Rām, 1, 45
Select a line for its word-by-word analysis.
मारीचं काश्यपं राम भर्तारम् इदम् अब्रवीत् ॥ (१।२)
mārīcaṃ kāśyapaṃ rāma bhartāram idam abravīt ||
हतपुत्रास्मि भगवंस् तव पुत्रैर् महाबलैः । (२।१)
hataputrāsmi bhagavaṃs tava putrair mahābalaiḥ |
शक्रहन्तारम् इच्छामि पुत्रं दीर्घतपोऽर्जितम् ॥ (२।२)
śakrahantāram icchāmi putraṃ dīrghatapo'rjitam ||
साहं तपश् चरिष्यामि गर्भं मे दातुम् अर्हसि । (३।१)
sāhaṃ tapaś cariṣyāmi garbhaṃ me dātum arhasi |
ईदृशं शक्रहन्तारं त्वम् अनुज्ञातुम् अर्हसि ॥ (३।२)
īdṛśaṃ śakrahantāraṃ tvam anujñātum arhasi ||
तस्यास् तद्वचनं श्रुत्वा मारीचः काश्यपस् तदा । (४।१)
tasyās tadvacanaṃ śrutvā mārīcaḥ kāśyapas tadā |
पुत्रं त्रैलोक्यहन्तारं मत्तस् त्वं जनयिष्यसि ॥ (६।२)
putraṃ trailokyahantāraṃ mattas tvaṃ janayiṣyasi ||
एवम् उक्त्वा महातेजाः पाणिना स ममार्ज ताम् । (७।१)
evam uktvā mahātejāḥ pāṇinā sa mamārja tām |
समालभ्य ततः स्वस्तीत्य् उक्त्वा स तपसे ययौ ॥ (७।२)
samālabhya tataḥ svastīty uktvā sa tapase yayau ||
तपस् तस्यां हि कुर्वत्यां परिचर्यां चकार ह । (९।१)
tapas tasyāṃ hi kurvatyāṃ paricaryāṃ cakāra ha |
अग्निं कुशान् काष्ठम् अपः फलं मूलं तथैव च । (१०।१)
agniṃ kuśān kāṣṭham apaḥ phalaṃ mūlaṃ tathaiva ca |
न्यवेदयत् सहस्राक्षो यच् चान्यद् अपि काङ्क्षितम् ॥ (१०।२)
nyavedayat sahasrākṣo yac cānyad api kāṅkṣitam ||
दितिः परमसंप्रीता सहस्राक्षम् अथाब्रवीत् ॥ (१२।२)
ditiḥ paramasaṃprītā sahasrākṣam athābravīt ||
अवशिष्टानि भद्रं ते भ्रातरं द्रक्ष्यसे ततः ॥ (१३।२)
avaśiṣṭāni bhadraṃ te bhrātaraṃ drakṣyase tataḥ ||
तम् अहं त्वत्कृते पुत्र समाधास्ये जयोत्सुकम् । (१४।१)
tam ahaṃ tvatkṛte putra samādhāsye jayotsukam |
त्रैलोक्यविजयं पुत्र सह भोक्ष्यसि विज्वरः ॥ (१४।२)
trailokyavijayaṃ putra saha bhokṣyasi vijvaraḥ ||
एवम् उक्त्वा दितिः शक्रं प्राप्ते मध्यं दिवाकरे । (१५।१)
evam uktvā ditiḥ śakraṃ prāpte madhyaṃ divākare |
निद्रयापहृता देवी पादौ कृत्वाथ शीर्षतः ॥ (१५।२)
nidrayāpahṛtā devī pādau kṛtvātha śīrṣataḥ ||
दृष्ट्वा ताम् अशुचिं शक्रः पादतः कृतमूर्धजाम् । (१६।१)
dṛṣṭvā tām aśuciṃ śakraḥ pādataḥ kṛtamūrdhajām |
गर्भं च सप्तधा राम बिभेद परमात्मवान् ॥ (१७।२)
garbhaṃ ca saptadhā rāma bibheda paramātmavān ||
मा रुदो मा रुदश् चेति गर्भं शक्रो ऽभ्यभाषत । (१९।१)
mā rudo mā rudaś ceti garbhaṃ śakro 'bhyabhāṣata |
न हन्तव्यो न हन्तव्य इत्य् एवं दितिर् अब्रवीत् । (२०।१)
na hantavyo na hantavya ity evaṃ ditir abravīt |
प्राञ्जलिर् वज्रसहितो दितिं शक्रो ऽभ्यभाषत । (२१।१)
prāñjalir vajrasahito ditiṃ śakro 'bhyabhāṣata |
तदन्तरम् अहं लब्ध्वा शक्रहन्तारम् आहवे । (२२।१)
tadantaram ahaṃ labdhvā śakrahantāram āhave |
अभिन्दं सप्तधा देवि तन् मे त्वं क्षन्तुम् अर्हसि ॥ (२२।२)
abhindaṃ saptadhā devi tan me tvaṃ kṣantum arhasi ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.