रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 45

45 of 606 · 44 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

हतेषु तेषु पुत्रेषु दितिः परमदुःखिता । (१।१)

hateṣu teṣu putreṣu ditiḥ paramaduḥkhitā |

1.2१.२

मारीचं काश्यपं राम भर्तारम् इदम् अब्रवीत् ॥ (१।२)

mārīcaṃ kāśyapaṃ rāma bhartāram idam abravīt ||

2.1२.१

हतपुत्रास्मि भगवंस् तव पुत्रैर् महाबलैः । (२।१)

hataputrāsmi bhagavaṃs tava putrair mahābalaiḥ |

2.2२.२

शक्रहन्तारम् इच्छामि पुत्रं दीर्घतपोऽर्जितम् ॥ (२।२)

śakrahantāram icchāmi putraṃ dīrghatapo'rjitam ||

3.1३.१

साहं तपश् चरिष्यामि गर्भं मे दातुम् अर्हसि । (३।१)

sāhaṃ tapaś cariṣyāmi garbhaṃ me dātum arhasi |

3.2३.२

ईदृशं शक्रहन्तारं त्वम् अनुज्ञातुम् अर्हसि ॥ (३।२)

īdṛśaṃ śakrahantāraṃ tvam anujñātum arhasi ||

4.1४.१

तस्यास् तद्वचनं श्रुत्वा मारीचः काश्यपस् तदा । (४।१)

tasyās tadvacanaṃ śrutvā mārīcaḥ kāśyapas tadā |

4.2४.२

प्रत्युवाच महातेजा दितिं परमदुःखिताम् ॥ (४।२)

pratyuvāca mahātejā ditiṃ paramaduḥkhitām ||

5.1५.१

एवं भवतु भद्रं ते शुचिर् भव तपोधने । (५।१)

evaṃ bhavatu bhadraṃ te śucir bhava tapodhane |

5.2५.२

जनयिष्यसि पुत्रं त्वं शक्रहन्तारम् आहवे ॥ (५।२)

janayiṣyasi putraṃ tvaṃ śakrahantāram āhave ||

6.1६.१

पूर्णे वर्षसहस्रे तु शुचिर् यदि भविष्यसि । (६।१)

pūrṇe varṣasahasre tu śucir yadi bhaviṣyasi |

6.2६.२

पुत्रं त्रैलोक्यहन्तारं मत्तस् त्वं जनयिष्यसि ॥ (६।२)

putraṃ trailokyahantāraṃ mattas tvaṃ janayiṣyasi ||

7.1७.१

एवम् उक्त्वा महातेजाः पाणिना स ममार्ज ताम् । (७।१)

evam uktvā mahātejāḥ pāṇinā sa mamārja tām |

7.2७.२

समालभ्य ततः स्वस्तीत्य् उक्त्वा स तपसे ययौ ॥ (७।२)

samālabhya tataḥ svastīty uktvā sa tapase yayau ||

8.1८.१

गते तस्मिन् नरश्रेष्ठ दितिः परमहर्षिता । (८।१)

gate tasmin naraśreṣṭha ditiḥ paramaharṣitā |

8.2८.२

कुशप्लवनम् आसाद्य तपस् तेपे सुदारुणम् ॥ (८।२)

kuśaplavanam āsādya tapas tepe sudāruṇam ||

9.1९.१

तपस् तस्यां हि कुर्वत्यां परिचर्यां चकार ह । (९।१)

tapas tasyāṃ hi kurvatyāṃ paricaryāṃ cakāra ha |

9.2९.२

सहस्राक्षो नरश्रेष्ठ परया गुणसम्पदा ॥ (९।२)

sahasrākṣo naraśreṣṭha parayā guṇasampadā ||

10.1१०.१

अग्निं कुशान् काष्ठम् अपः फलं मूलं तथैव च । (१०।१)

agniṃ kuśān kāṣṭham apaḥ phalaṃ mūlaṃ tathaiva ca |

10.2१०.२

न्यवेदयत् सहस्राक्षो यच् चान्यद् अपि काङ्क्षितम् ॥ (१०।२)

nyavedayat sahasrākṣo yac cānyad api kāṅkṣitam ||

11.1११.१

गात्रसंवाहनैश् चैव श्रमापनयनैस् तथा । (११।१)

gātrasaṃvāhanaiś caiva śramāpanayanais tathā |

11.2११.२

शक्रः सर्वेषु कालेषु दितिं परिचचार ह ॥ (११।२)

śakraḥ sarveṣu kāleṣu ditiṃ paricacāra ha ||

12.1१२.१

अथ वर्षसहस्रे तु दशोने रघुनन्दन । (१२।१)

atha varṣasahasre tu daśone raghunandana |

12.2१२.२

दितिः परमसंप्रीता सहस्राक्षम् अथाब्रवीत् ॥ (१२।२)

ditiḥ paramasaṃprītā sahasrākṣam athābravīt ||

13.1१३.१

तपश् चरन्त्या वर्षाणि दश वीर्यवतां वर । (१३।१)

tapaś carantyā varṣāṇi daśa vīryavatāṃ vara |

13.2१३.२

अवशिष्टानि भद्रं ते भ्रातरं द्रक्ष्यसे ततः ॥ (१३।२)

avaśiṣṭāni bhadraṃ te bhrātaraṃ drakṣyase tataḥ ||

14.1१४.१

तम् अहं त्वत्कृते पुत्र समाधास्ये जयोत्सुकम् । (१४।१)

tam ahaṃ tvatkṛte putra samādhāsye jayotsukam |

14.2१४.२

त्रैलोक्यविजयं पुत्र सह भोक्ष्यसि विज्वरः ॥ (१४।२)

trailokyavijayaṃ putra saha bhokṣyasi vijvaraḥ ||

15.1१५.१

एवम् उक्त्वा दितिः शक्रं प्राप्ते मध्यं दिवाकरे । (१५।१)

evam uktvā ditiḥ śakraṃ prāpte madhyaṃ divākare |

15.2१५.२

निद्रयापहृता देवी पादौ कृत्वाथ शीर्षतः ॥ (१५।२)

nidrayāpahṛtā devī pādau kṛtvātha śīrṣataḥ ||

16.1१६.१

दृष्ट्वा ताम् अशुचिं शक्रः पादतः कृतमूर्धजाम् । (१६।१)

dṛṣṭvā tām aśuciṃ śakraḥ pādataḥ kṛtamūrdhajām |

16.2१६.२

शिरःस्थाने कृतौ पादौ जहास च मुमोद च ॥ (१६।२)

śiraḥsthāne kṛtau pādau jahāsa ca mumoda ca ||

17.1१७.१

तस्याः शरीरविवरं विवेश च पुरंदरः । (१७।१)

tasyāḥ śarīravivaraṃ viveśa ca puraṃdaraḥ |

17.2१७.२

गर्भं च सप्तधा राम बिभेद परमात्मवान् ॥ (१७।२)

garbhaṃ ca saptadhā rāma bibheda paramātmavān ||

18.1१८.१

भिद्यमानस् ततो गर्भो वज्रेण शतपर्वणा । (१८।१)

bhidyamānas tato garbho vajreṇa śataparvaṇā |

18.2१८.२

रुरोद सुस्वरं राम ततो दितिर् अबुध्यत ॥ (१८।२)

ruroda susvaraṃ rāma tato ditir abudhyata ||

19.1१९.१

मा रुदो मा रुदश् चेति गर्भं शक्रो ऽभ्यभाषत । (१९।१)

mā rudo mā rudaś ceti garbhaṃ śakro 'bhyabhāṣata |

19.2१९.२

बिभेद च महातेजा रुदन्तम् अपि वासवः ॥ (१९।२)

bibheda ca mahātejā rudantam api vāsavaḥ ||

20.1२०.१

न हन्तव्यो न हन्तव्य इत्य् एवं दितिर् अब्रवीत् । (२०।१)

na hantavyo na hantavya ity evaṃ ditir abravīt |

20.2२०.२

निष्पपात ततः शक्रो मातुर् वचनगौरवात् ॥ (२०।२)

niṣpapāta tataḥ śakro mātur vacanagauravāt ||

21.1२१.१

प्राञ्जलिर् वज्रसहितो दितिं शक्रो ऽभ्यभाषत । (२१।१)

prāñjalir vajrasahito ditiṃ śakro 'bhyabhāṣata |

21.2२१.२

अशुचिर् देवि सुप्तासि पादयोः कृतमूर्धजा ॥ (२१।२)

aśucir devi suptāsi pādayoḥ kṛtamūrdhajā ||

22.1२२.१

तदन्तरम् अहं लब्ध्वा शक्रहन्तारम् आहवे । (२२।१)

tadantaram ahaṃ labdhvā śakrahantāram āhave |

22.2२२.२

अभिन्दं सप्तधा देवि तन् मे त्वं क्षन्तुम् अर्हसि ॥ (२२।२)

abhindaṃ saptadhā devi tan me tvaṃ kṣantum arhasi ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 45

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit