रामायणRāmāyaṇa

Rām, 7, 15

521 of 606 · 63 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततस्तान् विद्रुतान् दृष्ट्वा यक्षाञ्शतसहस्रशः । (१।१)

tatastān vidrutān dṛṣṭvā yakṣāñśatasahasraśaḥ |

1.2१.२

स्वयम् एव धनाध्यक्षो निर्जगाम रणं प्रति ॥ (१।२)

svayam eva dhanādhyakṣo nirjagāma raṇaṃ prati ||

2.1२.१

तत्र माणिचारो नाम यक्षः परमदुर्जयः । (२।१)

tatra māṇicāro nāma yakṣaḥ paramadurjayaḥ |

2.2२.२

वृतो यक्षसहस्रैः स चतुर्भिः समयोधयत् ॥ (२।२)

vṛto yakṣasahasraiḥ sa caturbhiḥ samayodhayat ||

3.1३.१

ते गदामुसलप्रासशक्तितोमरमुद्गरैः । (३।१)

te gadāmusalaprāsaśaktitomaramudgaraiḥ |

3.2३.२

अभिघ्नन्तो रणे यक्षा राक्षसान् अभिदुद्रुवुः ॥ (३।२)

abhighnanto raṇe yakṣā rākṣasān abhidudruvuḥ ||

4.1४.१

ततः प्रहस्तेन तदा सहस्रं निहतं रणे । (४।१)

tataḥ prahastena tadā sahasraṃ nihataṃ raṇe |

4.2४.२

महोदरेण गदया सहस्रम् अपरं हतम् ॥ (४।२)

mahodareṇa gadayā sahasram aparaṃ hatam ||

5.1५.१

क्रुद्धेन च तदा राम मारीचेन दुरात्मना । (५।१)

kruddhena ca tadā rāma mārīcena durātmanā |

5.2५.२

निमेषान्तरमात्रेण द्वे सहस्रे निपातिते ॥ (५।२)

nimeṣāntaramātreṇa dve sahasre nipātite ||

6.1६.१

धूम्राक्षेण समागम्य माणिभद्रो महारणे । (६।१)

dhūmrākṣeṇa samāgamya māṇibhadro mahāraṇe |

6.2६.२

मुसलेनोरसि क्रोधात् ताडितो न च कम्पितः ॥ (६।२)

musalenorasi krodhāt tāḍito na ca kampitaḥ ||

7.1७.१

ततो गदां समाविध्य माणिभद्रेण राक्षसः । (७।१)

tato gadāṃ samāvidhya māṇibhadreṇa rākṣasaḥ |

7.2७.२

धूम्राक्षस्ताडितो मूर्ध्नि विह्वलो निपपात ह ॥ (७।२)

dhūmrākṣastāḍito mūrdhni vihvalo nipapāta ha ||

8.1८.१

धूम्राक्षं ताडितं दृष्ट्वा पतितं शोणितोक्षितम् । (८।१)

dhūmrākṣaṃ tāḍitaṃ dṛṣṭvā patitaṃ śoṇitokṣitam |

8.2८.२

अभ्यधावत् सुसंक्रुद्धो माणिभद्रं दशाननः ॥ (८।२)

abhyadhāvat susaṃkruddho māṇibhadraṃ daśānanaḥ ||

9.1९.१

तं क्रुद्धम् अभिधावन्तं युगान्ताग्निम् इवोत्थितम् । (९।१)

taṃ kruddham abhidhāvantaṃ yugāntāgnim ivotthitam |

9.2९.२

शक्तिभिस्ताडयामास तिसृभिर् यक्षपुंगवः ॥ (९।२)

śaktibhistāḍayāmāsa tisṛbhir yakṣapuṃgavaḥ ||

10.1१०.१

ततो राक्षसराजेन ताडितो गदया रणे । (१०।१)

tato rākṣasarājena tāḍito gadayā raṇe |

10.2१०.२

तस्य तेन प्रहारेण मुकुटः पार्श्वम् आगतः । (१०।२)

tasya tena prahāreṇa mukuṭaḥ pārśvam āgataḥ |

10.3१०.३

तदा प्रभृति यक्षो ऽसौ पार्श्वमौलिर् इति स्मृतः ॥ (१०।३)

tadā prabhṛti yakṣo 'sau pārśvamaulir iti smṛtaḥ ||

11.1११.१

तस्मिंस्तु विमुखे यक्षे माणिभद्रे महात्मनि । (११।१)

tasmiṃstu vimukhe yakṣe māṇibhadre mahātmani |

11.2११.२

संनादः सुमहान् राम तस्मिञ्शैले व्यवर्धत ॥ (११।२)

saṃnādaḥ sumahān rāma tasmiñśaile vyavardhata ||

12.1१२.१

ततो दूरात् प्रददृशे धनाध्यक्षो गदाधरः । (१२।१)

tato dūrāt pradadṛśe dhanādhyakṣo gadādharaḥ |

12.2१२.२

शुक्रप्रोष्ठपदाभ्यां च शङ्खपद्मसमावृतः ॥ (१२।२)

śukraproṣṭhapadābhyāṃ ca śaṅkhapadmasamāvṛtaḥ ||

13.1१३.१

स दृष्ट्वा भ्रातरं संख्ये शापाद् विभ्रष्टगौरवम् । (१३।१)

sa dṛṣṭvā bhrātaraṃ saṃkhye śāpād vibhraṣṭagauravam |

13.2१३.२

उवाच वचनं धीमान् युक्तं पैतामहे कुले ॥ (१३।२)

uvāca vacanaṃ dhīmān yuktaṃ paitāmahe kule ||

14.1१४.१

मया त्वं वार्यमाणो ऽपि नावगच्छसि दुर्मते । (१४।१)

mayā tvaṃ vāryamāṇo 'pi nāvagacchasi durmate |

14.2१४.२

पश्चाद् अस्य फलं प्राप्य ज्ञास्यसे निरयं गतः ॥ (१४।२)

paścād asya phalaṃ prāpya jñāsyase nirayaṃ gataḥ ||

15.1१५.१

यो हि मोहाद् विषं पीत्वा नावगच्छति मानवः । (१५।१)

yo hi mohād viṣaṃ pītvā nāvagacchati mānavaḥ |

15.2१५.२

परिणामे स विमूढो जानीते कर्मणः फलम् ॥ (१५।२)

pariṇāme sa vimūḍho jānīte karmaṇaḥ phalam ||

16.1१६.१

दैवतानि हि नन्दन्ति धर्मयुक्तेन केनचित् । (१६।१)

daivatāni hi nandanti dharmayuktena kenacit |

16.2१६.२

येन त्वम् ईदृशं भावं नीतस्तच्च न बुध्यसे ॥ (१६।२)

yena tvam īdṛśaṃ bhāvaṃ nītastacca na budhyase ||

17.1१७.१

यो हि मातॄः पितॄन् भ्रातॄन् आचार्यांश्चावमन्यते । (१७।१)

yo hi mātṝḥ pitṝn bhrātṝn ācāryāṃścāvamanyate |

17.2१७.२

स पश्यति फलं तस्य प्रेतराजवशं गतः ॥ (१७।२)

sa paśyati phalaṃ tasya pretarājavaśaṃ gataḥ ||

18.1१८.१

अध्रुवे हि शरीरे यो न करोति तपोऽर्जनम् । (१८।१)

adhruve hi śarīre yo na karoti tapo'rjanam |

18.2१८.२

स पश्चात् तप्यते मूढो मृतो दृष्ट्वात्मनो गतिम् ॥ (१८।२)

sa paścāt tapyate mūḍho mṛto dṛṣṭvātmano gatim ||

19.1१९.१

कस्यचिन्न हि दुर्बुद्धेश्छन्दतो जायते मतिः । (१९।१)

kasyacinna hi durbuddheśchandato jāyate matiḥ |

19.2१९.२

यादृशं कुरुते कर्म तादृशं फलम् अश्नुते ॥ (१९।२)

yādṛśaṃ kurute karma tādṛśaṃ phalam aśnute ||

20.1२०.१

बुद्धिं रूपं बलं वित्तं पुत्रान्माहात्म्यम् एव च । (२०।१)

buddhiṃ rūpaṃ balaṃ vittaṃ putrānmāhātmyam eva ca |

20.2२०.२

प्राप्नुवन्ति नराः सर्वं स्वकृतैः पूर्वकर्मभिः ॥ (२०।२)

prāpnuvanti narāḥ sarvaṃ svakṛtaiḥ pūrvakarmabhiḥ ||

21.1२१.१

एवं निरयगामी त्वं यस्य ते मतिर् ईदृशी । (२१।१)

evaṃ nirayagāmī tvaṃ yasya te matir īdṛśī |

21.2२१.२

न त्वां समभिभाषिष्ये दुर्वृत्तस्यैष निर्णयः ॥ (२१।२)

na tvāṃ samabhibhāṣiṣye durvṛttasyaiṣa nirṇayaḥ ||

22.1२२.१

एवम् उक्त्वा ततस्तेन तस्यामात्याः समाहताः । (२२।१)

evam uktvā tatastena tasyāmātyāḥ samāhatāḥ |

22.2२२.२

मारीचप्रमुखाः सर्वे विमुखा विप्रदुद्रुवुः ॥ (२२।२)

mārīcapramukhāḥ sarve vimukhā vipradudruvuḥ ||

23.1२३.१

ततस्तेन दशग्रीवो यक्षेन्द्रेण महात्मना । (२३।१)

tatastena daśagrīvo yakṣendreṇa mahātmanā |

23.2२३.२

गदयाभिहतो मूर्ध्नि न च स्थानाद् व्यकम्पत ॥ (२३।२)

gadayābhihato mūrdhni na ca sthānād vyakampata ||

24.1२४.१

ततस्तौ राम निघ्नन्तावन्योन्यं परमाहवे । (२४।१)

tatastau rāma nighnantāvanyonyaṃ paramāhave |

24.2२४.२

न विह्वलौ न च श्रान्तौ बभूवतुर् अमर्षणैः ॥ (२४।२)

na vihvalau na ca śrāntau babhūvatur amarṣaṇaiḥ ||

25.1२५.१

आग्नेयम् अस्त्रं स ततो मुमोच धनदो रणे । (२५।१)

āgneyam astraṃ sa tato mumoca dhanado raṇe |

25.2२५.२

वारुणेन दशग्रीवस्तद् अस्त्रं प्रत्यवारयत् ॥ (२५।२)

vāruṇena daśagrīvastad astraṃ pratyavārayat ||

26.1२६.१

ततो मायां प्रविष्टः स राक्षसीं राक्षसेश्वरः । (२६।१)

tato māyāṃ praviṣṭaḥ sa rākṣasīṃ rākṣaseśvaraḥ |

26.2२६.२

जघान मूर्ध्नि धनदं व्याविध्य महतीं गदाम् ॥ (२६।२)

jaghāna mūrdhni dhanadaṃ vyāvidhya mahatīṃ gadām ||

27.1२७.१

एवं स तेनाभिहतो विह्वलः शोणितोक्षितः । (२७।१)

evaṃ sa tenābhihato vihvalaḥ śoṇitokṣitaḥ |

27.2२७.२

कृत्तमूल इवाशोको निपपात धनाधिपः ॥ (२७।२)

kṛttamūla ivāśoko nipapāta dhanādhipaḥ ||

28.1२८.१

ततः पद्मादिभिस्तत्र निधिभिः स धनाधिपः । (२८।१)

tataḥ padmādibhistatra nidhibhiḥ sa dhanādhipaḥ |

28.2२८.२

नन्दनं वनम् आनीय धनदः श्वासितस्तदा ॥ (२८।२)

nandanaṃ vanam ānīya dhanadaḥ śvāsitastadā ||

29.1२९.१

ततो निर्जित्य तं राम धनदं राक्षसाधिपः । (२९।१)

tato nirjitya taṃ rāma dhanadaṃ rākṣasādhipaḥ |

29.2२९.२

पुष्पकं तस्य जग्राह विमानं जयलक्षणम् ॥ (२९।२)

puṣpakaṃ tasya jagrāha vimānaṃ jayalakṣaṇam ||

30.1३०.१

काञ्चनस्तम्भसंवीतं वैदूर्यमणितोरणम् । (३०।१)

kāñcanastambhasaṃvītaṃ vaidūryamaṇitoraṇam |

30.2३०.२

मुक्ताजालप्रतिच्छन्नं सर्वकामफलद्रुमम् ॥ (३०।२)

muktājālapraticchannaṃ sarvakāmaphaladrumam ||

31.1३१.१

तत् तु राजा समारुह्य कामगं वीर्यनिर्जितम् । (३१।१)

tat tu rājā samāruhya kāmagaṃ vīryanirjitam |

31.2३१.२

जित्वा वैश्रवणं देवं कैलासाद् अवरोहत ॥ (३१।२)

jitvā vaiśravaṇaṃ devaṃ kailāsād avarohata ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 7, 15

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit