रामायणRāmāyaṇa

Rām, 7, 61

567 of 606 · 77 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तच्छ्रुत्वा भाषितं तस्य शत्रुघ्नस्य महात्मनः । (१।१)

tacchrutvā bhāṣitaṃ tasya śatrughnasya mahātmanaḥ |

1.2१.२

क्रोधम् आहारयत् तीव्रं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ (१।२)

krodham āhārayat tīvraṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt ||

2.1२.१

पाणौ पाणिं विनिष्पिष्य दन्तान् कटकटाय्य च । (२।१)

pāṇau pāṇiṃ viniṣpiṣya dantān kaṭakaṭāyya ca |

2.2२.२

लवणो रघुशार्दूलम् आह्वयामास चासकृत् ॥ (२।२)

lavaṇo raghuśārdūlam āhvayāmāsa cāsakṛt ||

3.1३.१

तं ब्रुवाणं तथा वाक्यं लवणं घोरविक्रमम् । (३।१)

taṃ bruvāṇaṃ tathā vākyaṃ lavaṇaṃ ghoravikramam |

3.2३.२

शत्रुघ्नो देवशत्रुघ्न इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (३।२)

śatrughno devaśatrughna idaṃ vacanam abravīt ||

4.1४.१

शत्रुघ्नो न तदा जातो यदान्ये निर्जितास्त्वया । (४।१)

śatrughno na tadā jāto yadānye nirjitāstvayā |

4.2४.२

तद् अद्य बाणाभिहतो व्रज त्वं यमसादनम् ॥ (४।२)

tad adya bāṇābhihato vraja tvaṃ yamasādanam ||

5.1५.१

ऋषयो ऽप्यद्य पापात्मन्मया त्वां निहतं रणे । (५।१)

ṛṣayo 'pyadya pāpātmanmayā tvāṃ nihataṃ raṇe |

5.2५.२

पश्यन्तु विप्रा विद्वांसस्त्रिदशा इव रावणम् ॥ (५।२)

paśyantu viprā vidvāṃsastridaśā iva rāvaṇam ||

6.1६.१

त्वयि मद्बाणनिर्दग्धे पतिते ऽद्य निशाचर । (६।१)

tvayi madbāṇanirdagdhe patite 'dya niśācara |

6.2६.२

पुरं जनपदं चापि क्षेमम् एतद् भविष्यति ॥ (६।२)

puraṃ janapadaṃ cāpi kṣemam etad bhaviṣyati ||

7.1७.१

अद्य मद्बाहुनिष्क्रान्तः शरो वज्रनिभाननः । (७।१)

adya madbāhuniṣkrāntaḥ śaro vajranibhānanaḥ |

7.2७.२

प्रवेक्ष्यते ते हृदयं पद्मम् अंशुर् इवार्कजः ॥ (७।२)

pravekṣyate te hṛdayaṃ padmam aṃśur ivārkajaḥ ||

8.1८.१

एवम् उक्तो महावृक्षं लवणः क्रोधमूर्छितः । (८।१)

evam ukto mahāvṛkṣaṃ lavaṇaḥ krodhamūrchitaḥ |

8.2८.२

शत्रुघ्नोरसि चिक्षेप तं शूरः शतधाछिनत् ॥ (८।२)

śatrughnorasi cikṣepa taṃ śūraḥ śatadhāchinat ||

9.1९.१

तद् दृष्ट्वा विफलं कर्म राक्षसः पुनर् एव तु । (९।१)

tad dṛṣṭvā viphalaṃ karma rākṣasaḥ punar eva tu |

9.2९.२

पादपान् सुबहून् गृह्य शत्रुघ्ने व्यसृजद् बली ॥ (९।२)

pādapān subahūn gṛhya śatrughne vyasṛjad balī ||

10.1१०.१

शत्रुघ्नश्चापि तेजस्वी वृक्षान् आपततो बहून् । (१०।१)

śatrughnaścāpi tejasvī vṛkṣān āpatato bahūn |

10.2१०.२

त्रिभिश्चतुर्भिर् एकैकं चिछेद नतपर्वभिः ॥ (१०।२)

tribhiścaturbhir ekaikaṃ cicheda nataparvabhiḥ ||

11.1११.१

ततो बाणमयं वर्षं व्यसृजद् राक्षसोरसि । (११।१)

tato bāṇamayaṃ varṣaṃ vyasṛjad rākṣasorasi |

11.2११.२

शत्रुघ्नो वीर्यसम्पन्नो विव्यथे न च राक्षसः ॥ (११।२)

śatrughno vīryasampanno vivyathe na ca rākṣasaḥ ||

12.1१२.१

ततः प्रहस्य लवणो वृक्षम् उत्पाट्य लीलया । (१२।१)

tataḥ prahasya lavaṇo vṛkṣam utpāṭya līlayā |

12.2१२.२

शिरस्यभ्यहनच्छूरं स्रस्ताङ्गः स मुमोह वै ॥ (१२।२)

śirasyabhyahanacchūraṃ srastāṅgaḥ sa mumoha vai ||

13.1१३.१

तस्मिन्निपतिते वीरे हाहाकारो महान् अभूत् । (१३।१)

tasminnipatite vīre hāhākāro mahān abhūt |

13.2१३.२

ऋषीणां देवसंघानां गन्धर्वाप्सरसाम् अपि ॥ (१३।२)

ṛṣīṇāṃ devasaṃghānāṃ gandharvāpsarasām api ||

14.1१४.१

तम् अवज्ञाय तु हतं शत्रुघ्नं भुवि पातितम् । (१४।१)

tam avajñāya tu hataṃ śatrughnaṃ bhuvi pātitam |

14.2१४.२

रक्षो लब्धान्तरम् अपि न विवेश स्वम् आलयम् ॥ (१४।२)

rakṣo labdhāntaram api na viveśa svam ālayam ||

15.1१५.१

नापि शूलं प्रजग्राह तं दृष्ट्वा भुवि पातितम् । (१५।१)

nāpi śūlaṃ prajagrāha taṃ dṛṣṭvā bhuvi pātitam |

15.2१५.२

ततो हत इति ज्ञात्वा तान् भक्षान् समुदावहत् ॥ (१५।२)

tato hata iti jñātvā tān bhakṣān samudāvahat ||

16.1१६.१

मुहूर्ताल्लब्धसंज्ञस्तु पुनस्तस्थौ धृतायुधः । (१६।१)

muhūrtāllabdhasaṃjñastu punastasthau dhṛtāyudhaḥ |

16.2१६.२

शत्रुघ्नो राक्षसद्वारि ऋषिभिः सम्प्रपूजितः ॥ (१६।२)

śatrughno rākṣasadvāri ṛṣibhiḥ samprapūjitaḥ ||

17.1१७.१

ततो दिव्यम् अमोघं तं जग्राह शरम् उत्तमम् । (१७।१)

tato divyam amoghaṃ taṃ jagrāha śaram uttamam |

17.2१७.२

ज्वलन्तं तेजसा घोरं पूरयन्तं दिशो दश ॥ (१७।२)

jvalantaṃ tejasā ghoraṃ pūrayantaṃ diśo daśa ||

18.1१८.१

वज्राननं वज्रवेगं मेरुमन्दरगौरवम् । (१८।१)

vajrānanaṃ vajravegaṃ merumandaragauravam |

18.2१८.२

नतं पर्वसु सर्वेषु संयुगेष्वपराजितम् ॥ (१८।२)

nataṃ parvasu sarveṣu saṃyugeṣvaparājitam ||

19.1१९.१

असृक्चन्दनदिग्धाङ्गं चारुपत्रं पतत्रिणम् । (१९।१)

asṛkcandanadigdhāṅgaṃ cārupatraṃ patatriṇam |

19.2१९.२

दानवेन्द्राचलेन्द्राणाम् असुराणां च दारुणम् ॥ (१९।२)

dānavendrācalendrāṇām asurāṇāṃ ca dāruṇam ||

20.1२०.१

तं दीप्तम् इव कालाग्निं युगान्ते समुपस्थिते । (२०।१)

taṃ dīptam iva kālāgniṃ yugānte samupasthite |

20.2२०.२

दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि परित्रासम् उपागमन् ॥ (२०।२)

dṛṣṭvā sarvāṇi bhūtāni paritrāsam upāgaman ||

21.1२१.१

सदेवासुरगन्धर्वं समुनिं साप्सरोगणम् । (२१।१)

sadevāsuragandharvaṃ samuniṃ sāpsarogaṇam |

21.2२१.२

जगद्धि सर्वम् अस्वस्थं पितामहम् उपस्थितम् ॥ (२१।२)

jagaddhi sarvam asvasthaṃ pitāmaham upasthitam ||

22.1२२.१

ऊचुश्च देवदेवेशं वरदं प्रपितामहम् । (२२।१)

ūcuśca devadeveśaṃ varadaṃ prapitāmaham |

22.2२२.२

कच्चिल् लोकक्षयो देव प्राप्तो वा युगसंक्षयः ॥ (२२।२)

kaccil lokakṣayo deva prāpto vā yugasaṃkṣayaḥ ||

23.1२३.१

नेदृशं दृष्टपूर्वं न श्रुतं वा प्रपितामह । (२३।१)

nedṛśaṃ dṛṣṭapūrvaṃ na śrutaṃ vā prapitāmaha |

23.2२३.२

देवानां भयसंमोहो लोकानां संक्षयः प्रभो ॥ (२३।२)

devānāṃ bhayasaṃmoho lokānāṃ saṃkṣayaḥ prabho ||

24.1२४.१

तेषां तद् वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । (२४।१)

teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā brahmā lokapitāmahaḥ |

24.2२४.२

भयकारणम् आचष्टे देवानाम् अभयंकरः ॥ (२४।२)

bhayakāraṇam ācaṣṭe devānām abhayaṃkaraḥ ||

25.1२५.१

वधाय लवणस्याजौ शरः शत्रुघ्नधारितः । (२५।१)

vadhāya lavaṇasyājau śaraḥ śatrughnadhāritaḥ |

25.2२५.२

तेजसा यस्य सर्वे स्म संमूढाः सुरसत्तमाः ॥ (२५।२)

tejasā yasya sarve sma saṃmūḍhāḥ surasattamāḥ ||

26.1२६.१

एषो हि पूर्वं देवस्य लोककर्तुः सनातनः । (२६।१)

eṣo hi pūrvaṃ devasya lokakartuḥ sanātanaḥ |

26.2२६.२

शरस्तेजोमयो वत्सा येन वै भयम् आगतम् ॥ (२६।२)

śarastejomayo vatsā yena vai bhayam āgatam ||

27.1२७.१

एष वै कैटभस्यार्थे मधुनश्च महाशरः । (२७।१)

eṣa vai kaiṭabhasyārthe madhunaśca mahāśaraḥ |

27.2२७.२

सृष्टो महात्मना तेन वधार्थं दैत्ययोस्तयोः ॥ (२७।२)

sṛṣṭo mahātmanā tena vadhārthaṃ daityayostayoḥ ||

28.1२८.१

एवम् एतं प्रजानीध्वं विष्णोस्तेजोमयं शरम् । (२८।१)

evam etaṃ prajānīdhvaṃ viṣṇostejomayaṃ śaram |

28.2२८.२

एषा चैव तनुः पूर्वा विष्णोस्तस्य महात्मनः ॥ (२८।२)

eṣā caiva tanuḥ pūrvā viṣṇostasya mahātmanaḥ ||

29.1२९.१

इतो गच्छत पश्यध्वं वध्यमानं महात्मना । (२९।१)

ito gacchata paśyadhvaṃ vadhyamānaṃ mahātmanā |

29.2२९.२

रामानुजेन वीरेण लवणं राक्षसोत्तमम् ॥ (२९।२)

rāmānujena vīreṇa lavaṇaṃ rākṣasottamam ||

30.1३०.१

तस्य ते देवदेवस्य निशम्य मधुरां गिरम् । (३०।१)

tasya te devadevasya niśamya madhurāṃ giram |

30.2३०.२

आजग्मुर् यत्र युध्येते शत्रुघ्नलवणावुभौ ॥ (३०।२)

ājagmur yatra yudhyete śatrughnalavaṇāvubhau ||

31.1३१.१

तं शरं दिव्यसंकाशं शत्रुघ्नकरधारितम् । (३१।१)

taṃ śaraṃ divyasaṃkāśaṃ śatrughnakaradhāritam |

31.2३१.२

ददृशुः सर्वभूतानि युगान्ताग्निम् इवोत्थितम् ॥ (३१।२)

dadṛśuḥ sarvabhūtāni yugāntāgnim ivotthitam ||

32.1३२.१

आकाशम् आवृतं दृष्ट्वा देवैर् हि रघुनन्दनः । (३२।१)

ākāśam āvṛtaṃ dṛṣṭvā devair hi raghunandanaḥ |

32.2३२.२

सिंहनादं मुहुः कृत्वा ददर्श लवणं पुनः ॥ (३२।२)

siṃhanādaṃ muhuḥ kṛtvā dadarśa lavaṇaṃ punaḥ ||

33.1३३.१

आहूतश्च ततस्तेन शत्रुघ्नेन महात्मना । (३३।१)

āhūtaśca tatastena śatrughnena mahātmanā |

33.2३३.२

लवणः क्रोधसंयुक्तो युद्धाय समुपस्थितः ॥ (३३।२)

lavaṇaḥ krodhasaṃyukto yuddhāya samupasthitaḥ ||

34.1३४.१

आ कर्णात् स विकृष्याथ तद् धनुर् धन्विनां वरः । (३४।१)

ā karṇāt sa vikṛṣyātha tad dhanur dhanvināṃ varaḥ |

34.2३४.२

स मुमोच महाबाणं लवणस्य महोरसि । (३४।२)

sa mumoca mahābāṇaṃ lavaṇasya mahorasi |

34.3३४.३

उरस्तस्य विदार्याशु प्रविवेश रसातलम् ॥ (३४।३)

urastasya vidāryāśu praviveśa rasātalam ||

35.1३५.१

गत्वा रसातलं दिव्यं शरो विबुधपूजितः । (३५।१)

gatvā rasātalaṃ divyaṃ śaro vibudhapūjitaḥ |

35.2३५.२

पुनर् एवागमत् तूर्णम् इक्ष्वाकुकुलनन्दनम् ॥ (३५।२)

punar evāgamat tūrṇam ikṣvākukulanandanam ||

36.1३६.१

शत्रुघ्नशरनिर्भिन्नो लवणः स निशाचरः । (३६।१)

śatrughnaśaranirbhinno lavaṇaḥ sa niśācaraḥ |

36.2३६.२

पपात सहसा भूमौ वज्राहत इवाचलः ॥ (३६।२)

papāta sahasā bhūmau vajrāhata ivācalaḥ ||

37.1३७.१

तच्च दिव्यं महच्छूलं हते लवणराक्षसे । (३७।१)

tacca divyaṃ mahacchūlaṃ hate lavaṇarākṣase |

37.2३७.२

पश्यतां सर्वभूतानां रुद्रस्य वशम् अन्वगात् ॥ (३७।२)

paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ rudrasya vaśam anvagāt ||

38.1३८.१

एकेषुपातेन भयं निहत्य लोकत्रयस्यास्य रघुप्रवीरः । (३८।१)

ekeṣupātena bhayaṃ nihatya lokatrayasyāsya raghupravīraḥ |

38.2३८.२

विनिर्बभावुद्यतचापबाणस् तमः प्रणुद्येव सहस्ररश्मिः ॥ (३८।२)

vinirbabhāvudyatacāpabāṇas tamaḥ praṇudyeva sahasraraśmiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 7, 61

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit