रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 38

225 of 606 · 45 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मारीचेन तु तद् वाक्यं क्षमं युक्तं च रावणः । (१।१)

mārīcena tu tad vākyaṃ kṣamaṃ yuktaṃ ca rāvaṇaḥ |

1.2१.२

उक्तो न प्रतिजग्राह मर्तुकाम इवौषधम् ॥ (१।२)

ukto na pratijagrāha martukāma ivauṣadham ||

2.1२.१

तं पथ्यहितवक्तारं मारीचं राक्षसाधिपः । (२।१)

taṃ pathyahitavaktāraṃ mārīcaṃ rākṣasādhipaḥ |

2.2२.२

अब्रवीत् परुषं वाक्यम् अयुक्तं कालचोदितः ॥ (२।२)

abravīt paruṣaṃ vākyam ayuktaṃ kālacoditaḥ ||

3.1३.१

यत् किलैतद् अयुक्तार्थं मारीच मयि कथ्यते । (३।१)

yat kilaitad ayuktārthaṃ mārīca mayi kathyate |

3.2३.२

वाक्यं निष्फलम् अत्यर्थं बीजम् उप्तम् इवोषरे ॥ (३।२)

vākyaṃ niṣphalam atyarthaṃ bījam uptam ivoṣare ||

4.1४.१

त्वद्वाक्यैर् न तु मां शक्यं भेत्तुं रामस्य संयुगे । (४।१)

tvadvākyair na tu māṃ śakyaṃ bhettuṃ rāmasya saṃyuge |

4.2४.२

पापशीलस्य मूर्खस्य मानुषस्य विशेषतः ॥ (४।२)

pāpaśīlasya mūrkhasya mānuṣasya viśeṣataḥ ||

5.1५.१

यस् त्यक्त्वा सुहृदो राज्यं मातरं पितरं तथा । (५।१)

yas tyaktvā suhṛdo rājyaṃ mātaraṃ pitaraṃ tathā |

5.2५.२

स्त्रीवाक्यं प्राकृतं श्रुत्वा वनम् एकपदे गतः ॥ (५।२)

strīvākyaṃ prākṛtaṃ śrutvā vanam ekapade gataḥ ||

6.1६.१

अवश्यं तु मया तस्य संयुगे खरघातिनः । (६।१)

avaśyaṃ tu mayā tasya saṃyuge kharaghātinaḥ |

6.2६.२

प्राणैः प्रियतरा सीता हर्तव्या तव संनिधौ ॥ (६।२)

prāṇaiḥ priyatarā sītā hartavyā tava saṃnidhau ||

7.1७.१

एवं मे निश्चिता बुद्धिर् हृदि मारीच वर्तते । (७।१)

evaṃ me niścitā buddhir hṛdi mārīca vartate |

7.2७.२

न व्यावर्तयितुं शक्या सेन्द्रैर् अपि सुरासुरैः ॥ (७।२)

na vyāvartayituṃ śakyā sendrair api surāsuraiḥ ||

8.1८.१

दोषं गुणं वा संपृष्टस् त्वम् एवं वक्तुम् अर्हसि । (८।१)

doṣaṃ guṇaṃ vā saṃpṛṣṭas tvam evaṃ vaktum arhasi |

8.2८.२

अपायं वाप्य् उपायं वा कार्यस्यास्य विनिश्चये ॥ (८।२)

apāyaṃ vāpy upāyaṃ vā kāryasyāsya viniścaye ||

9.1९.१

संपृष्टेन तु वक्तव्यं सचिवेन विपश्चिता । (९।१)

saṃpṛṣṭena tu vaktavyaṃ sacivena vipaścitā |

9.2९.२

उद्यताञ्जलिना राज्ञो य इच्छेद् भूतिम् आत्मनः ॥ (९।२)

udyatāñjalinā rājño ya icched bhūtim ātmanaḥ ||

10.1१०.१

वाक्यम् अप्रतिकूलं तु मृदुपूर्वं शुभं हितम् । (१०।१)

vākyam apratikūlaṃ tu mṛdupūrvaṃ śubhaṃ hitam |

10.2१०.२

उपचारेण युक्तं च वक्तव्यो वसुधाधिपः ॥ (१०।२)

upacāreṇa yuktaṃ ca vaktavyo vasudhādhipaḥ ||

11.1११.१

सावमर्दं तु यद् वाक्यं मारीच हितम् उच्यते । (११।१)

sāvamardaṃ tu yad vākyaṃ mārīca hitam ucyate |

11.2११.२

नाभिनन्दति तद् राजा मानार्हो मानवर्जितम् ॥ (११।२)

nābhinandati tad rājā mānārho mānavarjitam ||

12.1१२.१

पञ्चरूपाणि राजानो धारयन्त्य् अमितौजसः । (१२।१)

pañcarūpāṇi rājāno dhārayanty amitaujasaḥ |

12.2१२.२

अग्नेर् इन्द्रस्य सोमस्य यमस्य वरुणस्य च । (१२।२)

agner indrasya somasya yamasya varuṇasya ca |

12.3१२.३

औष्ण्यं तथा विक्रमं च सौम्यं दण्डं प्रसन्नताम् ॥ (१२।३)

auṣṇyaṃ tathā vikramaṃ ca saumyaṃ daṇḍaṃ prasannatām ||

13.1१३.१

तस्मात् सर्वास्व् अवस्थासु मान्याः पूज्याश् च पार्थिवाः । (१३।१)

tasmāt sarvāsv avasthāsu mānyāḥ pūjyāś ca pārthivāḥ |

13.2१३.२

त्वं तु धर्मम् अविज्ञाय केवलं मोहम् आस्थितः ॥ (१३।२)

tvaṃ tu dharmam avijñāya kevalaṃ moham āsthitaḥ ||

14.1१४.१

अभ्यागतं मां दौरात्म्यात् परुषं वदसीदृशम् । (१४।१)

abhyāgataṃ māṃ daurātmyāt paruṣaṃ vadasīdṛśam |

14.2१४.२

गुणदोषौ न पृच्छामि क्षमं चात्मनि राक्षस । (१४।२)

guṇadoṣau na pṛcchāmi kṣamaṃ cātmani rākṣasa |

14.3१४.३

अस्मिंस् तु स भवान् कृत्ये साहाय्यं कर्तुम् अर्हसि ॥ (१४।३)

asmiṃs tu sa bhavān kṛtye sāhāyyaṃ kartum arhasi ||

15.1१५.१

सौवर्णस् त्वं मृगो भूत्वा चित्रो रजतबिन्दुभिः । (१५।१)

sauvarṇas tvaṃ mṛgo bhūtvā citro rajatabindubhiḥ |

15.2१५.२

प्रलोभयित्वा वैदेहीं यथेष्टं गन्तुम् अर्हसि ॥ (१५।२)

pralobhayitvā vaidehīṃ yatheṣṭaṃ gantum arhasi ||

16.1१६.१

त्वां तु मायामृगं दृष्ट्वा काञ्चनं जातविस्मया । (१६।१)

tvāṃ tu māyāmṛgaṃ dṛṣṭvā kāñcanaṃ jātavismayā |

16.2१६.२

आनयैनम् इति क्षिप्रं रामं वक्ष्यति मैथिली ॥ (१६।२)

ānayainam iti kṣipraṃ rāmaṃ vakṣyati maithilī ||

17.1१७.१

अपक्रान्ते च काकुत्स्थे लक्ष्मणे च यथासुखम् । (१७।१)

apakrānte ca kākutsthe lakṣmaṇe ca yathāsukham |

17.2१७.२

आनयिष्यामि वैदेहीं सहस्राक्षः शचीम् इव ॥ (१७।२)

ānayiṣyāmi vaidehīṃ sahasrākṣaḥ śacīm iva ||

18.1१८.१

एवं कृत्वा त्व् इदं कार्यं यथेष्टं गच्छ राक्षस । (१८।१)

evaṃ kṛtvā tv idaṃ kāryaṃ yatheṣṭaṃ gaccha rākṣasa |

18.2१८.२

राज्यस्यार्धं प्रदास्यामि मारीच तव सुव्रत ॥ (१८।२)

rājyasyārdhaṃ pradāsyāmi mārīca tava suvrata ||

19.1१९.१

गच्छ सौम्य शिवं मार्गं कार्यस्यास्य विवृद्धये । (१९।१)

gaccha saumya śivaṃ mārgaṃ kāryasyāsya vivṛddhaye |

19.2१९.२

प्राप्य सीताम् अयुद्धेन वञ्चयित्वा तु राघवम् । (१९।२)

prāpya sītām ayuddhena vañcayitvā tu rāghavam |

19.3१९.३

लङ्कां प्रति गमिष्यामि कृतकार्यः सह त्वया ॥ (१९।३)

laṅkāṃ prati gamiṣyāmi kṛtakāryaḥ saha tvayā ||

20.1२०.१

एतत् कार्यम् अवश्यं मे बलाद् अपि करिष्यसि । (२०।१)

etat kāryam avaśyaṃ me balād api kariṣyasi |

20.2२०.२

राज्ञो हि प्रतिकूलस्थो न जातु सुखम् एधते ॥ (२०।२)

rājño hi pratikūlastho na jātu sukham edhate ||

21.1२१.१

आसाद्य तं जीवितसंशयस् ते मृत्युर् ध्रुवो ह्य् अद्य मया विरुध्य । (२१।१)

āsādya taṃ jīvitasaṃśayas te mṛtyur dhruvo hy adya mayā virudhya |

21.2२१.२

एतद् यथावत् परिगृह्य बुद्ध्या यद् अत्र पथ्यं कुरु तत् तथा त्वम् ॥ (२१।२)

etad yathāvat parigṛhya buddhyā yad atra pathyaṃ kuru tat tathā tvam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 38

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit