रामायणRāmāyaṇa

Rām, 4, 38

296 of 606 · 75 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

इति ब्रुवाणं सुग्रीवं रामो धर्मभृतां वरः । (१।१)

iti bruvāṇaṃ sugrīvaṃ rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ |

1.2१.२

बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य प्रत्युवाच कृताञ्जलिम् ॥ (१।२)

bāhubhyāṃ sampariṣvajya pratyuvāca kṛtāñjalim ||

2.1२.१

यद् इन्द्रो वर्षते वर्षं न तच् चित्रं भवेद् भुवि । (२।१)

yad indro varṣate varṣaṃ na tac citraṃ bhaved bhuvi |

2.2२.२

आदित्यो वा सहस्रांशुः कुर्याद् वितिमिरं नभः ॥ (२।२)

ādityo vā sahasrāṃśuḥ kuryād vitimiraṃ nabhaḥ ||

3.1३.१

चन्द्रमा रश्मिभिः कुर्यात् पृथिवीं सौम्य निर्मलाम् । (३।१)

candramā raśmibhiḥ kuryāt pṛthivīṃ saumya nirmalām |

3.2३.२

त्वद्विधो वापि मित्राणां प्रतिकुर्यात् परंतप ॥ (३।२)

tvadvidho vāpi mitrāṇāṃ pratikuryāt paraṃtapa ||

4.1४.१

एवं त्वयि न तच् चित्रं भवेद् यत् सौम्य शोभनम् । (४।१)

evaṃ tvayi na tac citraṃ bhaved yat saumya śobhanam |

4.2४.२

जानाम्य् अहं त्वां सुग्रीव सततं प्रियवादिनम् ॥ (४।२)

jānāmy ahaṃ tvāṃ sugrīva satataṃ priyavādinam ||

5.1५.१

त्वत्सनाथः सखे संख्ये जेतास्मि सकलान् अरीन् । (५।१)

tvatsanāthaḥ sakhe saṃkhye jetāsmi sakalān arīn |

5.2५.२

त्वम् एव मे सुहृन् मित्रं साहाय्यं कर्तुम् अर्हसि ॥ (५।२)

tvam eva me suhṛn mitraṃ sāhāyyaṃ kartum arhasi ||

6.1६.१

जहारात्मविनाशाय वैदेहीं राक्षसाधमः । (६।१)

jahārātmavināśāya vaidehīṃ rākṣasādhamaḥ |

6.2६.२

वञ्चयित्वा तु पौलोमीम् अनुह्लादो यथा शचीम् ॥ (६।२)

vañcayitvā tu paulomīm anuhlādo yathā śacīm ||

7.1७.१

नचिरात् तं हनिष्यामि रावणं निशितैः शरैः । (७।१)

nacirāt taṃ haniṣyāmi rāvaṇaṃ niśitaiḥ śaraiḥ |

7.2७.२

पौलोम्याः पितरं दृप्तं शतक्रतुर् इवारिहा ॥ (७।२)

paulomyāḥ pitaraṃ dṛptaṃ śatakratur ivārihā ||

8.1८.१

एतस्मिन्न् अन्तरे चैव रजः समभिवर्तत । (८।१)

etasminn antare caiva rajaḥ samabhivartata |

8.2८.२

उष्णां तीव्रां सहस्रांशोश् छादयद् गगने प्रभाम् ॥ (८।२)

uṣṇāṃ tīvrāṃ sahasrāṃśoś chādayad gagane prabhām ||

9.1९.१

दिशः पर्याकुलाश् चासन् रजसा तेन मूर्छिताः । (९।१)

diśaḥ paryākulāś cāsan rajasā tena mūrchitāḥ |

9.2९.२

चचाल च मही सर्वा सशैलवनकानना ॥ (९।२)

cacāla ca mahī sarvā saśailavanakānanā ||

10.1१०.१

ततो नगेन्द्रसंकाशैस् तीक्ष्णदंष्ट्रैर् महाबलैः । (१०।१)

tato nagendrasaṃkāśais tīkṣṇadaṃṣṭrair mahābalaiḥ |

10.2१०.२

कृत्स्ना संछादिता भूमिर् असंख्येयैः प्लवंगमैः ॥ (१०।२)

kṛtsnā saṃchāditā bhūmir asaṃkhyeyaiḥ plavaṃgamaiḥ ||

11.1११.१

निमेषान्तरमात्रेण ततस् तैर् हरियूथपैः । (११।१)

nimeṣāntaramātreṇa tatas tair hariyūthapaiḥ |

11.2११.२

कोटीशतपरीवारैः कामरूपिभिर् आवृता ॥ (११।२)

koṭīśataparīvāraiḥ kāmarūpibhir āvṛtā ||

12.1१२.१

नादेयैः पार्वतीयैश् च सामुद्रैश् च महाबलैः । (१२।१)

nādeyaiḥ pārvatīyaiś ca sāmudraiś ca mahābalaiḥ |

12.2१२.२

हरिभिर् मेघनिर्ह्रादैर् अन्यैश् च वनचारिभिः ॥ (१२।२)

haribhir meghanirhrādair anyaiś ca vanacāribhiḥ ||

13.1१३.१

तरुणादित्यवर्णैश् च शशिगौरैश् च वानरैः । (१३।१)

taruṇādityavarṇaiś ca śaśigauraiś ca vānaraiḥ |

13.2१३.२

पद्मकेसरवर्णैश् च श्वेतैर् मेरुकृतालयैः ॥ (१३।२)

padmakesaravarṇaiś ca śvetair merukṛtālayaiḥ ||

14.1१४.१

कोटीसहस्रैर् दशभिः श्रीमान् परिवृतस् तदा । (१४।१)

koṭīsahasrair daśabhiḥ śrīmān parivṛtas tadā |

14.2१४.२

वीरः शतबलिर् नाम वानरः प्रत्यदृश्यत ॥ (१४।२)

vīraḥ śatabalir nāma vānaraḥ pratyadṛśyata ||

15.1१५.१

ततः काञ्चनशैलाभस् ताराया वीर्यवान् पिता । (१५।१)

tataḥ kāñcanaśailābhas tārāyā vīryavān pitā |

15.2१५.२

अनेकैर् दशसाहस्रैः कोटिभिः प्रत्यदृश्यत ॥ (१५।२)

anekair daśasāhasraiḥ koṭibhiḥ pratyadṛśyata ||

16.1१६.१

पद्मकेसरसंकाशस् तरुणार्कनिभाननः । (१६।१)

padmakesarasaṃkāśas taruṇārkanibhānanaḥ |

16.2१६.२

बुद्धिमान् वानरश्रेष्ठः सर्ववानरसत्तमः ॥ (१६।२)

buddhimān vānaraśreṣṭhaḥ sarvavānarasattamaḥ ||

17.1१७.१

अनीकैर् बहुसाहस्रैर् वानराणां समन्वितः । (१७।१)

anīkair bahusāhasrair vānarāṇāṃ samanvitaḥ |

17.2१७.२

पिता हनुमतः श्रीमान् केसरी प्रत्यदृश्यत ॥ (१७।२)

pitā hanumataḥ śrīmān kesarī pratyadṛśyata ||

18.1१८.१

गोलाङ्गूलमहाराजो गवाक्षो भीमविक्रमः । (१८।१)

golāṅgūlamahārājo gavākṣo bhīmavikramaḥ |

18.2१८.२

वृतः कोटिसहस्रेण वानराणाम् अदृश्यत ॥ (१८।२)

vṛtaḥ koṭisahasreṇa vānarāṇām adṛśyata ||

19.1१९.१

ऋक्षाणां भीमवेगानां धूम्रः शत्रुनिबर्हणः । (१९।१)

ṛkṣāṇāṃ bhīmavegānāṃ dhūmraḥ śatrunibarhaṇaḥ |

19.2१९.२

वृतः कोटिसहस्राभ्यां द्वाभ्यां समभिवर्तत ॥ (१९।२)

vṛtaḥ koṭisahasrābhyāṃ dvābhyāṃ samabhivartata ||

20.1२०.१

महाचलनिभैर् घोरैः पनसो नाम यूथपः । (२०।१)

mahācalanibhair ghoraiḥ panaso nāma yūthapaḥ |

20.2२०.२

आजगाम महावीर्यस् तिसृभिः कोटिभिर् वृतः ॥ (२०।२)

ājagāma mahāvīryas tisṛbhiḥ koṭibhir vṛtaḥ ||

21.1२१.१

नीलाञ्जनचयाकारो नीलो नामाथ यूथपः । (२१।१)

nīlāñjanacayākāro nīlo nāmātha yūthapaḥ |

21.2२१.२

अदृश्यत महाकायः कोटिभिर् दशभिर् वृतः ॥ (२१।२)

adṛśyata mahākāyaḥ koṭibhir daśabhir vṛtaḥ ||

22.1२२.१

दरीमुखश् च बलवान् यूथपो ऽभ्याययौ तदा । (२२।१)

darīmukhaś ca balavān yūthapo 'bhyāyayau tadā |

22.2२२.२

वृतः कोटिसहस्रेण सुग्रीवं समुपस्थितः ॥ (२२।२)

vṛtaḥ koṭisahasreṇa sugrīvaṃ samupasthitaḥ ||

23.1२३.१

मैन्दश् च द्विविदश् चोभाव् अश्विपुत्रौ महाबलौ । (२३।१)

maindaś ca dvividaś cobhāv aśviputrau mahābalau |

23.2२३.२

कोटिकोटिसहस्रेण वानराणाम् अदृश्यताम् ॥ (२३।२)

koṭikoṭisahasreṇa vānarāṇām adṛśyatām ||

24.1२४.१

ततः कोटिसहस्राणां सहस्रेण शतेन च । (२४।१)

tataḥ koṭisahasrāṇāṃ sahasreṇa śatena ca |

24.2२४.२

पृष्ठतो ऽनुगतः प्राप्तो हरिभिर् गन्धमादनः ॥ (२४।२)

pṛṣṭhato 'nugataḥ prāpto haribhir gandhamādanaḥ ||

25.1२५.१

ततः पद्मसहस्रेण वृतः शङ्कुशतेन च । (२५।१)

tataḥ padmasahasreṇa vṛtaḥ śaṅkuśatena ca |

25.2२५.२

युवराजो ऽङ्गदः प्राप्तः पितृतुल्यपराक्रमः ॥ (२५।२)

yuvarājo 'ṅgadaḥ prāptaḥ pitṛtulyaparākramaḥ ||

26.1२६.१

ततस् ताराद्युतिस् तारो हरिर् भीमपराक्रमः । (२६।१)

tatas tārādyutis tāro harir bhīmaparākramaḥ |

26.2२६.२

पञ्चभिर् हरिकोटीभिर् दूरतः प्रत्यदृश्यत ॥ (२६।२)

pañcabhir harikoṭībhir dūrataḥ pratyadṛśyata ||

27.1२७.१

इन्द्रजानुः कपिर् वीरो यूथपः प्रत्यदृश्यत । (२७।१)

indrajānuḥ kapir vīro yūthapaḥ pratyadṛśyata |

27.2२७.२

एकादशानां कोटीनाम् ईश्वरस् तैश् च संवृतः ॥ (२७।२)

ekādaśānāṃ koṭīnām īśvaras taiś ca saṃvṛtaḥ ||

28.1२८.१

ततो रम्भस् त्व् अनुप्राप्तस् तरुणादित्यसंनिभः । (२८।१)

tato rambhas tv anuprāptas taruṇādityasaṃnibhaḥ |

28.2२८.२

अयुतेन वृतश् चैव सहस्रेण शतेन च ॥ (२८।२)

ayutena vṛtaś caiva sahasreṇa śatena ca ||

29.1२९.१

ततो यूथपतिर् वीरो दुर्मुखो नाम वानरः । (२९।१)

tato yūthapatir vīro durmukho nāma vānaraḥ |

29.2२९.२

प्रत्यदृश्यत कोटिभ्यां द्वाभ्यां परिवृतो बली ॥ (२९।२)

pratyadṛśyata koṭibhyāṃ dvābhyāṃ parivṛto balī ||

30.1३०.१

कैलासशिखराकारैर् वानरैर् भीमविक्रमैः । (३०।१)

kailāsaśikharākārair vānarair bhīmavikramaiḥ |

30.2३०.२

वृतः कोटिसहस्रेण हनुमान् प्रत्यदृश्यत ॥ (३०।२)

vṛtaḥ koṭisahasreṇa hanumān pratyadṛśyata ||

31.1३१.१

नलश् चापि महावीर्यः संवृतो द्रुमवासिभिः । (३१।१)

nalaś cāpi mahāvīryaḥ saṃvṛto drumavāsibhiḥ |

31.2३१.२

कोटीशतेन सम्प्राप्तः सहस्रेण शतेन च ॥ (३१।२)

koṭīśatena samprāptaḥ sahasreṇa śatena ca ||

32.1३२.१

शरभः कुमुदो वह्निर् वानरो रम्भ एव च । (३२।१)

śarabhaḥ kumudo vahnir vānaro rambha eva ca |

32.2३२.२

एते चान्ये च बहवो वानराः कामरूपिणः ॥ (३२।२)

ete cānye ca bahavo vānarāḥ kāmarūpiṇaḥ ||

33.1३३.१

आवृत्य पृथिवीं सर्वां पर्वतांश् च वनानि च । (३३।१)

āvṛtya pṛthivīṃ sarvāṃ parvatāṃś ca vanāni ca |

33.2३३.२

आप्लवन्तः प्लवन्तश् च गर्जन्तश् च प्लवंगमाः । (३३।२)

āplavantaḥ plavantaś ca garjantaś ca plavaṃgamāḥ |

33.3३३.३

अभ्यवर्तन्त सुग्रीवं सूर्यम् अभ्रगणा इव ॥ (३३।३)

abhyavartanta sugrīvaṃ sūryam abhragaṇā iva ||

34.1३४.१

कुर्वाणा बहुशब्दांश् च प्रहृष्टा बलशालिनः । (३४।१)

kurvāṇā bahuśabdāṃś ca prahṛṣṭā balaśālinaḥ |

34.2३४.२

शिरोभिर् वानरेन्द्राय सुग्रीवाय न्यवेदयन् ॥ (३४।२)

śirobhir vānarendrāya sugrīvāya nyavedayan ||

35.1३५.१

अपरे वानरश्रेष्ठाः संगम्य च यथोचितम् । (३५।१)

apare vānaraśreṣṭhāḥ saṃgamya ca yathocitam |

35.2३५.२

सुग्रीवेण समागम्य स्थिताः प्राञ्जलयस् तदा ॥ (३५।२)

sugrīveṇa samāgamya sthitāḥ prāñjalayas tadā ||

36.1३६.१

सुग्रीवस् त्वरितो रामे सर्वांस् तान् वानरर्षभान् । (३६।१)

sugrīvas tvarito rāme sarvāṃs tān vānararṣabhān |

36.2३६.२

निवेदयित्वा धर्मज्ञः स्थितः प्राञ्जलिर् अब्रवीत् ॥ (३६।२)

nivedayitvā dharmajñaḥ sthitaḥ prāñjalir abravīt ||

37.1३७.१

यथा सुखं पर्वतनिर्झरेषु वनेषु सर्वेषु च वानरेन्द्राः । (३७।१)

yathā sukhaṃ parvatanirjhareṣu vaneṣu sarveṣu ca vānarendrāḥ |

37.2३७.२

निवेशयित्वा विधिवद् बलानि बलं बलज्ञः प्रतिपत्तुम् ईष्टे ॥ (३७।२)

niveśayitvā vidhivad balāni balaṃ balajñaḥ pratipattum īṣṭe ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 4, 38

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit