रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 107

497 of 606 · 72 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं राघवेण सुभाषितम् । (१।१)

etacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ rāghaveṇa subhāṣitam |

1.2१.२

इदं शुभतरं वाक्यं व्याजहार महेश्वरः ॥ (१।२)

idaṃ śubhataraṃ vākyaṃ vyājahāra maheśvaraḥ ||

2.1२.१

पुष्कराक्ष महाबाहो महावक्षः परंतप । (२।१)

puṣkarākṣa mahābāho mahāvakṣaḥ paraṃtapa |

2.2२.२

दिष्ट्या कृतम् इदं कर्म त्वया शस्त्रभृतां वर ॥ (२।२)

diṣṭyā kṛtam idaṃ karma tvayā śastrabhṛtāṃ vara ||

3.1३.१

दिष्ट्या सर्वस्य लोकस्य प्रवृद्धं दारुणं तमः । (३।१)

diṣṭyā sarvasya lokasya pravṛddhaṃ dāruṇaṃ tamaḥ |

3.2३.२

अपावृत्तं त्वया संख्ये राम रावणजं भयम् ॥ (३।२)

apāvṛttaṃ tvayā saṃkhye rāma rāvaṇajaṃ bhayam ||

4.1४.१

आश्वास्य भरतं दीनं कौसल्यां च यशस्विनीम् । (४।१)

āśvāsya bharataṃ dīnaṃ kausalyāṃ ca yaśasvinīm |

4.2४.२

कैकेयीं च सुमित्रां च दृष्ट्वा लक्ष्मणमातरम् ॥ (४।२)

kaikeyīṃ ca sumitrāṃ ca dṛṣṭvā lakṣmaṇamātaram ||

5.1५.१

प्राप्य राज्यम् अयोध्यायां नन्दयित्वा सुहृज्जनम् । (५।१)

prāpya rājyam ayodhyāyāṃ nandayitvā suhṛjjanam |

5.2५.२

इक्ष्वाकूणां कुले वंशं स्थापयित्वा महाबल ॥ (५।२)

ikṣvākūṇāṃ kule vaṃśaṃ sthāpayitvā mahābala ||

6.1६.१

इष्ट्वा तुरगमेधेन प्राप्य चानुत्तमं यशः । (६।१)

iṣṭvā turagamedhena prāpya cānuttamaṃ yaśaḥ |

6.2६.२

ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा त्रिदिवं गन्तुम् अर्हसि ॥ (६।२)

brāhmaṇebhyo dhanaṃ dattvā tridivaṃ gantum arhasi ||

7.1७.१

एष राजा विमानस्थः पिता दशरथस्तव । (७।१)

eṣa rājā vimānasthaḥ pitā daśarathastava |

7.2७.२

काकुत्स्थ मानुषे लोके गुरुस्तव महायशाः ॥ (७।२)

kākutstha mānuṣe loke gurustava mahāyaśāḥ ||

8.1८.१

इन्द्रलोकं गतः श्रीमांस्त्वया पुत्रेण तारितः । (८।१)

indralokaṃ gataḥ śrīmāṃstvayā putreṇa tāritaḥ |

8.2८.२

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा त्वम् एनम् अभिवादय ॥ (८।२)

lakṣmaṇena saha bhrātrā tvam enam abhivādaya ||

9.1९.१

महादेववचः श्रुत्वा काकुत्स्थः सहलक्ष्मणः । (९।१)

mahādevavacaḥ śrutvā kākutsthaḥ sahalakṣmaṇaḥ |

9.2९.२

विमानशिखरस्थस्य प्रणामम् अकरोत् पितुः ॥ (९।२)

vimānaśikharasthasya praṇāmam akarot pituḥ ||

10.1१०.१

दीप्यमानं स्वया लक्ष्म्या विरजोऽम्बरधारिणम् । (१०।१)

dīpyamānaṃ svayā lakṣmyā virajo'mbaradhāriṇam |

10.2१०.२

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा ददर्श पितरं प्रभुः ॥ (१०।२)

lakṣmaṇena saha bhrātrā dadarśa pitaraṃ prabhuḥ ||

11.1११.१

हर्षेण महताविष्टो विमानस्थो महीपतिः । (११।१)

harṣeṇa mahatāviṣṭo vimānastho mahīpatiḥ |

11.2११.२

प्राणैः प्रियतरं दृष्ट्वा पुत्रं दशरथस्तदा ॥ (११।२)

prāṇaiḥ priyataraṃ dṛṣṭvā putraṃ daśarathastadā ||

12.1१२.१

आरोप्याङ्कं महाबाहुर् वरासनगतः प्रभुः । (१२।१)

āropyāṅkaṃ mahābāhur varāsanagataḥ prabhuḥ |

12.2१२.२

बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य ततो वाक्यं समाददे ॥ (१२।२)

bāhubhyāṃ sampariṣvajya tato vākyaṃ samādade ||

13.1१३.१

न मे स्वर्गो बहुमतः संमानश्च सुरर्षिभिः । (१३।१)

na me svargo bahumataḥ saṃmānaśca surarṣibhiḥ |

13.2१३.२

त्वया राम विहीनस्य सत्यं प्रतिशृणोमि ते ॥ (१३।२)

tvayā rāma vihīnasya satyaṃ pratiśṛṇomi te ||

14.1१४.१

कैकेय्या यानि चोक्तानि वाक्यानि वदतां वर । (१४।१)

kaikeyyā yāni coktāni vākyāni vadatāṃ vara |

14.2१४.२

तव प्रव्राजनार्थानि स्थितानि हृदये मम ॥ (१४।२)

tava pravrājanārthāni sthitāni hṛdaye mama ||

15.1१५.१

त्वां तु दृष्ट्वा कुशलिनं परिष्वज्य सलक्ष्मणम् । (१५।१)

tvāṃ tu dṛṣṭvā kuśalinaṃ pariṣvajya salakṣmaṇam |

15.2१५.२

अद्य दुःखाद् विमुक्तो ऽस्मि नीहाराद् इव भास्करः ॥ (१५।२)

adya duḥkhād vimukto 'smi nīhārād iva bhāskaraḥ ||

16.1१६.१

तारितो ऽहं त्वया पुत्र सुपुत्रेण महात्मना । (१६।१)

tārito 'haṃ tvayā putra suputreṇa mahātmanā |

16.2१६.२

अष्टावक्रेण धर्मात्मा तारितो ब्राह्मणो यथा ॥ (१६।२)

aṣṭāvakreṇa dharmātmā tārito brāhmaṇo yathā ||

17.1१७.१

इदानीं च विजानामि यथा सौम्य सुरेश्वरैः । (१७।१)

idānīṃ ca vijānāmi yathā saumya sureśvaraiḥ |

17.2१७.२

वधार्थं रावणस्येह विहितं पुरुषोत्तमम् ॥ (१७।२)

vadhārthaṃ rāvaṇasyeha vihitaṃ puruṣottamam ||

18.1१८.१

सिद्धार्था खलु कौसल्या या त्वां राम गृहं गतम् । (१८।१)

siddhārthā khalu kausalyā yā tvāṃ rāma gṛhaṃ gatam |

18.2१८.२

वनान्निवृत्तं संहृष्टा द्रक्ष्यते शत्रुसूदन ॥ (१८।२)

vanānnivṛttaṃ saṃhṛṣṭā drakṣyate śatrusūdana ||

19.1१९.१

सिद्धार्थाः खलु ते राम नरा ये त्वां पुरीं गतम् । (१९।१)

siddhārthāḥ khalu te rāma narā ye tvāṃ purīṃ gatam |

19.2१९.२

जलार्द्रम् अभिषिक्तं च द्रक्ष्यन्ति वसुधाधिपम् ॥ (१९।२)

jalārdram abhiṣiktaṃ ca drakṣyanti vasudhādhipam ||

20.1२०.१

अनुरक्तेन बलिना शुचिना धर्मचारिणा । (२०।१)

anuraktena balinā śucinā dharmacāriṇā |

20.2२०.२

इच्छेयं त्वाम् अहं द्रष्टुं भरतेन समागतम् ॥ (२०।२)

iccheyaṃ tvām ahaṃ draṣṭuṃ bharatena samāgatam ||

21.1२१.१

चतुर्दशसमाः सौम्य वने निर्यापितास्त्वया । (२१।१)

caturdaśasamāḥ saumya vane niryāpitāstvayā |

21.2२१.२

वसता सीतया सार्धं लक्ष्मणेन च धीमता ॥ (२१।२)

vasatā sītayā sārdhaṃ lakṣmaṇena ca dhīmatā ||

22.1२२.१

निवृत्तवनवासो ऽसि प्रतिज्ञा सफला कृता । (२२।१)

nivṛttavanavāso 'si pratijñā saphalā kṛtā |

22.2२२.२

रावणं च रणे हत्वा देवास्ते परितोषिताः ॥ (२२।२)

rāvaṇaṃ ca raṇe hatvā devāste paritoṣitāḥ ||

23.1२३.१

कृतं कर्म यशः श्लाघ्यं प्राप्तं ते शत्रुसूदन । (२३।१)

kṛtaṃ karma yaśaḥ ślāghyaṃ prāptaṃ te śatrusūdana |

23.2२३.२

भ्रातृभिः सह राज्यस्थो दीर्घम् आयुर् अवाप्नुहि ॥ (२३।२)

bhrātṛbhiḥ saha rājyastho dīrgham āyur avāpnuhi ||

24.1२४.१

इति ब्रुवाणं राजानं रामः प्राञ्जलिर् अब्रवीत् । (२४।१)

iti bruvāṇaṃ rājānaṃ rāmaḥ prāñjalir abravīt |

24.2२४.२

कुरु प्रसादं धर्मज्ञ कैकेय्या भरतस्य च ॥ (२४।२)

kuru prasādaṃ dharmajña kaikeyyā bharatasya ca ||

25.1२५.१

सपुत्रां त्वां त्यजामीति यद् उक्ता कैकयी त्वया । (२५।१)

saputrāṃ tvāṃ tyajāmīti yad uktā kaikayī tvayā |

25.2२५.२

स शापः कैकयीं घोरः सपुत्रां न स्पृशेत् प्रभो ॥ (२५।२)

sa śāpaḥ kaikayīṃ ghoraḥ saputrāṃ na spṛśet prabho ||

26.1२६.१

स तथेति महाराजो रामम् उक्त्वा कृताञ्जलिम् । (२६।१)

sa tatheti mahārājo rāmam uktvā kṛtāñjalim |

26.2२६.२

लक्ष्मणं च परिष्वज्य पुनर् वाक्यम् उवाच ह ॥ (२६।२)

lakṣmaṇaṃ ca pariṣvajya punar vākyam uvāca ha ||

27.1२७.१

रामं शुश्रूषता भक्त्या वैदेह्या सह सीतया । (२७।१)

rāmaṃ śuśrūṣatā bhaktyā vaidehyā saha sītayā |

27.2२७.२

कृता मम महाप्रीतिः प्राप्तं धर्मफलं च ते ॥ (२७।२)

kṛtā mama mahāprītiḥ prāptaṃ dharmaphalaṃ ca te ||

28.1२८.१

धर्मं प्राप्स्यसि धर्मज्ञ यशश्च विपुलं भुवि । (२८।१)

dharmaṃ prāpsyasi dharmajña yaśaśca vipulaṃ bhuvi |

28.2२८.२

रामे प्रसन्ने स्वर्गं च महिमानं तथैव च ॥ (२८।२)

rāme prasanne svargaṃ ca mahimānaṃ tathaiva ca ||

29.1२९.१

रामं शुश्रूष भद्रं ते सुमित्रानन्दवर्धन । (२९।१)

rāmaṃ śuśrūṣa bhadraṃ te sumitrānandavardhana |

29.2२९.२

रामः सर्वस्य लोकस्य शुभेष्वभिरतः सदा ॥ (२९।२)

rāmaḥ sarvasya lokasya śubheṣvabhirataḥ sadā ||

30.1३०.१

एते सेन्द्रास्त्रयो लोकाः सिद्धाश्च परमर्षयः । (३०।१)

ete sendrāstrayo lokāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ |

30.2३०.२

अभिगम्य महात्मानम् अर्चन्ति पुरुषोत्तमम् ॥ (३०।२)

abhigamya mahātmānam arcanti puruṣottamam ||

31.1३१.१

एतत् तद् उक्तम् अव्यक्तम् अक्षरं ब्रह्मनिर्मितम् । (३१।१)

etat tad uktam avyaktam akṣaraṃ brahmanirmitam |

31.2३१.२

देवानां हृदयं सौम्य गुह्यं रामः परंतपः ॥ (३१।२)

devānāṃ hṛdayaṃ saumya guhyaṃ rāmaḥ paraṃtapaḥ ||

32.1३२.१

अवाप्तं धर्मचरणं यशश्च विपुलं त्वया । (३२।१)

avāptaṃ dharmacaraṇaṃ yaśaśca vipulaṃ tvayā |

32.2३२.२

रामं शुश्रूषता भक्त्या वैदेह्या सह सीतया ॥ (३२।२)

rāmaṃ śuśrūṣatā bhaktyā vaidehyā saha sītayā ||

33.1३३.१

स तथोक्त्वा महाबाहुर् लक्ष्मणं प्राञ्जलिं स्थितम् । (३३।१)

sa tathoktvā mahābāhur lakṣmaṇaṃ prāñjaliṃ sthitam |

33.2३३.२

उवाच राजा धर्मात्मा वैदेहीं वचनं शुभम् ॥ (३३।२)

uvāca rājā dharmātmā vaidehīṃ vacanaṃ śubham ||

34.1३४.१

कर्तव्यो न तु वैदेहि मन्युस्त्यागम् इमं प्रति । (३४।१)

kartavyo na tu vaidehi manyustyāgam imaṃ prati |

34.2३४.२

रामेण त्वद्विशुद्ध्यर्थं कृतम् एतद्धितैषिणा ॥ (३४।२)

rāmeṇa tvadviśuddhyarthaṃ kṛtam etaddhitaiṣiṇā ||

35.1३५.१

न त्वं सुभ्रु समाधेया पतिशुश्रूषणं प्रति । (३५।१)

na tvaṃ subhru samādheyā patiśuśrūṣaṇaṃ prati |

35.2३५.२

अवश्यं तु मया वाच्यम् एष ते दैवतं परम् ॥ (३५।२)

avaśyaṃ tu mayā vācyam eṣa te daivataṃ param ||

36.1३६.१

इति प्रतिसमादिश्य पुत्रौ सीतां तथा स्नुषाम् । (३६।१)

iti pratisamādiśya putrau sītāṃ tathā snuṣām |

36.2३६.२

इन्द्रलोकं विमानेन ययौ दशरथो ज्वलन् ॥ (३६।२)

indralokaṃ vimānena yayau daśaratho jvalan ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 107

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit