर् भूषणैः सुविभूषिताम् । (४७।१)

muktāmaṇisamāyuktair bhūṣaṇaiḥ suvibhūṣitām |

47.2४७.२

विभूषयन्तीम् इव च स्वश्रिया भवनोत्तमम् ॥ (४७।२)

vibhūṣayantīm iva ca svaśriyā bhavanottamam ||

48.1४८.१

गौरीं कनकवर्णाभाम् इष्टाम् अन्तःपुरेश्वरीम् । (४८।१)

gaurīṃ kanakavarṇābhām iṣṭām antaḥpureśvarīm |

48.2४८.२

कपिर् मन्दोदरीं तत्र शयानां चारुरूपिणीम् ॥ (४८।२)

kapir mandodarīṃ tatra śayānāṃ cārurūpiṇīm ||

49.1४९.१

स तां दृष्ट्वा महाबाहुर् भूषितां मारुतात्मजः । (४९।१)

sa tāṃ dṛṣṭvā mahābāhur bhūṣitāṃ mārutātmajaḥ |

49.2४९.२

तर्कयामास सीतेति रूपयौवनसंपदा । (४९।२)

tarkayāmāsa sīteti rūpayauvanasaṃpadā |

49.3४९.३

हर्षेण महता युक्तो ननन्द हरियूथपः ॥ (४९।३)

harṣeṇa mahatā yukto nananda hariyūthapaḥ ||

50.1५०.१

आस्फोटयामास चुचुम्ब पुच्छं ननन्द चिक्रीड जगौ जगाम । (५०।१)

āsphoṭayāmāsa cucumba pucchaṃ nananda cikrīḍa jagau jagāma |

50.2५०.२

स्तम्भान् अरोहन्निपपात भूमौ निदर्शयन् स्वां प्रकृतिं कपीनाम् ॥ (५०।२)

stambhān arohannipapāta bhūmau nidarśayan svāṃ prakṛtiṃ kapīnām ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 8

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit