रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 36

36 of 606 · 62 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तप्यमाने तपो देवे देवाः सर्षिगणाः पुरा । (१।१)

tapyamāne tapo deve devāḥ sarṣigaṇāḥ purā |

1.2१.२

सेनापतिम् अभीप्सन्तः पितामहम् उपागमन् ॥ (१।२)

senāpatim abhīpsantaḥ pitāmaham upāgaman ||

2.1२.१

ततो ऽब्रुवन् सुराः सर्वे भगवन्तं पितामहम् । (२।१)

tato 'bruvan surāḥ sarve bhagavantaṃ pitāmaham |

2.2२.२

प्रणिपत्य शुभं वाक्यं सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः ॥ (२।२)

praṇipatya śubhaṃ vākyaṃ sendrāḥ sāgnipurogamāḥ ||

3.1३.१

यो नः सेनापतिर् देव दत्तो भगवता पुरा । (३।१)

yo naḥ senāpatir deva datto bhagavatā purā |

3.2३.२

स तपः परम् आस्थाय तप्यते स्म सहोमया ॥ (३।२)

sa tapaḥ param āsthāya tapyate sma sahomayā ||

4.1४.१

यद् अत्रानन्तरं कार्यं लोकानां हितकाम्यया । (४।१)

yad atrānantaraṃ kāryaṃ lokānāṃ hitakāmyayā |

4.2४.२

संविधत्स्व विधानज्ञ त्वं हि नः परमा गतिः ॥ (४।२)

saṃvidhatsva vidhānajña tvaṃ hi naḥ paramā gatiḥ ||

5.1५.१

देवतानां वचः श्रुत्वा सर्वलोकपितामहः । (५।१)

devatānāṃ vacaḥ śrutvā sarvalokapitāmahaḥ |

5.2५.२

सान्त्वयन् मधुरैर् वाक्यैस् त्रिदशान् इदम् अब्रवीत् ॥ (५।२)

sāntvayan madhurair vākyais tridaśān idam abravīt ||

6.1६.१

शैलपुत्र्या यद् उक्तं तन्न प्रजास्यथ पत्निषु । (६।१)

śailaputryā yad uktaṃ tanna prajāsyatha patniṣu |

6.2६.२

तस्या वचनम् अक्लिष्टं सत्यम् एव न संशयः ॥ (६।२)

tasyā vacanam akliṣṭaṃ satyam eva na saṃśayaḥ ||

7.1७.१

इयम् आकाशगा गङ्गा यस्यां पुत्रं हुताशनः । (७।१)

iyam ākāśagā gaṅgā yasyāṃ putraṃ hutāśanaḥ |

7.2७.२

जनयिष्यति देवानां सेनापतिम् अरिंदमम् ॥ (७।२)

janayiṣyati devānāṃ senāpatim ariṃdamam ||

8.1८.१

ज्येष्ठा शैलेन्द्रदुहिता मानयिष्यति तं सुतम् । (८।१)

jyeṣṭhā śailendraduhitā mānayiṣyati taṃ sutam |

8.2८.२

उमायास् तद् बहुमतं भविष्यति न संशयः ॥ (८।२)

umāyās tad bahumataṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ ||

9.1९.१

तच् छ्रुत्वा वचनं तस्य कृतार्था रघुनन्दन । (९।१)

tac chrutvā vacanaṃ tasya kṛtārthā raghunandana |

9.2९.२

प्रणिपत्य सुराः सर्वे पितामहम् अपूजयन् ॥ (९।२)

praṇipatya surāḥ sarve pitāmaham apūjayan ||

10.1१०.१

ते गत्वा पर्वतं राम कैलासं धातुमण्डितम् । (१०।१)

te gatvā parvataṃ rāma kailāsaṃ dhātumaṇḍitam |

10.2१०.२

अग्निं नियोजयामासुः पुत्रार्थं सर्वदेवताः ॥ (१०।२)

agniṃ niyojayāmāsuḥ putrārthaṃ sarvadevatāḥ ||

11.1११.१

देवकार्यम् इदं देव समाधत्स्व हुताशन । (११।१)

devakāryam idaṃ deva samādhatsva hutāśana |

11.2११.२

शैलपुत्र्यां महातेजो गङ्गायां तेज उत्सृज ॥ (११।२)

śailaputryāṃ mahātejo gaṅgāyāṃ teja utsṛja ||

12.1१२.१

देवतानां प्रतिज्ञाय गङ्गाम् अभ्येत्य पावकः । (१२।१)

devatānāṃ pratijñāya gaṅgām abhyetya pāvakaḥ |

12.2१२.२

गर्भं धारय वै देवि देवतानाम् इदं प्रियम् ॥ (१२।२)

garbhaṃ dhāraya vai devi devatānām idaṃ priyam ||

13.1१३.१

इत्य् एतद् वचनं श्रुत्वा दिव्यं रूपम् अधारयत् । (१३।१)

ity etad vacanaṃ śrutvā divyaṃ rūpam adhārayat |

13.2१३.२

स तस्या महिमां दृष्ट्वा समन्ताद् अवकीर्यत ॥ (१३।२)

sa tasyā mahimāṃ dṛṣṭvā samantād avakīryata ||

14.1१४.१

समन्ततस् तदा देवीम् अभ्यषिञ्चत पावकः । (१४।१)

samantatas tadā devīm abhyaṣiñcata pāvakaḥ |

14.2१४.२

सर्वस्रोतांसि पूर्णानि गङ्गाया रघुनन्दन ॥ (१४।२)

sarvasrotāṃsi pūrṇāni gaṅgāyā raghunandana ||

15.1१५.१

तम् उवाच ततो गङ्गा सर्वदेवपुरोहितम् । (१५।१)

tam uvāca tato gaṅgā sarvadevapurohitam |

15.2१५.२

अशक्ता धारणे देव तव तेजः समुद्धतम् । (१५।२)

aśaktā dhāraṇe deva tava tejaḥ samuddhatam |

15.3१५.३

दह्यमानाग्निना तेन संप्रव्यथितचेतना ॥ (१५।३)

dahyamānāgninā tena saṃpravyathitacetanā ||

16.1१६.१

अथाब्रवीद् इदं गङ्गां सर्वदेवहुताशनः । (१६।१)

athābravīd idaṃ gaṅgāṃ sarvadevahutāśanaḥ |

16.2१६.२

इह हैमवते पादे गर्भो ऽयं संनिवेश्यताम् ॥ (१६।२)

iha haimavate pāde garbho 'yaṃ saṃniveśyatām ||

17.1१७.१

श्रुत्वा त्व् अग्निवचो गङ्गा तं गर्भम् अतिभास्वरम् । (१७।१)

śrutvā tv agnivaco gaṅgā taṃ garbham atibhāsvaram |

17.2१७.२

उत्ससर्ज महातेजाः स्रोतोभ्यो हि तदानघ ॥ (१७।२)

utsasarja mahātejāḥ srotobhyo hi tadānagha ||

18.1१८.१

यद् अस्या निर्गतं तस्मात् तप्तजाम्बूनदप्रभम् । (१८।१)

yad asyā nirgataṃ tasmāt taptajāmbūnadaprabham |

18.2१८.२

काञ्चनं धरणीं प्राप्तं हिरण्यम् अमलं शुभम् ॥ (१८।२)

kāñcanaṃ dharaṇīṃ prāptaṃ hiraṇyam amalaṃ śubham ||

19.1१९.१

ताम्रं कार्ष्णायसं चैव तैक्ष्ण्याद् एवाभिजायत । (१९।१)

tāmraṃ kārṣṇāyasaṃ caiva taikṣṇyād evābhijāyata |

19.2१९.२

मलं तस्याभवत् तत्र त्रपुसीसकम् एव च ॥ (१९।२)

malaṃ tasyābhavat tatra trapusīsakam eva ca ||

20.1२०.१

तद् एतद् धरणीं प्राप्य नानाधातुर् अवर्धत ॥ (२०।१)

tad etad dharaṇīṃ prāpya nānādhātur avardhata ||

21.1२१.१

निक्षिप्तमात्रे गर्भे तु तेजोभिर् अभिरञ्जितम् । (२१।१)

nikṣiptamātre garbhe tu tejobhir abhirañjitam |

21.2२१.२

सर्वं पर्वतसंनद्धं सौवर्णम् अभवद् वनम् ॥ (२१।२)

sarvaṃ parvatasaṃnaddhaṃ sauvarṇam abhavad vanam ||

22.1२२.१

जातरूपम् इति ख्यातं तदा प्रभृति राघव । (२२।१)

jātarūpam iti khyātaṃ tadā prabhṛti rāghava |

22.2२२.२

सुवर्णं पुरुषव्याघ्र हुताशनसमप्रभम् ॥ (२२।२)

suvarṇaṃ puruṣavyāghra hutāśanasamaprabham ||

23.1२३.१

तं कुमारं ततो जातं सेन्द्राः सहमरुद्गणाः । (२३।१)

taṃ kumāraṃ tato jātaṃ sendrāḥ sahamarudgaṇāḥ |

23.2२३.२

क्षीरसम्भावनार्थाय कृत्तिकाः समयोजयन् ॥ (२३।२)

kṣīrasambhāvanārthāya kṛttikāḥ samayojayan ||

24.1२४.१

ताः क्षीरं जातमात्रस्य कृत्वा समयम् उत्तमम् । (२४।१)

tāḥ kṣīraṃ jātamātrasya kṛtvā samayam uttamam |

24.2२४.२

ददुः पुत्रो ऽयम् अस्माकं सर्वासाम् इति निश्चिताः ॥ (२४।२)

daduḥ putro 'yam asmākaṃ sarvāsām iti niścitāḥ ||

25.1२५.१

ततस् तु देवताः सर्वाः कार्त्तिकेय इति ब्रुवन् । (२५।१)

tatas tu devatāḥ sarvāḥ kārttikeya iti bruvan |

25.2२५.२

पुत्रस् त्रैलोक्यविख्यातो भविष्यति न संशयः ॥ (२५।२)

putras trailokyavikhyāto bhaviṣyati na saṃśayaḥ ||

26.1२६.१

तेषां तद् वचनं श्रुत्वा स्कन्नं गर्भपरिस्रवे । (२६।१)

teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā skannaṃ garbhaparisrave |

26.2२६.२

स्नापयन् परया लक्ष्म्या दीप्यमानम् इवानलम् ॥ (२६।२)

snāpayan parayā lakṣmyā dīpyamānam ivānalam ||

27.1२७.१

स्कन्द इत्य् अब्रुवन् देवाः स्कन्नं गर्भपरिस्रवात् । (२७।१)

skanda ity abruvan devāḥ skannaṃ garbhaparisravāt |

27.2२७.२

कार्त्तिकेयं महाभागं काकुत्स्थ ज्वलनोपमम् ॥ (२७।२)

kārttikeyaṃ mahābhāgaṃ kākutstha jvalanopamam ||

28.1२८.१

प्रादुर्भूतं ततः क्षीरं कृत्तिकानाम् अनुत्तमम् । (२८।१)

prādurbhūtaṃ tataḥ kṣīraṃ kṛttikānām anuttamam |

28.2२८.२

षण्णां षडाननो भूत्वा जग्राह स्तनजं पयः ॥ (२८।२)

ṣaṇṇāṃ ṣaḍānano bhūtvā jagrāha stanajaṃ payaḥ ||

29.1२९.१

गृहीत्वा क्षीरम् एकाह्ना सुकुमारवपुस् तदा । (२९।१)

gṛhītvā kṣīram ekāhnā sukumāravapus tadā |

29.2२९.२

अजयत् स्वेन वीर्येण दैत्यसैन्यगणान् विभुः ॥ (२९।२)

ajayat svena vīryeṇa daityasainyagaṇān vibhuḥ ||

30.1३०.१

सुरसेनागणपतिं ततस् तम् अमलद्युतिम् । (३०।१)

surasenāgaṇapatiṃ tatas tam amaladyutim |

30.2३०.२

अभ्यषिञ्चन् सुरगणाः समेत्याग्निपुरोगमाः ॥ (३०।२)

abhyaṣiñcan suragaṇāḥ sametyāgnipurogamāḥ ||

31.1३१.१

एष ते राम गङ्गाया विस्तरो ऽभिहितो मया । (३१।१)

eṣa te rāma gaṅgāyā vistaro 'bhihito mayā |

31.2३१.२

कुमारसम्भवश् चैव धन्यः पुण्यस् तथैव च ॥ (३१।२)

kumārasambhavaś caiva dhanyaḥ puṇyas tathaiva ca ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 36

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit