रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 28

352 of 606 · 88 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

हनुमान् अपि विक्रान्तः सर्वं शुश्राव तत्त्वतः । (१।१)

hanumān api vikrāntaḥ sarvaṃ śuśrāva tattvataḥ |

1.2१.२

सीतायास्त्रिजटायाश्च राक्षसीनां च तर्जनम् ॥ (१।२)

sītāyāstrijaṭāyāśca rākṣasīnāṃ ca tarjanam ||

2.1२.१

अवेक्षमाणस्तां देवीं देवताम् इव नन्दने । (२।१)

avekṣamāṇastāṃ devīṃ devatām iva nandane |

2.2२.२

ततो बहुविधां चिन्तां चिन्तयामास वानरः ॥ (२।२)

tato bahuvidhāṃ cintāṃ cintayāmāsa vānaraḥ ||

3.1३.१

यां कपीनां सहस्राणि सुबहून्ययुतानि च । (३।१)

yāṃ kapīnāṃ sahasrāṇi subahūnyayutāni ca |

3.2३.२

दिक्षु सर्वासु मार्गन्ते सेयम् आसादिता मया ॥ (३।२)

dikṣu sarvāsu mārgante seyam āsāditā mayā ||

4.1४.१

चारेण तु सुयुक्तेन शत्रोः शक्तिम् अवेक्षता । (४।१)

cāreṇa tu suyuktena śatroḥ śaktim avekṣatā |

4.2४.२

गूढेन चरता तावद् अवेक्षितम् इदं मया ॥ (४।२)

gūḍhena caratā tāvad avekṣitam idaṃ mayā ||

5.1५.१

राक्षसानां विशेषश्च पुरी चेयम् अवेक्षिता । (५।१)

rākṣasānāṃ viśeṣaśca purī ceyam avekṣitā |

5.2५.२

राक्षसाधिपतेर् अस्य प्रभावो रावणस्य च ॥ (५।२)

rākṣasādhipater asya prabhāvo rāvaṇasya ca ||

6.1६.१

युक्तं तस्याप्रमेयस्य सर्वसत्त्वदयावतः । (६।१)

yuktaṃ tasyāprameyasya sarvasattvadayāvataḥ |

6.2६.२

समाश्वासयितुं भार्यां पतिदर्शनकाङ्क्षिणीम् ॥ (६।२)

samāśvāsayituṃ bhāryāṃ patidarśanakāṅkṣiṇīm ||

7.1७.१

अहम् आश्वासयाम्येनां पूर्णचन्द्रनिभाननाम् । (७।१)

aham āśvāsayāmyenāṃ pūrṇacandranibhānanām |

7.2७.२

अदृष्टदुःखां दुःखस्य न ह्यन्तम् अधिगच्छतीम् ॥ (७।२)

adṛṣṭaduḥkhāṃ duḥkhasya na hyantam adhigacchatīm ||

8.1८.१

यदि ह्यहम् इमां देवीं शोकोपहतचेतनाम् । (८।१)

yadi hyaham imāṃ devīṃ śokopahatacetanām |

8.2८.२

अनाश्वास्य गमिष्यामि दोषवद् गमनं भवेत् ॥ (८।२)

anāśvāsya gamiṣyāmi doṣavad gamanaṃ bhavet ||

9.1९.१

गते हि मयि तत्रेयं राजपुत्री यशस्विनी । (९।१)

gate hi mayi tatreyaṃ rājaputrī yaśasvinī |

9.2९.२

परित्राणम् अविन्दन्ती जानकी जीवितं त्यजेत् ॥ (९।२)

paritrāṇam avindantī jānakī jīvitaṃ tyajet ||

10.1१०.१

मया च स महाबाहुः पूर्णचन्द्रनिभाननः । (१०।१)

mayā ca sa mahābāhuḥ pūrṇacandranibhānanaḥ |

10.2१०.२

समाश्वासयितुं न्याय्यः सीतादर्शनलालसः ॥ (१०।२)

samāśvāsayituṃ nyāyyaḥ sītādarśanalālasaḥ ||

11.1११.१

निशाचरीणां प्रत्यक्षम् अक्षमं चाभिभाषणम् । (११।१)

niśācarīṇāṃ pratyakṣam akṣamaṃ cābhibhāṣaṇam |

11.2११.२

कथं नु खलु कर्तव्यम् इदं कृच्छ्रगतो ह्यहम् ॥ (११।२)

kathaṃ nu khalu kartavyam idaṃ kṛcchragato hyaham ||

12.1१२.१

अनेन रात्रिशेषेण यदि नाश्वास्यते मया । (१२।१)

anena rātriśeṣeṇa yadi nāśvāsyate mayā |

12.2१२.२

सर्वथा नास्ति संदेहः परित्यक्ष्यति जीवितम् ॥ (१२।२)

sarvathā nāsti saṃdehaḥ parityakṣyati jīvitam ||

13.1१३.१

रामश्च यदि पृच्छेन्मां किं मां सीताब्रवीद् वचः । (१३।१)

rāmaśca yadi pṛcchenmāṃ kiṃ māṃ sītābravīd vacaḥ |

13.2१३.२

किम् अहं तं प्रतिब्रूयाम् असम्भाष्य सुमध्यमाम् ॥ (१३।२)

kim ahaṃ taṃ pratibrūyām asambhāṣya sumadhyamām ||

14.1१४.१

सीतासंदेशरहितं माम् इतस्त्वरया गतम् । (१४।१)

sītāsaṃdeśarahitaṃ mām itastvarayā gatam |

14.2१४.२

निर्दहेद् अपि काकुत्स्थः क्रुद्धस्तीव्रेण चक्षुषा ॥ (१४।२)

nirdahed api kākutsthaḥ kruddhastīvreṇa cakṣuṣā ||

15.1१५.१

यदि चेद् योजयिष्यामि भर्तारं रामकारणात् । (१५।१)

yadi ced yojayiṣyāmi bhartāraṃ rāmakāraṇāt |

15.2१५.२

व्यर्थम् आगमनं तस्य ससैन्यस्य भविष्यति ॥ (१५।२)

vyartham āgamanaṃ tasya sasainyasya bhaviṣyati ||

16.1१६.१

अन्तरं त्वहम् आसाद्य राक्षसीनाम् इह स्थितः । (१६।१)

antaraṃ tvaham āsādya rākṣasīnām iha sthitaḥ |

16.2१६.२

शनैर् आश्वासयिष्यामि संतापबहुलाम् इमाम् ॥ (१६।२)

śanair āśvāsayiṣyāmi saṃtāpabahulām imām ||

17.1१७.१

अहं ह्यतितनुश्चैव वानरश्च विशेषतः । (१७।१)

ahaṃ hyatitanuścaiva vānaraśca viśeṣataḥ |

17.2१७.२

वाचं चोदाहरिष्यामि मानुषीम् इह संस्कृताम् ॥ (१७।२)

vācaṃ codāhariṣyāmi mānuṣīm iha saṃskṛtām ||

18.1१८.१

यदि वाचं प्रदास्यामि द्विजातिर् इव संस्कृताम् । (१८।१)

yadi vācaṃ pradāsyāmi dvijātir iva saṃskṛtām |

18.2१८.२

रावणं मन्यमाना मां सीता भीता भविष्यति ॥ (१८।२)

rāvaṇaṃ manyamānā māṃ sītā bhītā bhaviṣyati ||

19.1१९.१

अवश्यम् एव वक्तव्यं मानुषं वाक्यम् अर्थवत् । (१९।१)

avaśyam eva vaktavyaṃ mānuṣaṃ vākyam arthavat |

19.2१९.२

मया सान्त्वयितुं शक्या नान्यथेयम् अनिन्दिता ॥ (१९।२)

mayā sāntvayituṃ śakyā nānyatheyam aninditā ||

20.1२०.१

सेयम् आलोक्य मे रूपं जानकी भाषितं तथा । (२०।१)

seyam ālokya me rūpaṃ jānakī bhāṣitaṃ tathā |

20.2२०.२

रक्षोभिस्त्रासिता पूर्वं भूयस्त्रासं गमिष्यति ॥ (२०।२)

rakṣobhistrāsitā pūrvaṃ bhūyastrāsaṃ gamiṣyati ||

21.1२१.१

ततो जातपरित्रासा शब्दं कुर्यान्मनस्विनी । (२१।१)

tato jātaparitrāsā śabdaṃ kuryānmanasvinī |

21.2२१.२

जानमाना विशालाक्षी रावणं कामरूपिणम् ॥ (२१।२)

jānamānā viśālākṣī rāvaṇaṃ kāmarūpiṇam ||

22.1२२.१

सीतया च कृते शब्दे सहसा राक्षसीगणः । (२२।१)

sītayā ca kṛte śabde sahasā rākṣasīgaṇaḥ |

22.2२२.२

नानाप्रहरणो घोरः समेयाद् अन्तकोपमः ॥ (२२।२)

nānāpraharaṇo ghoraḥ sameyād antakopamaḥ ||

23.1२३.१

ततो मां संपरिक्षिप्य सर्वतो विकृताननाः । (२३।१)

tato māṃ saṃparikṣipya sarvato vikṛtānanāḥ |

23.2२३.२

वधे च ग्रहणे चैव कुर्युर् यत्नं यथाबलम् ॥ (२३।२)

vadhe ca grahaṇe caiva kuryur yatnaṃ yathābalam ||

24.1२४.१

तं मां शाखाः प्रशाखाश्च स्कन्धांश्चोत्तमशाखिनाम् । (२४।१)

taṃ māṃ śākhāḥ praśākhāśca skandhāṃścottamaśākhinām |

24.2२४.२

दृष्ट्वा विपरिधावन्तं भवेयुर् भयशङ्किताः ॥ (२४।२)

dṛṣṭvā viparidhāvantaṃ bhaveyur bhayaśaṅkitāḥ ||

25.1२५.१

मम रूपं च सम्प्रेक्ष्य वनं विचरतो महत् । (२५।१)

mama rūpaṃ ca samprekṣya vanaṃ vicarato mahat |

25.2२५.२

राक्षस्यो भयवित्रस्ता भवेयुर् विकृताननाः ॥ (२५।२)

rākṣasyo bhayavitrastā bhaveyur vikṛtānanāḥ ||

26.1२६.१

ततः कुर्युः समाह्वानं राक्षस्यो रक्षसाम् अपि । (२६।१)

tataḥ kuryuḥ samāhvānaṃ rākṣasyo rakṣasām api |

26.2२६.२

राक्षसेन्द्रनियुक्तानां राक्षसेन्द्रनिवेशने ॥ (२६।२)

rākṣasendraniyuktānāṃ rākṣasendraniveśane ||

27.1२७.१

ते शूलशरनिस्त्रिंशविविधायुधपाणयः । (२७।१)

te śūlaśaranistriṃśavividhāyudhapāṇayaḥ |

27.2२७.२

आपतेयुर् विमर्दे ऽस्मिन् वेगेनोद्विग्नकारिणः ॥ (२७।२)

āpateyur vimarde 'smin vegenodvignakāriṇaḥ ||

28.1२८.१

संक्रुद्धस्तैस्तु परितो विधमन् रक्षसां बलम् । (२८।१)

saṃkruddhastaistu parito vidhaman rakṣasāṃ balam |

28.2२८.२

शक्नुयां न तु सम्प्राप्तुं परं पारं महोदधेः ॥ (२८।२)

śaknuyāṃ na tu samprāptuṃ paraṃ pāraṃ mahodadheḥ ||

29.1२९.१

मां वा गृह्णीयुर् आप्लुत्य बहवः शीघ्रकारिणः । (२९।१)

māṃ vā gṛhṇīyur āplutya bahavaḥ śīghrakāriṇaḥ |

29.2२९.२

स्याद् इयं चागृहीतार्था मम च ग्रहणं भवेत् ॥ (२९।२)

syād iyaṃ cāgṛhītārthā mama ca grahaṇaṃ bhavet ||

30.1३०.१

हिंसाभिरुचयो हिंस्युर् इमां वा जनकात्मजाम् । (३०।१)

hiṃsābhirucayo hiṃsyur imāṃ vā janakātmajām |

30.2३०.२

विपन्नं स्यात् ततः कार्यं रामसुग्रीवयोर् इदम् ॥ (३०।२)

vipannaṃ syāt tataḥ kāryaṃ rāmasugrīvayor idam ||

31.1३१.१

उद्देशे नष्टमार्गे ऽस्मिन् राक्षसैः परिवारिते । (३१।१)

uddeśe naṣṭamārge 'smin rākṣasaiḥ parivārite |

31.2३१.२

सागरेण परिक्षिप्ते गुप्ते वसति जानकी ॥ (३१।२)

sāgareṇa parikṣipte gupte vasati jānakī ||

32.1३२.१

विशस्ते वा गृहीते वा रक्षोभिर् मयि संयुगे । (३२।१)

viśaste vā gṛhīte vā rakṣobhir mayi saṃyuge |

32.2३२.२

नान्यं पश्यामि रामस्य सहायं कार्यसाधने ॥ (३२।२)

nānyaṃ paśyāmi rāmasya sahāyaṃ kāryasādhane ||

33.1३३.१

विमृशंश्च न पश्यामि यो हते मयि वानरः । (३३।१)

vimṛśaṃśca na paśyāmi yo hate mayi vānaraḥ |

33.2३३.२

शतयोजनविस्तीर्णं लङ्घयेत महोदधिम् ॥ (३३।२)

śatayojanavistīrṇaṃ laṅghayeta mahodadhim ||

34.1३४.१

कामं हन्तुं समर्थो ऽस्मि सहस्राण्यपि रक्षसाम् । (३४।१)

kāmaṃ hantuṃ samartho 'smi sahasrāṇyapi rakṣasām |

34.2३४.२

न तु शक्ष्यामि सम्प्राप्तुं परं पारं महोदधेः ॥ (३४।२)

na tu śakṣyāmi samprāptuṃ paraṃ pāraṃ mahodadheḥ ||

35.1३५.१

असत्यानि च युद्धानि संशयो मे न रोचते । (३५।१)

asatyāni ca yuddhāni saṃśayo me na rocate |

35.2३५.२

कश्च निःसंशयं कार्यं कुर्यात् प्राज्ञः ससंशयम् ॥ (३५।२)

kaśca niḥsaṃśayaṃ kāryaṃ kuryāt prājñaḥ sasaṃśayam ||

36.1३६.१

एष दोषो महान् हि स्यान्मम सीताभिभाषणे । (३६।१)

eṣa doṣo mahān hi syānmama sītābhibhāṣaṇe |

36.2३६.२

प्राणत्यागश्च वैदेह्या भवेद् अनभिभाषणे ॥ (३६।२)

prāṇatyāgaśca vaidehyā bhaved anabhibhāṣaṇe ||

37.1३७.१

भूताश्चार्था विनश्यन्ति देशकालविरोधिताः । (३७।१)

bhūtāścārthā vinaśyanti deśakālavirodhitāḥ |

37.2३७.२

विक्लवं दूतम् आसाद्य तमः सूर्योदये यथा ॥ (३७।२)

viklavaṃ dūtam āsādya tamaḥ sūryodaye yathā ||

38.1३८.१

अर्थानर्थान्तरे बुद्धिर् निश्चितापि न शोभते । (३८।१)

arthānarthāntare buddhir niścitāpi na śobhate |

38.2३८.२

घातयन्ति हि कार्याणि दूताः पण्डितमानिनः ॥ (३८।२)

ghātayanti hi kāryāṇi dūtāḥ paṇḍitamāninaḥ ||

39.1३९.१

न विनश्येत् कथं कार्यं वैक्लव्यं न कथं भवेत् । (३९।१)

na vinaśyet kathaṃ kāryaṃ vaiklavyaṃ na kathaṃ bhavet |

39.2३९.२

लङ्घनं च समुद्रस्य कथं नु न वृथा भवेत् ॥ (३९।२)

laṅghanaṃ ca samudrasya kathaṃ nu na vṛthā bhavet ||

40.1४०.१

कथं नु खलु वाक्यं मे शृणुयान्नोद्विजेत च । (४०।१)

kathaṃ nu khalu vākyaṃ me śṛṇuyānnodvijeta ca |

40.2४०.२

इति संचिन्त्य हनुमांश्चकार मतिमान्मतिम् ॥ (४०।२)

iti saṃcintya hanumāṃścakāra matimānmatim ||

41.1४१.१

रामम् अक्लिष्टकर्माणं स्वबन्धुम् अनुकीर्तयन् । (४१।१)

rāmam akliṣṭakarmāṇaṃ svabandhum anukīrtayan |

41.2४१.२

नैनाम् उद्वेजयिष्यामि तद्बन्धुगतमानसाम् ॥ (४१।२)

nainām udvejayiṣyāmi tadbandhugatamānasām ||

42.1४२.१

इक्ष्वाकूणां वरिष्ठस्य रामस्य विदितात्मनः । (४२।१)

ikṣvākūṇāṃ variṣṭhasya rāmasya viditātmanaḥ |

42.2४२.२

शुभानि धर्मयुक्तानि वचनानि समर्पयन् ॥ (४२।२)

śubhāni dharmayuktāni vacanāni samarpayan ||

43.1४३.१

श्रावयिष्यामि सर्वाणि मधुरां प्रब्रुवन् गिरम् । (४३।१)

śrāvayiṣyāmi sarvāṇi madhurāṃ prabruvan giram |

43.2४३.२

श्रद्धास्यति यथा हीयं तथा सर्वं समादधे ॥ (४३।२)

śraddhāsyati yathā hīyaṃ tathā sarvaṃ samādadhe ||

44.1४४.१

इति स बहुविधं महानुभावो जगतिपतेः प्रमदाम् अवेक्षमाणः । (४४।१)

iti sa bahuvidhaṃ mahānubhāvo jagatipateḥ pramadām avekṣamāṇaḥ |

44.2४४.२

मधुरम् अवितथं जगाद वाक्यं द्रुमविटपान्तरम् आस्थितो हनूमान् ॥ (४४।२)

madhuram avitathaṃ jagāda vākyaṃ drumaviṭapāntaram āsthito hanūmān ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 28

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit