रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 109

499 of 606 · 54 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तां रात्रिम् उषितं रामं सुखोत्थितम् अरिंदमम् । (१।१)

tāṃ rātrim uṣitaṃ rāmaṃ sukhotthitam ariṃdamam |

1.2१.२

अब्रवीत् प्राञ्जलिर् वाक्यं जयं पृष्ट्वा विभीषणः ॥ (१।२)

abravīt prāñjalir vākyaṃ jayaṃ pṛṣṭvā vibhīṣaṇaḥ ||

2.1२.१

स्नानानि चाङ्गरागाणि वस्त्राण्याभरणानि च । (२।१)

snānāni cāṅgarāgāṇi vastrāṇyābharaṇāni ca |

2.2२.२

चन्दनानि च दिव्यानि माल्यानि विविधानि च ॥ (२।२)

candanāni ca divyāni mālyāni vividhāni ca ||

3.1३.१

अलंकारविदश्चेमा नार्यः पद्मनिभेक्षणाः । (३।१)

alaṃkāravidaścemā nāryaḥ padmanibhekṣaṇāḥ |

3.2३.२

उपस्थितास्त्वां विधिवत् स्नापयिष्यन्ति राघव ॥ (३।२)

upasthitāstvāṃ vidhivat snāpayiṣyanti rāghava ||

4.1४.१

एवम् उक्तस्तु काकुत्स्थः प्रत्युवाच विभीषणम् । (४।१)

evam uktastu kākutsthaḥ pratyuvāca vibhīṣaṇam |

4.2४.२

हरीन् सुग्रीवमुख्यांस्त्वं स्नानेनोपनिमन्त्रय ॥ (४।२)

harīn sugrīvamukhyāṃstvaṃ snānenopanimantraya ||

5.1५.१

स तु ताम्यति धर्मात्मा मम हेतोः सुखोचितः । (५।१)

sa tu tāmyati dharmātmā mama hetoḥ sukhocitaḥ |

5.2५.२

सुकुमारो महाबाहुः कुमारः सत्यसंश्रवः ॥ (५।२)

sukumāro mahābāhuḥ kumāraḥ satyasaṃśravaḥ ||

6.1६.१

तं विना कैकेयीपुत्रं भरतं धर्मचारिणम् । (६।१)

taṃ vinā kaikeyīputraṃ bharataṃ dharmacāriṇam |

6.2६.२

न मे स्नानं बहुमतं वस्त्राण्याभरणानि च ॥ (६।२)

na me snānaṃ bahumataṃ vastrāṇyābharaṇāni ca ||

7.1७.१

इत एव पथा क्षिप्रं प्रतिगच्छाम तां पुरीम् । (७।१)

ita eva pathā kṣipraṃ pratigacchāma tāṃ purīm |

7.2७.२

अयोध्याम् आयतो ह्येष पन्थाः परमदुर्गमः ॥ (७।२)

ayodhyām āyato hyeṣa panthāḥ paramadurgamaḥ ||

8.1८.१

एवम् उक्तस्तु काकुत्स्थं प्रत्युवाच विभीषणः । (८।१)

evam uktastu kākutsthaṃ pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ |

8.2८.२

अह्ना त्वां प्रापयिष्यामि तां पुरीं पार्थिवात्मज ॥ (८।२)

ahnā tvāṃ prāpayiṣyāmi tāṃ purīṃ pārthivātmaja ||

9.1९.१

पुष्पकं नाम भद्रं ते विमानं सूर्यसंनिभम् । (९।१)

puṣpakaṃ nāma bhadraṃ te vimānaṃ sūryasaṃnibham |

9.2९.२

मम भ्रातुः कुबेरस्य रावणेनाहृतं बलात् ॥ (९।२)

mama bhrātuḥ kuberasya rāvaṇenāhṛtaṃ balāt ||

10.1१०.१

तद् इदं मेघसंकाशं विमानम् इह तिष्ठति । (१०।१)

tad idaṃ meghasaṃkāśaṃ vimānam iha tiṣṭhati |

10.2१०.२

तेन यास्यसि यानेन त्वम् अयोध्यां गतज्वरः ॥ (१०।२)

tena yāsyasi yānena tvam ayodhyāṃ gatajvaraḥ ||

11.1११.१

अहं ते यद्यनुग्राह्यो यदि स्मरसि मे गुणान् । (११।१)

ahaṃ te yadyanugrāhyo yadi smarasi me guṇān |

11.2११.२

वस तावद् इह प्राज्ञ यद्यस्ति मयि सौहृदम् ॥ (११।२)

vasa tāvad iha prājña yadyasti mayi sauhṛdam ||

12.1१२.१

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया । (१२।१)

lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā cāpi bhāryayā |

12.2१२.२

अर्चितः सर्वकामैस्त्वं ततो राम गमिष्यसि ॥ (१२।२)

arcitaḥ sarvakāmaistvaṃ tato rāma gamiṣyasi ||

13.1१३.१

प्रीतियुक्तस्तु मे राम ससैन्यः ससुहृद्गणः । (१३।१)

prītiyuktastu me rāma sasainyaḥ sasuhṛdgaṇaḥ |

13.2१३.२

सत्क्रियां विहितां तावद् गृहाण त्वं मयोद्यताम् ॥ (१३।२)

satkriyāṃ vihitāṃ tāvad gṛhāṇa tvaṃ mayodyatām ||

14.1१४.१

प्रणयाद् बहुमानाच्च सौहृदेन च राघव । (१४।१)

praṇayād bahumānācca sauhṛdena ca rāghava |

14.2१४.२

प्रसादयामि प्रेष्यो ऽहं न खल्वाज्ञापयामि ते ॥ (१४।२)

prasādayāmi preṣyo 'haṃ na khalvājñāpayāmi te ||

15.1१५.१

एवम् उक्तस्ततो रामः प्रत्युवाच विभीषणम् । (१५।१)

evam uktastato rāmaḥ pratyuvāca vibhīṣaṇam |

15.2१५.२

रक्षसां वानराणां च सर्वेषां चोपशृण्वताम् ॥ (१५।२)

rakṣasāṃ vānarāṇāṃ ca sarveṣāṃ copaśṛṇvatām ||

16.1१६.१

पूजितो ऽहं त्वया वीर साचिव्येन परंतप । (१६।१)

pūjito 'haṃ tvayā vīra sācivyena paraṃtapa |

16.2१६.२

सर्वात्मना च चेष्टिभिः सौहृदेनोत्तमेन च ॥ (१६।२)

sarvātmanā ca ceṣṭibhiḥ sauhṛdenottamena ca ||

17.1१७.१

न खल्वेतन्न कुर्यां ते वचनं राक्षसेश्वर । (१७।१)

na khalvetanna kuryāṃ te vacanaṃ rākṣaseśvara |

17.2१७.२

तं तु मे भ्रातरं द्रष्टुं भरतं त्वरते मनः ॥ (१७।२)

taṃ tu me bhrātaraṃ draṣṭuṃ bharataṃ tvarate manaḥ ||

18.1१८.१

मां निवर्तयितुं यो ऽसौ चित्रकूटम् उपागतः । (१८।१)

māṃ nivartayituṃ yo 'sau citrakūṭam upāgataḥ |

18.2१८.२

शिरसा याचतो यस्य वचनं न कृतं मया ॥ (१८।२)

śirasā yācato yasya vacanaṃ na kṛtaṃ mayā ||

19.1१९.१

कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं च यशस्विनीम् । (१९।१)

kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīṃ ca yaśasvinīm |

19.2१९.२

गुरूंश्च सुहृदश्चैव पौरांश्च तनयैः सह ॥ (१९।२)

gurūṃśca suhṛdaścaiva paurāṃśca tanayaiḥ saha ||

20.1२०.१

उपस्थापय मे क्षिप्रं विमानं राक्षसेश्वर । (२०।१)

upasthāpaya me kṣipraṃ vimānaṃ rākṣaseśvara |

20.2२०.२

कृतकार्यस्य मे वासः कथंचिद् इह संमतः ॥ (२०।२)

kṛtakāryasya me vāsaḥ kathaṃcid iha saṃmataḥ ||

21.1२१.१

अनुजानीहि मां सौम्य पूजितो ऽस्मि विभीषण । (२१।१)

anujānīhi māṃ saumya pūjito 'smi vibhīṣaṇa |

21.2२१.२

मन्युर् न खलु कर्तव्यस्त्वरितस्त्वानुमानये ॥ (२१।२)

manyur na khalu kartavyastvaritastvānumānaye ||

22.1२२.१

ततः काञ्चनचित्राङ्गं वैदूर्यमणिवेदिकम् । (२२।१)

tataḥ kāñcanacitrāṅgaṃ vaidūryamaṇivedikam |

22.2२२.२

कूटागारैः परिक्षिप्तं सर्वतो रजतप्रभम् ॥ (२२।२)

kūṭāgāraiḥ parikṣiptaṃ sarvato rajataprabham ||

23.1२३.१

पाण्डुराभिः पताकाभिर् ध्वजैश्च समलंकृतम् । (२३।१)

pāṇḍurābhiḥ patākābhir dhvajaiśca samalaṃkṛtam |

23.2२३.२

शोभितं काञ्चनैर् हर्म्यैर् हेमपद्मविभूषितम् ॥ (२३।२)

śobhitaṃ kāñcanair harmyair hemapadmavibhūṣitam ||

24.1२४.१

प्रकीर्णं किङ्किणीजालैर् मुक्तामणिगवाक्षितम् । (२४।१)

prakīrṇaṃ kiṅkiṇījālair muktāmaṇigavākṣitam |

24.2२४.२

घण्टाजालैः परिक्षिप्तं सर्वतो मधुरस्वनम् ॥ (२४।२)

ghaṇṭājālaiḥ parikṣiptaṃ sarvato madhurasvanam ||

25.1२५.१

तन्मेरुशिखराकारं निर्मितं विश्वकर्मणा । (२५।१)

tanmeruśikharākāraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā |

25.2२५.२

बहुभिर् भूषितं हर्म्यैर् मुक्तारजतसंनिभैः ॥ (२५।२)

bahubhir bhūṣitaṃ harmyair muktārajatasaṃnibhaiḥ ||

26.1२६.१

तलैः स्फटिकचित्राङ्गैर् वैदूर्यैश्च वरासनैः । (२६।१)

talaiḥ sphaṭikacitrāṅgair vaidūryaiśca varāsanaiḥ |

26.2२६.२

महार्हास्तरणोपेतैर् उपपन्नं महाधनैः ॥ (२६।२)

mahārhāstaraṇopetair upapannaṃ mahādhanaiḥ ||

27.1२७.१

उपस्थितम् अनाधृष्यं तद् विमानं मनोजवम् । (२७।१)

upasthitam anādhṛṣyaṃ tad vimānaṃ manojavam |

27.2२७.२

निवेदयित्वा रामाय तस्थौ तत्र विभीषणः ॥ (२७।२)

nivedayitvā rāmāya tasthau tatra vibhīṣaṇaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 109

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit