रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 26

416 of 606 · 70 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तेन शङ्खविमिश्रेण भेरीशब्देन राघवः । (१।१)

tena śaṅkhavimiśreṇa bherīśabdena rāghavaḥ |

1.2१.२

उपयातो महाबाहू रामः परपुरंजयः ॥ (१।२)

upayāto mahābāhū rāmaḥ parapuraṃjayaḥ ||

2.1२.१

तं निनादं निशम्याथ रावणो राक्षसेश्वरः । (२।१)

taṃ ninādaṃ niśamyātha rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ |

2.2२.२

मुहूर्तं ध्यानम् आस्थाय सचिवान् अभ्युदैक्षत ॥ (२।२)

muhūrtaṃ dhyānam āsthāya sacivān abhyudaikṣata ||

3.1३.१

अथ तान् सचिवांस्तत्र सर्वान् आभाष्य रावणः । (३।१)

atha tān sacivāṃstatra sarvān ābhāṣya rāvaṇaḥ |

3.2३.२

सभां संनादयन् सर्वाम् इत्युवाच महाबलः ॥ (३।२)

sabhāṃ saṃnādayan sarvām ityuvāca mahābalaḥ ||

4.1४.१

तरणं सागरस्यापि विक्रमं बलसंचयम् । (४।१)

taraṇaṃ sāgarasyāpi vikramaṃ balasaṃcayam |

4.2४.२

यद् उक्तवन्तो रामस्य भवन्तस्तन्मया श्रुतम् । (४।२)

yad uktavanto rāmasya bhavantastanmayā śrutam |

4.3४.३

भवतश्चाप्यहं वेद्मि युद्धे सत्यपराक्रमान् ॥ (४।३)

bhavataścāpyahaṃ vedmi yuddhe satyaparākramān ||

5.1५.१

ततस्तु सुमहाप्राज्ञो माल्यवान्नाम राक्षसः । (५।१)

tatastu sumahāprājño mālyavānnāma rākṣasaḥ |

5.2५.२

रावणस्य वचः श्रुत्वा मातुः पैतामहो ऽब्रवीत् ॥ (५।२)

rāvaṇasya vacaḥ śrutvā mātuḥ paitāmaho 'bravīt ||

6.1६.१

विद्यास्वभिविनीतो यो राजा राजन्नयानुगः । (६।१)

vidyāsvabhivinīto yo rājā rājannayānugaḥ |

6.2६.२

स शास्ति चिरम् ऐश्वर्यम् अरींश्च कुरुते वशे ॥ (६।२)

sa śāsti ciram aiśvaryam arīṃśca kurute vaśe ||

7.1७.१

संदधानो हि कालेन विगृह्णंश्चारिभिः सह । (७।१)

saṃdadhāno hi kālena vigṛhṇaṃścāribhiḥ saha |

7.2७.२

स्वपक्षवर्धनं कुर्वन्महद् ऐश्वर्यम् अश्नुते ॥ (७।२)

svapakṣavardhanaṃ kurvanmahad aiśvaryam aśnute ||

8.1८.१

हीयमानेन कर्तव्यो राज्ञा संधिः समेन च । (८।१)

hīyamānena kartavyo rājñā saṃdhiḥ samena ca |

8.2८.२

न शत्रुम् अवमन्येत ज्यायान् कुर्वीत विग्रहम् ॥ (८।२)

na śatrum avamanyeta jyāyān kurvīta vigraham ||

9.1९.१

तन्मह्यं रोचते संधिः सह रामेण रावण । (९।१)

tanmahyaṃ rocate saṃdhiḥ saha rāmeṇa rāvaṇa |

9.2९.२

यदर्थम् अभियुक्ताः स्म सीता तस्मै प्रदीयताम् ॥ (९।२)

yadartham abhiyuktāḥ sma sītā tasmai pradīyatām ||

10.1१०.१

तस्य देवर्षयः सर्वे गन्धर्वाश्च जयैषिणः । (१०।१)

tasya devarṣayaḥ sarve gandharvāśca jayaiṣiṇaḥ |

10.2१०.२

विरोधं मा गमस्तेन संधिस्ते तेन रोचताम् ॥ (१०।२)

virodhaṃ mā gamastena saṃdhiste tena rocatām ||

11.1११.१

असृजद् भगवान् पक्षौ द्वावेव हि पितामहः । (११।१)

asṛjad bhagavān pakṣau dvāveva hi pitāmahaḥ |

11.2११.२

सुराणाम् असुराणां च धर्माधर्मौ तदाश्रयौ ॥ (११।२)

surāṇām asurāṇāṃ ca dharmādharmau tadāśrayau ||

12.1१२.१

धर्मो हि श्रूयते पक्षः सुराणां च महात्मनाम् । (१२।१)

dharmo hi śrūyate pakṣaḥ surāṇāṃ ca mahātmanām |

12.2१२.२

अधर्मो रक्षसां पक्षो ह्यसुराणां च रावण ॥ (१२।२)

adharmo rakṣasāṃ pakṣo hyasurāṇāṃ ca rāvaṇa ||

13.1१३.१

धर्मो वै ग्रसते ऽधर्मं ततः कृतम् अभूद् युगम् । (१३।१)

dharmo vai grasate 'dharmaṃ tataḥ kṛtam abhūd yugam |

13.2१३.२

अधर्मो ग्रसते धर्मं ततस्तिष्यः प्रवर्तते ॥ (१३।२)

adharmo grasate dharmaṃ tatastiṣyaḥ pravartate ||

14.1१४.१

तत् त्वया चरता लोकान् धर्मो विनिहतो महान् । (१४।१)

tat tvayā caratā lokān dharmo vinihato mahān |

14.2१४.२

अधर्मः प्रगृहीतश्च तेनास्मद्बलिनः परे ॥ (१४।२)

adharmaḥ pragṛhītaśca tenāsmadbalinaḥ pare ||

15.1१५.१

स प्रमादाद् विवृद्धस्ते ऽधर्मो ऽहिर् ग्रसते हि नः । (१५।१)

sa pramādād vivṛddhaste 'dharmo 'hir grasate hi naḥ |

15.2१५.२

विवर्धयति पक्षं च सुराणां सुरभावनः ॥ (१५।२)

vivardhayati pakṣaṃ ca surāṇāṃ surabhāvanaḥ ||

16.1१६.१

विषयेषु प्रसक्तेन यत्किंचित्कारिणा त्वया । (१६।१)

viṣayeṣu prasaktena yatkiṃcitkāriṇā tvayā |

16.2१६.२

ऋषीणाम् अग्निकल्पानाम् उद्वेगो जनितो महान् । (१६।२)

ṛṣīṇām agnikalpānām udvego janito mahān |

16.3१६.३

तेषां प्रभावो दुर्धर्षः प्रदीप्त इव पावकः ॥ (१६।३)

teṣāṃ prabhāvo durdharṣaḥ pradīpta iva pāvakaḥ ||

17.1१७.१

तपसा भावितात्मानो धर्मस्यानुग्रहे रताः । (१७।१)

tapasā bhāvitātmāno dharmasyānugrahe ratāḥ |

17.2१७.२

मुख्यैर् यज्ञैर् यजन्त्येते नित्यं तैस्तैर् द्विजातयः ॥ (१७।२)

mukhyair yajñair yajantyete nityaṃ taistair dvijātayaḥ ||

18.1१८.१

जुह्वत्यग्नींश्च विधिवद् वेदांश्चोच्चैर् अधीयते । (१८।१)

juhvatyagnīṃśca vidhivad vedāṃścoccair adhīyate |

18.2१८.२

अभिभूय च रक्षांसि ब्रह्मघोषान् उदैरयन् । (१८।२)

abhibhūya ca rakṣāṃsi brahmaghoṣān udairayan |

18.3१८.३

दिशो विप्रद्रुताः सर्वे स्तनयित्नुर् इवोष्णगे ॥ (१८।३)

diśo vipradrutāḥ sarve stanayitnur ivoṣṇage ||

19.1१९.१

ऋषीणाम् अग्निकल्पानाम् अग्निहोत्रसमुत्थितः । (१९।१)

ṛṣīṇām agnikalpānām agnihotrasamutthitaḥ |

19.2१९.२

आदत्ते रक्षसां तेजो धूमो व्याप्य दिशो दश ॥ (१९।२)

ādatte rakṣasāṃ tejo dhūmo vyāpya diśo daśa ||

20.1२०.१

तेषु तेषु च देशेषु पुण्येषु च दृढव्रतैः । (२०।१)

teṣu teṣu ca deśeṣu puṇyeṣu ca dṛḍhavrataiḥ |

20.2२०.२

चर्यमाणं तपस्तीव्रं संतापयति राक्षसान् ॥ (२०।२)

caryamāṇaṃ tapastīvraṃ saṃtāpayati rākṣasān ||

21.1२१.१

उत्पातान् विविधान् दृष्ट्वा घोरान् बहुविधांस्तथा । (२१।१)

utpātān vividhān dṛṣṭvā ghorān bahuvidhāṃstathā |

21.2२१.२

विनाशम् अनुपश्यामि सर्वेषां रक्षसाम् अहम् ॥ (२१।२)

vināśam anupaśyāmi sarveṣāṃ rakṣasām aham ||

22.1२२.१

खराभिस्तनिता घोरा मेघाः प्रतिभयंकरः । (२२।१)

kharābhistanitā ghorā meghāḥ pratibhayaṃkaraḥ |

22.2२२.२

शोणितेनाभिवर्षन्ति लङ्काम् उष्णेन सर्वतः ॥ (२२।२)

śoṇitenābhivarṣanti laṅkām uṣṇena sarvataḥ ||

23.1२३.१

रुदतां वाहनानां च प्रपतन्त्यस्रबिन्दवः । (२३।१)

rudatāṃ vāhanānāṃ ca prapatantyasrabindavaḥ |

23.2२३.२

ध्वजा ध्वस्ता विवर्णाश्च न प्रभान्ति यथापुरम् ॥ (२३।२)

dhvajā dhvastā vivarṇāśca na prabhānti yathāpuram ||

24.1२४.१

व्याला गोमायवो गृध्रा वाशन्ति च सुभैरवम् । (२४।१)

vyālā gomāyavo gṛdhrā vāśanti ca subhairavam |

24.2२४.२

प्रविश्य लङ्काम् अनिशं समवायांश्च कुर्वते ॥ (२४।२)

praviśya laṅkām aniśaṃ samavāyāṃśca kurvate ||

25.1२५.१

कालिकाः पाण्डुरैर् दन्तैः प्रहसन्त्यग्रतः स्थिताः । (२५।१)

kālikāḥ pāṇḍurair dantaiḥ prahasantyagrataḥ sthitāḥ |

25.2२५.२

स्त्रियः स्वप्नेषु मुष्णन्त्यो गृहाणि प्रतिभाष्य च ॥ (२५।२)

striyaḥ svapneṣu muṣṇantyo gṛhāṇi pratibhāṣya ca ||

26.1२६.१

गृहाणां बलिकर्माणि श्वानः पर्युपभुञ्जते । (२६।१)

gṛhāṇāṃ balikarmāṇi śvānaḥ paryupabhuñjate |

26.2२६.२

खरा गोषु प्रजायन्ते मूषिका नकुलैः सह ॥ (२६।२)

kharā goṣu prajāyante mūṣikā nakulaiḥ saha ||

27.1२७.१

मार्जारा द्वीपिभिः सार्धं सूकराः शुनकैः सह । (२७।१)

mārjārā dvīpibhiḥ sārdhaṃ sūkarāḥ śunakaiḥ saha |

27.2२७.२

किंनरा राक्षसैश्चापि समेयुर् मानुषैः सह ॥ (२७।२)

kiṃnarā rākṣasaiścāpi sameyur mānuṣaiḥ saha ||

28.1२८.१

पाण्डुरा रक्तपादाश्च विहगाः कालचोदिताः । (२८।१)

pāṇḍurā raktapādāśca vihagāḥ kālacoditāḥ |

28.2२८.२

राक्षसानां विनाशाय कपोता विचरन्ति च ॥ (२८।२)

rākṣasānāṃ vināśāya kapotā vicaranti ca ||

29.1२९.१

चीचीकूचीति वाशन्त्यः शारिका वेश्मसु स्थिताः । (२९।१)

cīcīkūcīti vāśantyaḥ śārikā veśmasu sthitāḥ |

29.2२९.२

पतन्ति ग्रथिताश्चापि निर्जिताः कलहैषिणः ॥ (२९।२)

patanti grathitāścāpi nirjitāḥ kalahaiṣiṇaḥ ||

30.1३०.१

करालो विकटो मुण्डः पुरुषः कृष्णपिङ्गलः । (३०।१)

karālo vikaṭo muṇḍaḥ puruṣaḥ kṛṣṇapiṅgalaḥ |

30.2३०.२

कालो गृहाणि सर्वेषां काले काले ऽन्ववेक्षते । (३०।२)

kālo gṛhāṇi sarveṣāṃ kāle kāle 'nvavekṣate |

30.3३०.३

एतान्यन्यानि दुष्टानि निमित्तान्युत्पतन्ति च ॥ (३०।३)

etānyanyāni duṣṭāni nimittānyutpatanti ca ||

31.1३१.१

विष्णुं मन्यामहे रामं मानुषं देहम् आस्थितम् । (३१।१)

viṣṇuṃ manyāmahe rāmaṃ mānuṣaṃ deham āsthitam |

31.2३१.२

न हि मानुषमात्रो ऽसौ राघवो दृढविक्रमः ॥ (३१।२)

na hi mānuṣamātro 'sau rāghavo dṛḍhavikramaḥ ||

32.1३२.१

येन बद्धः समुद्रस्य स सेतुः परमाद्भुतः । (३२।१)

yena baddhaḥ samudrasya sa setuḥ paramādbhutaḥ |

32.2३२.२

कुरुष्व नरराजेन संधिं रामेण रावण ॥ (३२।२)

kuruṣva nararājena saṃdhiṃ rāmeṇa rāvaṇa ||

33.1३३.१

इदं वचस्तत्र निगद्य माल्यवान् परीक्ष्य रक्षोऽधिपतेर् मनः पुनः । (३३।१)

idaṃ vacastatra nigadya mālyavān parīkṣya rakṣo'dhipater manaḥ punaḥ |

33.2३३.२

अनुत्तमेषूत्तमपौरुषो बली बभूव तूष्णीं समवेक्ष्य रावणम् ॥ (३३।२)

anuttameṣūttamapauruṣo balī babhūva tūṣṇīṃ samavekṣya rāvaṇam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 26

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit