रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 74

74 of 606 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

राम दाशरथे वीर वीर्यं ते श्रूयते ऽद्भुतम् । (१।१)

rāma dāśarathe vīra vīryaṃ te śrūyate 'dbhutam |

1.2१.२

धनुषो भेदनं चैव निखिलेन मया श्रुतम् ॥ (१।२)

dhanuṣo bhedanaṃ caiva nikhilena mayā śrutam ||

2.1२.१

तद् अद्भुतम् अचिन्त्यं च भेदनं धनुषस् त्वया । (२।१)

tad adbhutam acintyaṃ ca bhedanaṃ dhanuṣas tvayā |

2.2२.२

तच् छ्रुत्वाहम् अनुप्राप्तो धनुर् गृह्यापरं शुभम् ॥ (२।२)

tac chrutvāham anuprāpto dhanur gṛhyāparaṃ śubham ||

3.1३.१

तद् इदं घोरसंकाशं जामदग्न्यं महद् धनुः । (३।१)

tad idaṃ ghorasaṃkāśaṃ jāmadagnyaṃ mahad dhanuḥ |

3.2३.२

पूरयस्व शरेणैव स्वबलं दर्शयस्व च ॥ (३।२)

pūrayasva śareṇaiva svabalaṃ darśayasva ca ||

4.1४.१

तद् अहं ते बलं दृष्ट्वा धनुषो ऽस्य प्रपूरणे । (४।१)

tad ahaṃ te balaṃ dṛṣṭvā dhanuṣo 'sya prapūraṇe |

4.2४.२

द्वंद्वयुद्धं प्रदास्यामि वीर्यश्लाघ्यम् इदं तव ॥ (४।२)

dvaṃdvayuddhaṃ pradāsyāmi vīryaślāghyam idaṃ tava ||

5.1५.१

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजा दशरथस् तदा । (५।१)

tasya tadvacanaṃ śrutvā rājā daśarathas tadā |

5.2५.२

विषण्णवदनो दीनः प्राञ्जलिर् वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (५।२)

viṣaṇṇavadano dīnaḥ prāñjalir vākyam abravīt ||

6.1६.१

क्षत्ररोषात् प्रशान्तस् त्वं ब्राह्मणस्य महायशाः । (६।१)

kṣatraroṣāt praśāntas tvaṃ brāhmaṇasya mahāyaśāḥ |

6.2६.२

बालानां मम पुत्राणाम् अभयं दातुम् अर्हसि ॥ (६।२)

bālānāṃ mama putrāṇām abhayaṃ dātum arhasi ||

7.1७.१

भार्गवाणां कुले जातः स्वाध्यायव्रतशालिनाम् । (७।१)

bhārgavāṇāṃ kule jātaḥ svādhyāyavrataśālinām |

7.2७.२

सहस्राक्षे प्रतिज्ञाय शस्त्रं निक्षिप्तवान् असि ॥ (७।२)

sahasrākṣe pratijñāya śastraṃ nikṣiptavān asi ||

8.1८.१

स त्वं धर्मपरो भूत्वा काश्यपाय वसुंधराम् । (८।१)

sa tvaṃ dharmaparo bhūtvā kāśyapāya vasuṃdharām |

8.2८.२

दत्त्वा वनम् उपागम्य महेन्द्रकृतकेतनः ॥ (८।२)

dattvā vanam upāgamya mahendrakṛtaketanaḥ ||

9.1९.१

मम सर्वविनाशाय सम्प्राप्तस् त्वं महामुने । (९।१)

mama sarvavināśāya samprāptas tvaṃ mahāmune |

9.2९.२

न चैकस्मिन् हते रामे सर्वे जीवामहे वयम् ॥ (९।२)

na caikasmin hate rāme sarve jīvāmahe vayam ||

10.1१०.१

ब्रुवत्य् एवं दशरथे जामदग्न्यः प्रतापवान् । (१०।१)

bruvaty evaṃ daśarathe jāmadagnyaḥ pratāpavān |

10.2१०.२

अनादृत्यैव तद् वाक्यं रामम् एवाभ्यभाषत ॥ (१०।२)

anādṛtyaiva tad vākyaṃ rāmam evābhyabhāṣata ||

11.1११.१

इमे द्वे धनुषी श्रेष्ठे दिव्ये लोकाभिविश्रुते । (११।१)

ime dve dhanuṣī śreṣṭhe divye lokābhiviśrute |

11.2११.२

दृढे बलवती मुख्ये सुकृते विश्वकर्मणा ॥ (११।२)

dṛḍhe balavatī mukhye sukṛte viśvakarmaṇā ||

12.1१२.१

अतिसृष्टं सुरैर् एकं त्र्यम्बकाय युयुत्सवे । (१२।१)

atisṛṣṭaṃ surair ekaṃ tryambakāya yuyutsave |

12.2१२.२

त्रिपुरघ्नं नरश्रेष्ठ भग्नं काकुत्स्थ यत् त्वया ॥ (१२।२)

tripuraghnaṃ naraśreṣṭha bhagnaṃ kākutstha yat tvayā ||

13.1१३.१

इदं द्वितीयं दुर्धर्षं विष्णोर् दत्तं सुरोत्तमैः । (१३।१)

idaṃ dvitīyaṃ durdharṣaṃ viṣṇor dattaṃ surottamaiḥ |

13.2१३.२

समानसारं काकुत्स्थ रौद्रेण धनुषा त्व् इदम् ॥ (१३।२)

samānasāraṃ kākutstha raudreṇa dhanuṣā tv idam ||

14.1१४.१

तदा तु देवताः सर्वाः पृच्छन्ति स्म पितामहम् । (१४।१)

tadā tu devatāḥ sarvāḥ pṛcchanti sma pitāmaham |

14.2१४.२

शितिकण्ठस्य विष्णोश् च बलाबलनिरीक्षया ॥ (१४।२)

śitikaṇṭhasya viṣṇoś ca balābalanirīkṣayā ||

15.1१५.१

अभिप्रायं तु विज्ञाय देवतानां पितामहः । (१५।१)

abhiprāyaṃ tu vijñāya devatānāṃ pitāmahaḥ |

15.2१५.२

विरोधं जनयामास तयोः सत्यवतां वरः ॥ (१५।२)

virodhaṃ janayāmāsa tayoḥ satyavatāṃ varaḥ ||

16.1१६.१

विरोधे च महद् युद्धम् अभवद् रोमहर्षणम् । (१६।१)

virodhe ca mahad yuddham abhavad romaharṣaṇam |

16.2१६.२

शितिकण्ठस्य विष्णोश् च परस्परजयैषिणोः ॥ (१६।२)

śitikaṇṭhasya viṣṇoś ca parasparajayaiṣiṇoḥ ||

17.1१७.१

तदा तज् जृम्भितं शैवं धनुर् भीमपराक्रमम् । (१७।१)

tadā taj jṛmbhitaṃ śaivaṃ dhanur bhīmaparākramam |

17.2१७.२

हुंकारेण महादेवः स्तम्भितो ऽथ त्रिलोचनः ॥ (१७।२)

huṃkāreṇa mahādevaḥ stambhito 'tha trilocanaḥ ||

18.1१८.१

देवैस् तदा समागम्य सर्षिसंघैः सचारणैः । (१८।१)

devais tadā samāgamya sarṣisaṃghaiḥ sacāraṇaiḥ |

18.2१८.२

याचितौ प्रशमं तत्र जग्मतुस् तौ सुरोत्तमौ ॥ (१८।२)

yācitau praśamaṃ tatra jagmatus tau surottamau ||

19.1१९.१

जृम्भितं तद् धनुर् दृष्ट्वा शैवं विष्णुपराक्रमैः । (१९।१)

jṛmbhitaṃ tad dhanur dṛṣṭvā śaivaṃ viṣṇuparākramaiḥ |

19.2१९.२

अधिकं मेनिरे विष्णुं देवाः सर्षिगणास् तदा ॥ (१९।२)

adhikaṃ menire viṣṇuṃ devāḥ sarṣigaṇās tadā ||

20.1२०.१

धनू रुद्रस् तु संक्रुद्धो विदेहेषु महायशाः । (२०।१)

dhanū rudras tu saṃkruddho videheṣu mahāyaśāḥ |

20.2२०.२

देवरातस्य राजर्षेर् ददौ हस्ते ससायकम् ॥ (२०।२)

devarātasya rājarṣer dadau haste sasāyakam ||

21.1२१.१

इदं च वैष्णवं राम धनुः परपुरंजयम् । (२१।१)

idaṃ ca vaiṣṇavaṃ rāma dhanuḥ parapuraṃjayam |

21.2२१.२

ऋचीके भार्गवे प्रादाद् विष्णुः स न्यासम् उत्तमम् ॥ (२१।२)

ṛcīke bhārgave prādād viṣṇuḥ sa nyāsam uttamam ||

22.1२२.१

ऋचीकस् तु महातेजाः पुत्रस्याप्रतिकर्मणः । (२२।१)

ṛcīkas tu mahātejāḥ putrasyāpratikarmaṇaḥ |

22.2२२.२

पितुर् मम ददौ दिव्यं जमदग्नेर् महात्मनः ॥ (२२।२)

pitur mama dadau divyaṃ jamadagner mahātmanaḥ ||

23.1२३.१

न्यस्तशस्त्रे पितरि मे तपोबलसमन्विते । (२३।१)

nyastaśastre pitari me tapobalasamanvite |

23.2२३.२

अर्जुनो विदधे मृत्युं प्राकृतां बुद्धिम् आस्थितः ॥ (२३।२)

arjuno vidadhe mṛtyuṃ prākṛtāṃ buddhim āsthitaḥ ||

24.1२४.१

वधम् अप्रतिरूपं तु पितुः श्रुत्वा सुदारुणम् । (२४।१)

vadham apratirūpaṃ tu pituḥ śrutvā sudāruṇam |

24.2२४.२

क्षत्रम् उत्सादयन् रोषाज् जातं जातम् अनेकशः ॥ (२४।२)

kṣatram utsādayan roṣāj jātaṃ jātam anekaśaḥ ||

25.1२५.१

पृथिवीं चाखिलां प्राप्य काश्यपाय महात्मने । (२५।१)

pṛthivīṃ cākhilāṃ prāpya kāśyapāya mahātmane |

25.2२५.२

यज्ञस्यान्ते तदा राम दक्षिणां पुण्यकर्मणे ॥ (२५।२)

yajñasyānte tadā rāma dakṣiṇāṃ puṇyakarmaṇe ||

26.1२६.१

दत्त्वा महेन्द्रनिलयस् तपोबलसमन्वितः । (२६।१)

dattvā mahendranilayas tapobalasamanvitaḥ |

26.2२६.२

श्रुतवान् धनुषो भेदं ततो ऽहं द्रुतम् आगतः ॥ (२६।२)

śrutavān dhanuṣo bhedaṃ tato 'haṃ drutam āgataḥ ||

27.1२७.१

तद् इदं वैष्णवं राम पितृपैतामहं महत् । (२७।१)

tad idaṃ vaiṣṇavaṃ rāma pitṛpaitāmahaṃ mahat |

27.2२७.२

क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य गृह्णीष्व धनुरुत्तमम् ॥ (२७।२)

kṣatradharmaṃ puraskṛtya gṛhṇīṣva dhanuruttamam ||

28.1२८.१

योजयस्व धनुःश्रेष्ठे शरं परपुरंजयम् । (२८।१)

yojayasva dhanuḥśreṣṭhe śaraṃ parapuraṃjayam |

28.2२८.२

यदि शक्नोसि काकुत्स्थ द्वंद्वं दास्यामि ते ततः ॥ (२८।२)

yadi śaknosi kākutstha dvaṃdvaṃ dāsyāmi te tataḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 74

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit