Rām, 7, 55
Select a line for its word-by-word analysis.
शत्रुघ्नो वीर्यसम्पन्नो मन्दं मन्दम् उवाच ह ॥ (१।२)
śatrughno vīryasampanno mandaṃ mandam uvāca ha ||
अद्यैव पुरुषव्याघ्रम् अभिषेक्ष्यामि दुर्जयम् ॥ (४।२)
adyaiva puruṣavyāghram abhiṣekṣyāmi durjayam ||
पुरोधसं च काकुत्स्थौ नैगमान् ऋत्विजस्तथा । (५।१)
purodhasaṃ ca kākutsthau naigamān ṛtvijastathā |
मन्त्रिणश्चैव मे सर्वान् आनयध्वं ममाज्ञया ॥ (५।२)
mantriṇaścaiva me sarvān ānayadhvaṃ mamājñayā ||
सम्प्रहर्षकरः श्रीमान् राघवस्य पुरस्य च ॥ (७।२)
sampraharṣakaraḥ śrīmān rāghavasya purasya ca ||
ततो ऽभिषिक्तं शत्रुघ्नम् अङ्कम् आरोप्य राघवः । (८।१)
tato 'bhiṣiktaṃ śatrughnam aṅkam āropya rāghavaḥ |
सृष्टः शरो ऽयं काकुत्स्थ यदा शेते महार्णवे । (१०।१)
sṛṣṭaḥ śaro 'yaṃ kākutstha yadā śete mahārṇave |
स्वयम्भूर् अजितो देवो यं नापश्यन् सुरासुराः ॥ (१०।२)
svayambhūr ajito devo yaṃ nāpaśyan surāsurāḥ ||
अदृश्यः सर्वभूतानां तेनायं हि शरोत्तमः । (११।१)
adṛśyaḥ sarvabhūtānāṃ tenāyaṃ hi śarottamaḥ |
सृष्टः क्रोधाभिभूतेन विनाशार्थं दुरात्मनोः । (११।२)
sṛṣṭaḥ krodhābhibhūtena vināśārthaṃ durātmanoḥ |
स्रष्टुकामेन लोकांस्त्रींस्तौ चानेन हतौ युधि । (१२।१)
sraṣṭukāmena lokāṃstrīṃstau cānena hatau yudhi |
नायं मया शरः पूर्वं रावणस्य वधार्थिना । (१३।१)
nāyaṃ mayā śaraḥ pūrvaṃ rāvaṇasya vadhārthinā |
मुक्तः शत्रुघ्न भूतानां महांस्त्रासो भवेद् इति ॥ (१३।२)
muktaḥ śatrughna bhūtānāṃ mahāṃstrāso bhaved iti ||
यच्च तस्य महच्छूलं त्र्यम्बकेण महात्मना । (१४।१)
yacca tasya mahacchūlaṃ tryambakeṇa mahātmanā |
दत्तं शत्रुविनाशाय मधोर् आयुधम् उत्तमम् ॥ (१४।२)
dattaṃ śatruvināśāya madhor āyudham uttamam ||
तत् संनिक्षिप्य भवने पूज्यमानं पुनः पुनः । (१५।१)
tat saṃnikṣipya bhavane pūjyamānaṃ punaḥ punaḥ |
दिशः सर्वाः समालोक्य प्राप्नोत्याहारम् आत्मनः ॥ (१५।२)
diśaḥ sarvāḥ samālokya prāpnotyāhāram ātmanaḥ ||
यदा तु युद्धम् आकाङ्क्षन् कश्चिद् एनं समाह्वयेत् । (१६।१)
yadā tu yuddham ākāṅkṣan kaścid enaṃ samāhvayet |
तदा शूलं गृहीत्वा तद् भस्म रक्षः करोति तम् ॥ (१६।२)
tadā śūlaṃ gṛhītvā tad bhasma rakṣaḥ karoti tam ||
अप्रविष्टपुरं पूर्वं द्वारि तिष्ठ धृतायुधः ॥ (१७।२)
apraviṣṭapuraṃ pūrvaṃ dvāri tiṣṭha dhṛtāyudhaḥ ||
एतत् ते सर्वम् आख्यातं शूलस्य च विपर्ययम् । (२०।१)
etat te sarvam ākhyātaṃ śūlasya ca viparyayam |
श्रीमतः शितिकण्ठस्य कृत्यं हि दुरतिक्रमम् ॥ (२०।२)
śrīmataḥ śitikaṇṭhasya kṛtyaṃ hi duratikramam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.