रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 42

118 of 606 · 54 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अनुगम्य निवृत्तानां रामं नगरवासिनाम् । (१।१)

anugamya nivṛttānāṃ rāmaṃ nagaravāsinām |

1.2१.२

उद्गतानीव सत्त्वानि बभूवुर् अमनस्विनाम् ॥ (१।२)

udgatānīva sattvāni babhūvur amanasvinām ||

2.1२.१

स्वं स्वं निलयम् आगम्य पुत्रदारैः समावृताः । (२।१)

svaṃ svaṃ nilayam āgamya putradāraiḥ samāvṛtāḥ |

2.2२.२

अश्रूणि मुमुचुः सर्वे बाष्पेण पिहिताननाः ॥ (२।२)

aśrūṇi mumucuḥ sarve bāṣpeṇa pihitānanāḥ ||

3.1३.१

न चाहृष्यन् न चामोदन् वणिजो न प्रसारयन् । (३।१)

na cāhṛṣyan na cāmodan vaṇijo na prasārayan |

3.2३.२

न चाशोभन्त पण्यानि नापचन् गृहमेधिनः ॥ (३।२)

na cāśobhanta paṇyāni nāpacan gṛhamedhinaḥ ||

4.1४.१

नष्टं दृष्ट्वा नाभ्यनन्दन् विपुलं वा धनागमम् । (४।१)

naṣṭaṃ dṛṣṭvā nābhyanandan vipulaṃ vā dhanāgamam |

4.2४.२

पुत्रं प्रथमजं लब्ध्वा जननी नाभ्यनन्दत ॥ (४।२)

putraṃ prathamajaṃ labdhvā jananī nābhyanandata ||

5.1५.१

गृहे गृहे रुदन्त्यश् च भर्तारं गृहम् आगतम् । (५।१)

gṛhe gṛhe rudantyaś ca bhartāraṃ gṛham āgatam |

5.2५.२

व्यगर्हयन्त दुःखार्ता वाग्भिस् तोत्रैर् इव द्विपान् ॥ (५।२)

vyagarhayanta duḥkhārtā vāgbhis totrair iva dvipān ||

6.1६.१

किं नु तेषां गृहैः कार्यं किं दारैः किं धनेन वा । (६।१)

kiṃ nu teṣāṃ gṛhaiḥ kāryaṃ kiṃ dāraiḥ kiṃ dhanena vā |

6.2६.२

पुत्रैर् वा किं सुखैर् वापि ये न पश्यन्ति राघवम् ॥ (६।२)

putrair vā kiṃ sukhair vāpi ye na paśyanti rāghavam ||

7.1७.१

एकः सत्पुरुषो लोके लक्ष्मणः सह सीतया । (७।१)

ekaḥ satpuruṣo loke lakṣmaṇaḥ saha sītayā |

7.2७.२

यो ऽनुगच्छति काकुत्स्थं रामं परिचरन् वने ॥ (७।२)

yo 'nugacchati kākutsthaṃ rāmaṃ paricaran vane ||

8.1८.१

आपगाः कृतपुण्यास् ताः पद्मिन्यश् च सरांसि च । (८।१)

āpagāḥ kṛtapuṇyās tāḥ padminyaś ca sarāṃsi ca |

8.2८.२

येषु स्नास्यति काकुत्स्थो विगाह्य सलिलं शुचि ॥ (८।२)

yeṣu snāsyati kākutstho vigāhya salilaṃ śuci ||

9.1९.१

शोभयिष्यन्ति काकुत्स्थम् अटव्यो रम्यकाननाः । (९।१)

śobhayiṣyanti kākutstham aṭavyo ramyakānanāḥ |

9.2९.२

आपगाश् च महानूपाः सानुमन्तश् च पर्वताः ॥ (९।२)

āpagāś ca mahānūpāḥ sānumantaś ca parvatāḥ ||

10.1१०.१

काननं वापि शैलं वा यं रामो ऽभिगमिष्यति । (१०।१)

kānanaṃ vāpi śailaṃ vā yaṃ rāmo 'bhigamiṣyati |

10.2१०.२

प्रियातिथिम् इव प्राप्तं नैनं शक्ष्यन्त्य् अनर्चितुम् ॥ (१०।२)

priyātithim iva prāptaṃ nainaṃ śakṣyanty anarcitum ||

11.1११.१

विचित्रकुसुमापीडा बहुमञ्जरिधारिणः । (११।१)

vicitrakusumāpīḍā bahumañjaridhāriṇaḥ |

11.2११.२

अकाले चापि मुख्यानि पुष्पाणि च फलानि च । (११।२)

akāle cāpi mukhyāni puṣpāṇi ca phalāni ca |

11.3११.३

दर्शयिष्यन्त्य् अनुक्रोशाद् गिरयो रामम् आगतम् ॥ (११।३)

darśayiṣyanty anukrośād girayo rāmam āgatam ||

12.1१२.१

विदर्शयन्तो विविधान् भूयश् चित्रांश् च निर्झरान् । (१२।१)

vidarśayanto vividhān bhūyaś citrāṃś ca nirjharān |

12.2१२.२

पादपाः पर्वताग्रेषु रमयिष्यन्ति राघवम् ॥ (१२।२)

pādapāḥ parvatāgreṣu ramayiṣyanti rāghavam ||

13.1१३.१

यत्र रामो भयं नात्र नास्ति तत्र पराभवः । (१३।१)

yatra rāmo bhayaṃ nātra nāsti tatra parābhavaḥ |

13.2१३.२

स हि शूरो महाबाहुः पुत्रो दशरथस्य च ॥ (१३।२)

sa hi śūro mahābāhuḥ putro daśarathasya ca ||

14.1१४.१

पुरा भवति नो दूराद् अनुगच्छाम राघवम् । (१४।१)

purā bhavati no dūrād anugacchāma rāghavam |

14.2१४.२

पादच्छाया सुखा भर्तुस् तादृशस्य महात्मनः । (१४।२)

pādacchāyā sukhā bhartus tādṛśasya mahātmanaḥ |

14.3१४.३

स हि नाथो जनस्यास्य स गतिः स परायणम् ॥ (१४।३)

sa hi nātho janasyāsya sa gatiḥ sa parāyaṇam ||

15.1१५.१

वयं परिचरिष्यामः सीतां यूयं तु राघवम् । (१५।१)

vayaṃ paricariṣyāmaḥ sītāṃ yūyaṃ tu rāghavam |

15.2१५.२

इति पौरस्त्रियो भर्तॄन् दुःखार्तास् तत् तद् अब्रुवन् ॥ (१५।२)

iti paurastriyo bhartṝn duḥkhārtās tat tad abruvan ||

16.1१६.१

युष्माकं राघवो ऽरण्ये योगक्षेमं विधास्यति । (१६।१)

yuṣmākaṃ rāghavo 'raṇye yogakṣemaṃ vidhāsyati |

16.2१६.२

सीता नारीजनस्यास्य योगक्षेमं करिष्यति ॥ (१६।२)

sītā nārījanasyāsya yogakṣemaṃ kariṣyati ||

17.1१७.१

को न्व् अनेनाप्रतीतेन सोत्कण्ठितजनेन च । (१७।१)

ko nv anenāpratītena sotkaṇṭhitajanena ca |

17.2१७.२

संप्रीयेतामनोज्ञेन वासेन हृतचेतसा ॥ (१७।२)

saṃprīyetāmanojñena vāsena hṛtacetasā ||

18.1१८.१

कैकेय्या यदि चेद् राज्यं स्याद् अधर्म्यम् अनाथवत् । (१८।१)

kaikeyyā yadi ced rājyaṃ syād adharmyam anāthavat |

18.2१८.२

न हि नो जीवितेनार्थः कुतः पुत्रैः कुतो धनैः ॥ (१८।२)

na hi no jīvitenārthaḥ kutaḥ putraiḥ kuto dhanaiḥ ||

19.1१९.१

यया पुत्रश् च भर्ता च त्यक्ताव् ऐश्वर्यकारणात् । (१९।१)

yayā putraś ca bhartā ca tyaktāv aiśvaryakāraṇāt |

19.2१९.२

कं सा परिहरेद् अन्यं कैकेयी कुलपांसनी ॥ (१९।२)

kaṃ sā parihared anyaṃ kaikeyī kulapāṃsanī ||

20.1२०.१

कैकेय्या न वयं राज्ये भृतका निवसेम हि । (२०।१)

kaikeyyā na vayaṃ rājye bhṛtakā nivasema hi |

20.2२०.२

जीवन्त्या जातु जीवन्त्यः पुत्रैर् अपि शपामहे ॥ (२०।२)

jīvantyā jātu jīvantyaḥ putrair api śapāmahe ||

21.1२१.१

या पुत्रं पार्थिवेन्द्रस्य प्रवासयति निर्घृणा । (२१।१)

yā putraṃ pārthivendrasya pravāsayati nirghṛṇā |

21.2२१.२

कस् तां प्राप्य सुखं जीवेद् अधर्म्यां दुष्टचारिणीम् ॥ (२१।२)

kas tāṃ prāpya sukhaṃ jīved adharmyāṃ duṣṭacāriṇīm ||

22.1२२.१

न हि प्रव्रजिते रामे जीविष्यति महीपतिः । (२२।१)

na hi pravrajite rāme jīviṣyati mahīpatiḥ |

22.2२२.२

मृते दशरथे व्यक्तं विलोपस् तदनन्तरम् ॥ (२२।२)

mṛte daśarathe vyaktaṃ vilopas tadanantaram ||

23.1२३.१

ते विषं पिबतालोड्य क्षीणपुण्याः सुदुर्गताः । (२३।१)

te viṣaṃ pibatāloḍya kṣīṇapuṇyāḥ sudurgatāḥ |

23.2२३.२

राघवं वानुगच्छध्वम् अश्रुतिं वापि गच्छत ॥ (२३।२)

rāghavaṃ vānugacchadhvam aśrutiṃ vāpi gacchata ||

24.1२४.१

मिथ्या प्रव्राजितो रामः सभार्यः सहलक्ष्मणः । (२४।१)

mithyā pravrājito rāmaḥ sabhāryaḥ sahalakṣmaṇaḥ |

24.2२४.२

भरते संनिसृष्टाः स्मः सौनिके पशवो यथा ॥ (२४।२)

bharate saṃnisṛṣṭāḥ smaḥ saunike paśavo yathā ||

25.1२५.१

तास् तथा विलपन्त्यस् तु नगरे नागरस्त्रियः । (२५।१)

tās tathā vilapantyas tu nagare nāgarastriyaḥ |

25.2२५.२

चुक्रुशुर् भृशसंतप्ता मृत्योर् इव भयागमे ॥ (२५।२)

cukruśur bhṛśasaṃtaptā mṛtyor iva bhayāgame ||

26.1२६.१

तथा स्त्रियो रामनिमित्तम् आतुरा यथा सुते भ्रातरि वा विवासिते । (२६।१)

tathā striyo rāmanimittam āturā yathā sute bhrātari vā vivāsite |

26.2२६.२

विलप्य दीना रुरुदुर् विचेतसः सुतैर् हि तासाम् अधिको हि सो ऽभवत् ॥ (२६।२)

vilapya dīnā rurudur vicetasaḥ sutair hi tāsām adhiko hi so 'bhavat ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 42

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit