Rām, 6, 109
Select a line for its word-by-word analysis.
तां रात्रिम् उषितं रामं सुखोत्थितम् अरिंदमम् । (१।१)
tāṃ rātrim uṣitaṃ rāmaṃ sukhotthitam ariṃdamam |
अब्रवीत् प्राञ्जलिर् वाक्यं जयं पृष्ट्वा विभीषणः ॥ (१।२)
abravīt prāñjalir vākyaṃ jayaṃ pṛṣṭvā vibhīṣaṇaḥ ||
उपस्थितास्त्वां विधिवत् स्नापयिष्यन्ति राघव ॥ (३।२)
upasthitāstvāṃ vidhivat snāpayiṣyanti rāghava ||
एवम् उक्तस्तु काकुत्स्थः प्रत्युवाच विभीषणम् । (४।१)
evam uktastu kākutsthaḥ pratyuvāca vibhīṣaṇam |
हरीन् सुग्रीवमुख्यांस्त्वं स्नानेनोपनिमन्त्रय ॥ (४।२)
harīn sugrīvamukhyāṃstvaṃ snānenopanimantraya ||
स तु ताम्यति धर्मात्मा मम हेतोः सुखोचितः । (५।१)
sa tu tāmyati dharmātmā mama hetoḥ sukhocitaḥ |
इत एव पथा क्षिप्रं प्रतिगच्छाम तां पुरीम् । (७।१)
ita eva pathā kṣipraṃ pratigacchāma tāṃ purīm |
एवम् उक्तस्तु काकुत्स्थं प्रत्युवाच विभीषणः । (८।१)
evam uktastu kākutsthaṃ pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ |
अह्ना त्वां प्रापयिष्यामि तां पुरीं पार्थिवात्मज ॥ (८।२)
ahnā tvāṃ prāpayiṣyāmi tāṃ purīṃ pārthivātmaja ||
पुष्पकं नाम भद्रं ते विमानं सूर्यसंनिभम् । (९।१)
puṣpakaṃ nāma bhadraṃ te vimānaṃ sūryasaṃnibham |
तेन यास्यसि यानेन त्वम् अयोध्यां गतज्वरः ॥ (१०।२)
tena yāsyasi yānena tvam ayodhyāṃ gatajvaraḥ ||
अहं ते यद्यनुग्राह्यो यदि स्मरसि मे गुणान् । (११।१)
ahaṃ te yadyanugrāhyo yadi smarasi me guṇān |
वस तावद् इह प्राज्ञ यद्यस्ति मयि सौहृदम् ॥ (११।२)
vasa tāvad iha prājña yadyasti mayi sauhṛdam ||
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया । (१२।१)
lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā cāpi bhāryayā |
अर्चितः सर्वकामैस्त्वं ततो राम गमिष्यसि ॥ (१२।२)
arcitaḥ sarvakāmaistvaṃ tato rāma gamiṣyasi ||
प्रीतियुक्तस्तु मे राम ससैन्यः ससुहृद्गणः । (१३।१)
prītiyuktastu me rāma sasainyaḥ sasuhṛdgaṇaḥ |
सत्क्रियां विहितां तावद् गृहाण त्वं मयोद्यताम् ॥ (१३।२)
satkriyāṃ vihitāṃ tāvad gṛhāṇa tvaṃ mayodyatām ||
प्रसादयामि प्रेष्यो ऽहं न खल्वाज्ञापयामि ते ॥ (१४।२)
prasādayāmi preṣyo 'haṃ na khalvājñāpayāmi te ||
एवम् उक्तस्ततो रामः प्रत्युवाच विभीषणम् । (१५।१)
evam uktastato rāmaḥ pratyuvāca vibhīṣaṇam |
रक्षसां वानराणां च सर्वेषां चोपशृण्वताम् ॥ (१५।२)
rakṣasāṃ vānarāṇāṃ ca sarveṣāṃ copaśṛṇvatām ||
सर्वात्मना च चेष्टिभिः सौहृदेनोत्तमेन च ॥ (१६।२)
sarvātmanā ca ceṣṭibhiḥ sauhṛdenottamena ca ||
न खल्वेतन्न कुर्यां ते वचनं राक्षसेश्वर । (१७।१)
na khalvetanna kuryāṃ te vacanaṃ rākṣaseśvara |
तं तु मे भ्रातरं द्रष्टुं भरतं त्वरते मनः ॥ (१७।२)
taṃ tu me bhrātaraṃ draṣṭuṃ bharataṃ tvarate manaḥ ||
मां निवर्तयितुं यो ऽसौ चित्रकूटम् उपागतः । (१८।१)
māṃ nivartayituṃ yo 'sau citrakūṭam upāgataḥ |
कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं च यशस्विनीम् । (१९।१)
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīṃ ca yaśasvinīm |
गुरूंश्च सुहृदश्चैव पौरांश्च तनयैः सह ॥ (१९।२)
gurūṃśca suhṛdaścaiva paurāṃśca tanayaiḥ saha ||
उपस्थापय मे क्षिप्रं विमानं राक्षसेश्वर । (२०।१)
upasthāpaya me kṣipraṃ vimānaṃ rākṣaseśvara |
कृतकार्यस्य मे वासः कथंचिद् इह संमतः ॥ (२०।२)
kṛtakāryasya me vāsaḥ kathaṃcid iha saṃmataḥ ||
अनुजानीहि मां सौम्य पूजितो ऽस्मि विभीषण । (२१।१)
anujānīhi māṃ saumya pūjito 'smi vibhīṣaṇa |
मन्युर् न खलु कर्तव्यस्त्वरितस्त्वानुमानये ॥ (२१।२)
manyur na khalu kartavyastvaritastvānumānaye ||
कूटागारैः परिक्षिप्तं सर्वतो रजतप्रभम् ॥ (२२।२)
kūṭāgāraiḥ parikṣiptaṃ sarvato rajataprabham ||
पाण्डुराभिः पताकाभिर् ध्वजैश्च समलंकृतम् । (२३।१)
pāṇḍurābhiḥ patākābhir dhvajaiśca samalaṃkṛtam |
शोभितं काञ्चनैर् हर्म्यैर् हेमपद्मविभूषितम् ॥ (२३।२)
śobhitaṃ kāñcanair harmyair hemapadmavibhūṣitam ||
प्रकीर्णं किङ्किणीजालैर् मुक्तामणिगवाक्षितम् । (२४।१)
prakīrṇaṃ kiṅkiṇījālair muktāmaṇigavākṣitam |
घण्टाजालैः परिक्षिप्तं सर्वतो मधुरस्वनम् ॥ (२४।२)
ghaṇṭājālaiḥ parikṣiptaṃ sarvato madhurasvanam ||
बहुभिर् भूषितं हर्म्यैर् मुक्तारजतसंनिभैः ॥ (२५।२)
bahubhir bhūṣitaṃ harmyair muktārajatasaṃnibhaiḥ ||
तलैः स्फटिकचित्राङ्गैर् वैदूर्यैश्च वरासनैः । (२६।१)
talaiḥ sphaṭikacitrāṅgair vaidūryaiśca varāsanaiḥ |
उपस्थितम् अनाधृष्यं तद् विमानं मनोजवम् । (२७।१)
upasthitam anādhṛṣyaṃ tad vimānaṃ manojavam |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.