रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 65

389 of 606 · 73 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

एवम् उक्तस्तु हनुमान् राघवेण महात्मना । (१।१)

evam uktastu hanumān rāghaveṇa mahātmanā |

1.2१.२

सीताया भाषितं सर्वं न्यवेदयत राघवे ॥ (१।२)

sītāyā bhāṣitaṃ sarvaṃ nyavedayata rāghave ||

2.1२.१

इदम् उक्तवती देवी जानकी पुरुषर्षभ । (२।१)

idam uktavatī devī jānakī puruṣarṣabha |

2.2२.२

पूर्ववृत्तम् अभिज्ञानं चित्रकूटे यथातथम् ॥ (२।२)

pūrvavṛttam abhijñānaṃ citrakūṭe yathātatham ||

3.1३.१

सुखसुप्ता त्वया सार्धं जानकी पूर्वम् उत्थिता । (३।१)

sukhasuptā tvayā sārdhaṃ jānakī pūrvam utthitā |

3.2३.२

वायसः सहसोत्पत्य विरराद स्तनान्तरे ॥ (३।२)

vāyasaḥ sahasotpatya virarāda stanāntare ||

4.1४.१

पर्यायेण च सुप्तस्त्वं देव्यङ्के भरताग्रज । (४।१)

paryāyeṇa ca suptastvaṃ devyaṅke bharatāgraja |

4.2४.२

पुनश्च किल पक्षी स देव्या जनयति व्यथाम् ॥ (४।२)

punaśca kila pakṣī sa devyā janayati vyathām ||

5.1५.१

ततः पुनर् उपागम्य विरराद भृशं किल । (५।१)

tataḥ punar upāgamya virarāda bhṛśaṃ kila |

5.2५.२

ततस्त्वं बोधितस्तस्याः शोणितेन समुक्षितः ॥ (५।२)

tatastvaṃ bodhitastasyāḥ śoṇitena samukṣitaḥ ||

6.1६.१

वायसेन च तेनैव सततं बाध्यमानया । (६।१)

vāyasena ca tenaiva satataṃ bādhyamānayā |

6.2६.२

बोधितः किल देव्यास्त्वं सुखसुप्तः परंतप ॥ (६।२)

bodhitaḥ kila devyāstvaṃ sukhasuptaḥ paraṃtapa ||

7.1७.१

तां तु दृष्ट्वा महाबाहो रादितां च स्तनान्तरे । (७।१)

tāṃ tu dṛṣṭvā mahābāho rāditāṃ ca stanāntare |

7.2७.२

आशीविष इव क्रुद्धो निःश्वसन्न् अभ्यभाषथाः ॥ (७।२)

āśīviṣa iva kruddho niḥśvasann abhyabhāṣathāḥ ||

8.1८.१

नखाग्रैः केन ते भीरु दारितं तु स्तनान्तरम् । (८।१)

nakhāgraiḥ kena te bhīru dāritaṃ tu stanāntaram |

8.2८.२

कः क्रीडति सरोषेण पञ्चवक्त्रेण भोगिना ॥ (८।२)

kaḥ krīḍati saroṣeṇa pañcavaktreṇa bhoginā ||

9.1९.१

निरीक्षमाणः सहसा वायसं समवैक्षथाः । (९।१)

nirīkṣamāṇaḥ sahasā vāyasaṃ samavaikṣathāḥ |

9.2९.२

नखैः सरुधिरैस् तीक्ष्णैर् माम् एवाभिमुखं स्थितम् ॥ (९।२)

nakhaiḥ sarudhirais tīkṣṇair mām evābhimukhaṃ sthitam ||

10.1१०.१

सुतः किल स शक्रस्य वायसः पततां वरः । (१०।१)

sutaḥ kila sa śakrasya vāyasaḥ patatāṃ varaḥ |

10.2१०.२

धरान्तरचरः शीघ्रं पवनस्य गतौ समः ॥ (१०।२)

dharāntaracaraḥ śīghraṃ pavanasya gatau samaḥ ||

11.1११.१

ततस्तस्मिन्महाबाहो कोपसंवर्तितेक्षणः । (११।१)

tatastasminmahābāho kopasaṃvartitekṣaṇaḥ |

11.2११.२

वायसे त्वं कृथाः क्रूरां मतिं मतिमतां वर ॥ (११।२)

vāyase tvaṃ kṛthāḥ krūrāṃ matiṃ matimatāṃ vara ||

12.1१२.१

स दर्भं संस्तराद् गृह्य ब्रह्मास्त्रेण न्ययोजयः । (१२।१)

sa darbhaṃ saṃstarād gṛhya brahmāstreṇa nyayojayaḥ |

12.2१२.२

स दीप्त इव कालाग्निर् जज्वालाभिमुखः खगम् ॥ (१२।२)

sa dīpta iva kālāgnir jajvālābhimukhaḥ khagam ||

13.1१३.१

स त्वं प्रदीप्तं चिक्षेप दर्भं तं वायसं प्रति । (१३।१)

sa tvaṃ pradīptaṃ cikṣepa darbhaṃ taṃ vāyasaṃ prati |

13.2१३.२

ततस्तु वायसं दीप्तः स दर्भो ऽनुजगाम ह ॥ (१३।२)

tatastu vāyasaṃ dīptaḥ sa darbho 'nujagāma ha ||

14.1१४.१

स पित्रा च परित्यक्तः सुरैः सर्वैर् महर्षिभिः । (१४।१)

sa pitrā ca parityaktaḥ suraiḥ sarvair maharṣibhiḥ |

14.2१४.२

त्रींल् लोकान् सम्परिक्रम्य त्रातारं नाधिगच्छति ॥ (१४।२)

trīṃl lokān samparikramya trātāraṃ nādhigacchati ||

15.1१५.१

तं त्वं निपतितं भूमौ शरण्यः शरणागतम् । (१५।१)

taṃ tvaṃ nipatitaṃ bhūmau śaraṇyaḥ śaraṇāgatam |

15.2१५.२

वधार्हम् अपि काकुत्स्थ कृपया परिपालयः ॥ (१५।२)

vadhārham api kākutstha kṛpayā paripālayaḥ ||

16.1१६.१

मोघम् अस्त्रं न शक्यं तु कर्तुम् इत्येव राघव । (१६।१)

mogham astraṃ na śakyaṃ tu kartum ityeva rāghava |

16.2१६.२

ततस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम् ॥ (१६।२)

tatastasyākṣi kākasya hinasti sma sa dakṣiṇam ||

17.1१७.१

राम त्वां स नमस्कृत्वा राज्ञो दशरथस्य च । (१७।१)

rāma tvāṃ sa namaskṛtvā rājño daśarathasya ca |

17.2१७.२

विसृष्टस्तु तदा काकः प्रतिपेदे खम् आलयम् ॥ (१७।२)

visṛṣṭastu tadā kākaḥ pratipede kham ālayam ||

18.1१८.१

एवम् अस्त्रविदां श्रेष्ठः सत्त्ववाञ् शीलवान् अपि । (१८।१)

evam astravidāṃ śreṣṭhaḥ sattvavāñ śīlavān api |

18.2१८.२

किमर्थम् अस्त्रं रक्षःसु न योजयसि राघव ॥ (१८।२)

kimartham astraṃ rakṣaḥsu na yojayasi rāghava ||

19.1१९.१

न नागा नापि गन्धर्वा नासुरा न मरुद्गणाः । (१९।१)

na nāgā nāpi gandharvā nāsurā na marudgaṇāḥ |

19.2१९.२

तव राम मुखे स्थातुं शक्ताः प्रतिसमाधितुम् ॥ (१९।२)

tava rāma mukhe sthātuṃ śaktāḥ pratisamādhitum ||

20.1२०.१

तव वीर्यवतः कच्चिन्मयि यद्यस्ति संभ्रमः । (२०।१)

tava vīryavataḥ kaccinmayi yadyasti saṃbhramaḥ |

20.2२०.२

क्षिप्रं सुनिशितैर् बाणैर् हन्यतां युधि रावणः ॥ (२०।२)

kṣipraṃ suniśitair bāṇair hanyatāṃ yudhi rāvaṇaḥ ||

21.1२१.१

भ्रातुर् आदेशम् आदाय लक्ष्मणो वा परंतपः । (२१।१)

bhrātur ādeśam ādāya lakṣmaṇo vā paraṃtapaḥ |

21.2२१.२

स किमर्थं नरवरो न मां रक्षति राघवः ॥ (२१।२)

sa kimarthaṃ naravaro na māṃ rakṣati rāghavaḥ ||

22.1२२.१

शक्तौ तौ पुरुषव्याघ्रौ वाय्वग्निसमतेजसौ । (२२।१)

śaktau tau puruṣavyāghrau vāyvagnisamatejasau |

22.2२२.२

सुराणाम् अपि दुर्धर्षौ किमर्थं माम् उपेक्षतः ॥ (२२।२)

surāṇām api durdharṣau kimarthaṃ mām upekṣataḥ ||

23.1२३.१

ममैव दुष्कृतं किंचिन् महद् अस्ति न संशयः । (२३।१)

mamaiva duṣkṛtaṃ kiṃcin mahad asti na saṃśayaḥ |

23.2२३.२

समर्थौ सहितौ यन्मां नापेक्षेते परंतपौ ॥ (२३।२)

samarthau sahitau yanmāṃ nāpekṣete paraṃtapau ||

24.1२४.१

वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रुभाषितम् । (२४।१)

vaidehyā vacanaṃ śrutvā karuṇaṃ sāśrubhāṣitam |

24.2२४.२

पुनर् अप्यहम् आर्यां ताम् इदं वचनम् अब्रुवम् ॥ (२४।२)

punar apyaham āryāṃ tām idaṃ vacanam abruvam ||

25.1२५.१

त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे । (२५।१)

tvacchokavimukho rāmo devi satyena te śape |

25.2२५.२

रामे दुःखाभिभूते च लक्ष्मणः परितप्यते ॥ (२५।२)

rāme duḥkhābhibhūte ca lakṣmaṇaḥ paritapyate ||

26.1२६.१

कथंचिद् भवती दृष्टा न कालः परिशोचितुम् । (२६।१)

kathaṃcid bhavatī dṛṣṭā na kālaḥ pariśocitum |

26.2२६.२

इमं मुहूर्तं दुःखानाम् अन्तं द्रक्ष्यसि भामिनि ॥ (२६।२)

imaṃ muhūrtaṃ duḥkhānām antaṃ drakṣyasi bhāmini ||

27.1२७.१

तावुभौ नरशार्दूलौ राजपुत्रावरिंदमौ । (२७।१)

tāvubhau naraśārdūlau rājaputrāvariṃdamau |

27.2२७.२

त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लङ्कां भस्मीकरिष्यतः ॥ (२७।२)

tvaddarśanakṛtotsāhau laṅkāṃ bhasmīkariṣyataḥ ||

28.1२८.१

हत्वा च समरे रौद्रं रावणं सहबान्धवम् । (२८।१)

hatvā ca samare raudraṃ rāvaṇaṃ sahabāndhavam |

28.2२८.२

राघवस्त्वां महाबाहुः स्वां पुरीं नयते ध्रुवम् ॥ (२८।२)

rāghavastvāṃ mahābāhuḥ svāṃ purīṃ nayate dhruvam ||

29.1२९.१

यत् तु रामो विजानीयाद् अभिज्ञानम् अनिन्दिते । (२९।१)

yat tu rāmo vijānīyād abhijñānam anindite |

29.2२९.२

प्रीतिसंजननं तस्य प्रदातुं तत्त्वम् अर्हसि ॥ (२९।२)

prītisaṃjananaṃ tasya pradātuṃ tattvam arhasi ||

30.1३०.१

साभिवीक्ष्य दिशः सर्वा वेण्युद्ग्रथनम् उत्तमम् । (३०।१)

sābhivīkṣya diśaḥ sarvā veṇyudgrathanam uttamam |

30.2३०.२

मुक्त्वा वस्त्राद् ददौ मह्यं मणिम् एतं महाबल ॥ (३०।२)

muktvā vastrād dadau mahyaṃ maṇim etaṃ mahābala ||

31.1३१.१

प्रतिगृह्य मणिं दिव्यं तव हेतो रघूत्तम । (३१।१)

pratigṛhya maṇiṃ divyaṃ tava heto raghūttama |

31.2३१.२

शिरसा सम्प्रणम्यैनाम् अहम् आगमने त्वरे ॥ (३१।२)

śirasā sampraṇamyainām aham āgamane tvare ||

32.1३२.१

गमने च कृतोत्साहम् अवेक्ष्य वरवर्णिनी । (३२।१)

gamane ca kṛtotsāham avekṣya varavarṇinī |

32.2३२.२

विवर्धमानं च हि माम् उवाच जनकात्मजा । (३२।२)

vivardhamānaṃ ca hi mām uvāca janakātmajā |

32.3३२.३

अश्रुपूर्णमुखी दीना बाष्पसंदिग्धभाषिणी ॥ (३२।३)

aśrupūrṇamukhī dīnā bāṣpasaṃdigdhabhāṣiṇī ||

33.1३३.१

हनुमन् सिंहसंकाशौ तावुभौ रामलक्ष्मणौ । (३३।१)

hanuman siṃhasaṃkāśau tāvubhau rāmalakṣmaṇau |

33.2३३.२

सुग्रीवं च सहामात्यं सर्वान् ब्रूया अनामयम् ॥ (३३।२)

sugrīvaṃ ca sahāmātyaṃ sarvān brūyā anāmayam ||

34.1३४.१

यथा च स महाबाहुर् मां तारयति राघवः । (३४।१)

yathā ca sa mahābāhur māṃ tārayati rāghavaḥ |

34.2३४.२

अस्माद् दुःखाम्बुसंरोधात् तत् समाधातुम् अर्हसि ॥ (३४।२)

asmād duḥkhāmbusaṃrodhāt tat samādhātum arhasi ||

35.1३५.१

इमं च तीव्रं मम शोकवेगं रक्षोभिर् एभिः परिभर्त्सनं च । (३५।१)

imaṃ ca tīvraṃ mama śokavegaṃ rakṣobhir ebhiḥ paribhartsanaṃ ca |

35.2३५.२

ब्रूयास्तु रामस्य गतः समीपं शिवश्च ते ऽध्वास्तु हरिप्रवीर ॥ (३५।२)

brūyāstu rāmasya gataḥ samīpaṃ śivaśca te 'dhvāstu haripravīra ||

36.1३६.१

एतत् तवार्या नृपराजसिंह सीता वचः प्राह विषादपूर्वम् । (३६।१)

etat tavāryā nṛparājasiṃha sītā vacaḥ prāha viṣādapūrvam |

36.2३६.२

एतच्च बुद्ध्वा गदितं मया त्वं श्रद्धत्स्व सीतां कुशलां समग्राम् ॥ (३६।२)

etacca buddhvā gaditaṃ mayā tvaṃ śraddhatsva sītāṃ kuśalāṃ samagrām ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 65

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit