रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 33

220 of 606 · 78 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततः शूर्पणखावाक्यं तच् छ्रुत्वा रोमहर्षणम् । (१।१)

tataḥ śūrpaṇakhāvākyaṃ tac chrutvā romaharṣaṇam |

1.2१.२

सचिवान् अभ्यनुज्ञाय कार्यं बुद्ध्वा जगाम ह ॥ (१।२)

sacivān abhyanujñāya kāryaṃ buddhvā jagāma ha ||

2.1२.१

तत् कार्यम् अनुगम्याथ यथावद् उपलभ्य च । (२।१)

tat kāryam anugamyātha yathāvad upalabhya ca |

2.2२.२

दोषाणां च गुणानां च सम्प्रधार्य बलाबलम् ॥ (२।२)

doṣāṇāṃ ca guṇānāṃ ca sampradhārya balābalam ||

3.1३.१

इति कर्तव्यम् इत्य् एव कृत्वा निश्चयम् आत्मनः । (३।१)

iti kartavyam ity eva kṛtvā niścayam ātmanaḥ |

3.2३.२

स्थिरबुद्धिस् ततो रम्यां यानशालां जगाम ह ॥ (३।२)

sthirabuddhis tato ramyāṃ yānaśālāṃ jagāma ha ||

4.1४.१

यानशालां ततो गत्वा प्रच्छन्नो राक्षसाधिपः । (४।१)

yānaśālāṃ tato gatvā pracchanno rākṣasādhipaḥ |

4.2४.२

सूतं संचोदयामास रथः संयुज्यताम् इति ॥ (४।२)

sūtaṃ saṃcodayāmāsa rathaḥ saṃyujyatām iti ||

5.1५.१

एवम् उक्तः क्षणेनैव सारथिर् लघुविक्रमः । (५।१)

evam uktaḥ kṣaṇenaiva sārathir laghuvikramaḥ |

5.2५.२

रथं संयोजयामास तस्याभिमतम् उत्तमम् ॥ (५।२)

rathaṃ saṃyojayāmāsa tasyābhimatam uttamam ||

6.1६.१

काञ्चनं रथम् आस्थाय कामगं रत्नभूषितम् । (६।१)

kāñcanaṃ ratham āsthāya kāmagaṃ ratnabhūṣitam |

6.2६.२

पिशाचवदनैर् युक्तं खरैः कनकभूषणैः ॥ (६।२)

piśācavadanair yuktaṃ kharaiḥ kanakabhūṣaṇaiḥ ||

7.1७.१

मेघप्रतिमनादेन स तेन धनदानुजः । (७।१)

meghapratimanādena sa tena dhanadānujaḥ |

7.2७.२

राक्षसाधिपतिः श्रीमान् ययौ नदनदीपतिम् ॥ (७।२)

rākṣasādhipatiḥ śrīmān yayau nadanadīpatim ||

8.1८.१

स श्वेतवालव्यसनः श्वेतच्छत्त्रो दशाननः । (८।१)

sa śvetavālavyasanaḥ śvetacchattro daśānanaḥ |

8.2८.२

स्निग्धवैडूर्यसंकाशस् तप्तकाञ्चनभूषणः ॥ (८।२)

snigdhavaiḍūryasaṃkāśas taptakāñcanabhūṣaṇaḥ ||

9.1९.१

दशास्यो विंशतिभुजो दर्शनीयपरिच्छदः । (९।१)

daśāsyo viṃśatibhujo darśanīyaparicchadaḥ |

9.2९.२

त्रिदशारिर् मुनीन्द्रघ्नो दशशीर्ष इवाद्रिराट् ॥ (९।२)

tridaśārir munīndraghno daśaśīrṣa ivādrirāṭ ||

10.1१०.१

कामगं रथम् आस्थाय शुशुभे राक्षसाधिपः । (१०।१)

kāmagaṃ ratham āsthāya śuśubhe rākṣasādhipaḥ |

10.2१०.२

विद्युन्मण्डलवान् मेघः सबलाक इवाम्बरे ॥ (१०।२)

vidyunmaṇḍalavān meghaḥ sabalāka ivāmbare ||

11.1११.१

सशैलं सागरानूपं वीर्यवान् अवलोकयन् । (११।१)

saśailaṃ sāgarānūpaṃ vīryavān avalokayan |

11.2११.२

नानापुष्पफलैर् वृक्षैर् अनुकीर्णं सहस्रशः ॥ (११।२)

nānāpuṣpaphalair vṛkṣair anukīrṇaṃ sahasraśaḥ ||

12.1१२.१

शीतमङ्गलतोयाभिः पद्मिनीभिः समन्ततः । (१२।१)

śītamaṅgalatoyābhiḥ padminībhiḥ samantataḥ |

12.2१२.२

विशालैर् आश्रमपदैर् वेदिमद्भिः समावृतम् ॥ (१२।२)

viśālair āśramapadair vedimadbhiḥ samāvṛtam ||

13.1१३.१

कदल्याढकीसम्बाधं नालिकेरोपशोभितम् । (१३।१)

kadalyāḍhakīsambādhaṃ nālikeropaśobhitam |

13.2१३.२

सालैस् तालैस् तमालैश् च तरुभिश् च सुपुष्पितैः ॥ (१३।२)

sālais tālais tamālaiś ca tarubhiś ca supuṣpitaiḥ ||

14.1१४.१

अत्यन्तनियताहारैः शोभितं परमर्षिभिः । (१४।१)

atyantaniyatāhāraiḥ śobhitaṃ paramarṣibhiḥ |

14.2१४.२

नागैः सुपर्णैर् गन्धर्वैः किंनरैश् च सहस्रशः ॥ (१४।२)

nāgaiḥ suparṇair gandharvaiḥ kiṃnaraiś ca sahasraśaḥ ||

15.1१५.१

जितकामैश् च सिद्धैश् च चारणैश् चोपशोभितम् । (१५।१)

jitakāmaiś ca siddhaiś ca cāraṇaiś copaśobhitam |

15.2१५.२

आजैर् वैखानसैर् माषैर् वालखिल्यैर् मरीचिपैः ॥ (१५।२)

ājair vaikhānasair māṣair vālakhilyair marīcipaiḥ ||

16.1१६.१

दिव्याभरणमाल्याभिर् दिव्यरूपाभिर् आवृतम् । (१६।१)

divyābharaṇamālyābhir divyarūpābhir āvṛtam |

16.2१६.२

क्रीडारतिविधिज्ञाभिर् अप्सरोभिः सहस्रशः ॥ (१६।२)

krīḍāratividhijñābhir apsarobhiḥ sahasraśaḥ ||

17.1१७.१

सेवितं देवपत्नीभिः श्रीमतीभिः श्रिया वृतम् । (१७।१)

sevitaṃ devapatnībhiḥ śrīmatībhiḥ śriyā vṛtam |

17.2१७.२

देवदानवसंघैश् च चरितं त्व् अमृताशिभिः ॥ (१७।२)

devadānavasaṃghaiś ca caritaṃ tv amṛtāśibhiḥ ||

18.1१८.१

हंसक्रौञ्चप्लवाकीर्णं सारसैः संप्रणादितम् । (१८।१)

haṃsakrauñcaplavākīrṇaṃ sārasaiḥ saṃpraṇāditam |

18.2१८.२

वैडूर्यप्रस्तरं रम्यं स्निग्धं सागरतेजसा ॥ (१८।२)

vaiḍūryaprastaraṃ ramyaṃ snigdhaṃ sāgaratejasā ||

19.1१९.१

पाण्डुराणि विशालानि दिव्यमाल्ययुतानि च । (१९।१)

pāṇḍurāṇi viśālāni divyamālyayutāni ca |

19.2१९.२

तूर्यगीताभिजुष्टानि विमानानि समन्ततः ॥ (१९।२)

tūryagītābhijuṣṭāni vimānāni samantataḥ ||

20.1२०.१

तपसा जितलोकानां कामगान्य् अभिसंपतन् । (२०।१)

tapasā jitalokānāṃ kāmagāny abhisaṃpatan |

20.2२०.२

गन्धर्वाप्सरसश् चैव ददर्श धनदानुजः ॥ (२०।२)

gandharvāpsarasaś caiva dadarśa dhanadānujaḥ ||

21.1२१.१

निर्यासरसमूलानां चन्दनानां सहस्रशः । (२१।१)

niryāsarasamūlānāṃ candanānāṃ sahasraśaḥ |

21.2२१.२

वनानि पश्यन् सौम्यानि घ्राणतृप्तिकराणि च ॥ (२१।२)

vanāni paśyan saumyāni ghrāṇatṛptikarāṇi ca ||

22.1२२.१

अगरूणां च मुख्यानां वनान्य् उपवनानि च । (२२।१)

agarūṇāṃ ca mukhyānāṃ vanāny upavanāni ca |

22.2२२.२

तक्कोलानां च जात्यानां फलानां च सुगन्धिनाम् ॥ (२२।२)

takkolānāṃ ca jātyānāṃ phalānāṃ ca sugandhinām ||

23.1२३.१

पुष्पाणि च तमालस्य गुल्मानि मरिचस्य च । (२३।१)

puṣpāṇi ca tamālasya gulmāni maricasya ca |

23.2२३.२

मुक्तानां च समूहानि शुष्यमाणानि तीरतः ॥ (२३।२)

muktānāṃ ca samūhāni śuṣyamāṇāni tīrataḥ ||

24.1२४.१

शङ्खानां प्रस्तरं चैव प्रवालनिचयं तथा । (२४।१)

śaṅkhānāṃ prastaraṃ caiva pravālanicayaṃ tathā |

24.2२४.२

काञ्चनानि च शैलानि राजतानि च सर्वशः ॥ (२४।२)

kāñcanāni ca śailāni rājatāni ca sarvaśaḥ ||

25.1२५.१

प्रस्रवाणि मनोज्ञानि प्रसन्नानि ह्रदानि च । (२५।१)

prasravāṇi manojñāni prasannāni hradāni ca |

25.2२५.२

धनधान्योपपन्नानि स्त्रीरत्नैर् आवृतानि च ॥ (२५।२)

dhanadhānyopapannāni strīratnair āvṛtāni ca ||

26.1२६.१

हस्त्यश्वरथगाढानि नगराण्य् अवलोकयन् । (२६।१)

hastyaśvarathagāḍhāni nagarāṇy avalokayan |

26.2२६.२

तं समं सर्वतः स्निग्धं मृदुसंस्पर्शमारुतम् ॥ (२६।२)

taṃ samaṃ sarvataḥ snigdhaṃ mṛdusaṃsparśamārutam ||

27.1२७.१

अनूपं सिन्धुराजस्य ददर्श त्रिदिवोपमम् । (२७।१)

anūpaṃ sindhurājasya dadarśa tridivopamam |

27.2२७.२

तत्रापश्यत् स मेघाभं न्यग्रोधम् ऋषिभिर् वृतम् ॥ (२७।२)

tatrāpaśyat sa meghābhaṃ nyagrodham ṛṣibhir vṛtam ||

28.1२८.१

समन्ताद् यस्य ताः शाखाः शतयोजनम् आयताः । (२८।१)

samantād yasya tāḥ śākhāḥ śatayojanam āyatāḥ |

28.2२८.२

यस्य हस्तिनम् आदाय महाकायं च कच्छपम् । (२८।२)

yasya hastinam ādāya mahākāyaṃ ca kacchapam |

28.3२८.३

भक्षार्थं गरुडः शाखाम् आजगाम महाबलः ॥ (२८।३)

bhakṣārthaṃ garuḍaḥ śākhām ājagāma mahābalaḥ ||

29.1२९.१

तस्य तां सहसा शाखां भारेण पतगोत्तमः । (२९।१)

tasya tāṃ sahasā śākhāṃ bhāreṇa patagottamaḥ |

29.2२९.२

सुपर्णः पर्णबहुलां बभञ्जाथ महाबलः ॥ (२९।२)

suparṇaḥ parṇabahulāṃ babhañjātha mahābalaḥ ||

30.1३०.१

तत्र वैखानसा माषा वालखिल्या मरीचिपाः । (३०।१)

tatra vaikhānasā māṣā vālakhilyā marīcipāḥ |

30.2३०.२

अजा बभूवुर् धूम्राश् च संगताः परमर्षयः ॥ (३०।२)

ajā babhūvur dhūmrāś ca saṃgatāḥ paramarṣayaḥ ||

31.1३१.१

तेषां दयार्थं गरुडस् तां शाखां शतयोजनाम् । (३१।१)

teṣāṃ dayārthaṃ garuḍas tāṃ śākhāṃ śatayojanām |

31.2३१.२

जगामादाय वेगेन तौ चोभौ गजकच्छपौ ॥ (३१।२)

jagāmādāya vegena tau cobhau gajakacchapau ||

32.1३२.१

एकपादेन धर्मात्मा भक्षयित्वा तद् आमिषम् । (३२।१)

ekapādena dharmātmā bhakṣayitvā tad āmiṣam |

32.2३२.२

निषादविषयं हत्वा शाखया पतगोत्तमः । (३२।२)

niṣādaviṣayaṃ hatvā śākhayā patagottamaḥ |

32.3३२.३

प्रहर्षम् अतुलं लेभे मोक्षयित्वा महामुनीन् ॥ (३२।३)

praharṣam atulaṃ lebhe mokṣayitvā mahāmunīn ||

33.1३३.१

स तेनैव प्रहर्षेण द्विगुणीकृतविक्रमः । (३३।१)

sa tenaiva praharṣeṇa dviguṇīkṛtavikramaḥ |

33.2३३.२

अमृतानयनार्थं वै चकार मतिमान् मतिम् ॥ (३३।२)

amṛtānayanārthaṃ vai cakāra matimān matim ||

34.1३४.१

अयोजालानि निर्मथ्य भित्त्वा रत्नगृहं वरम् । (३४।१)

ayojālāni nirmathya bhittvā ratnagṛhaṃ varam |

34.2३४.२

महेन्द्रभवनाद् गुप्तम् आजहारामृतं ततः ॥ (३४।२)

mahendrabhavanād guptam ājahārāmṛtaṃ tataḥ ||

35.1३५.१

तं महर्षिगणैर् जुष्टं सुपर्णकृतलक्षणम् । (३५।१)

taṃ maharṣigaṇair juṣṭaṃ suparṇakṛtalakṣaṇam |

35.2३५.२

नाम्ना सुभद्रं न्यग्रोधं ददर्श धनदानुजः ॥ (३५।२)

nāmnā subhadraṃ nyagrodhaṃ dadarśa dhanadānujaḥ ||

36.1३६.१

तं तु गत्वा परं पारं समुद्रस्य नदीपतेः । (३६।१)

taṃ tu gatvā paraṃ pāraṃ samudrasya nadīpateḥ |

36.2३६.२

ददर्शाश्रमम् एकान्ते पुण्ये रम्ये वनान्तरे ॥ (३६।२)

dadarśāśramam ekānte puṇye ramye vanāntare ||

37.1३७.१

तत्र कृष्णाजिनधरं जटावल्कलधारिणम् । (३७।१)

tatra kṛṣṇājinadharaṃ jaṭāvalkaladhāriṇam |

37.2३७.२

ददर्श नियताहारं मारीचं नाम राक्षसम् ॥ (३७।२)

dadarśa niyatāhāraṃ mārīcaṃ nāma rākṣasam ||

38.1३८.१

स रावणः समागम्य विधिवत् तेन रक्षसा । (३८।१)

sa rāvaṇaḥ samāgamya vidhivat tena rakṣasā |

38.2३८.२

ततः पश्चाद् इदं वाक्यम् अब्रवीद् वाक्यकोविदः ॥ (३८।२)

tataḥ paścād idaṃ vākyam abravīd vākyakovidaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 33

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit