Rām, 6, 79
Select a line for its word-by-word analysis.
रुधिरक्लिन्नगात्रस्तु लक्ष्मणः शुभलक्षणः । (१।१)
rudhiraklinnagātrastu lakṣmaṇaḥ śubhalakṣaṇaḥ |
ततः स जाम्बवन्तं च हनूमन्तं च वीर्यवान् । (२।१)
tataḥ sa jāmbavantaṃ ca hanūmantaṃ ca vīryavān |
संनिवर्त्य महातेजास्तांश्च सर्वान् वनौकसः ॥ (२।२)
saṃnivartya mahātejāstāṃśca sarvān vanaukasaḥ ||
ततो रामम् अभिक्रम्य सौमित्रिर् अभिवाद्य च । (४।१)
tato rāmam abhikramya saumitrir abhivādya ca |
तस्थौ भ्रातृसमीपस्थः शक्रस्येन्द्रानुजो यथा । (४।२)
tasthau bhrātṛsamīpasthaḥ śakrasyendrānujo yathā |
मूर्ध्नि चैनम् उपाघ्राय भूयः संस्पृश्य च त्वरन् । (६।२)
mūrdhni cainam upāghrāya bhūyaḥ saṃspṛśya ca tvaran |
उवाच लक्ष्मणं वाक्यम् आश्वास्य पुरुषर्षभः ॥ (६।३)
uvāca lakṣmaṇaṃ vākyam āśvāsya puruṣarṣabhaḥ ||
निरमित्रः कृतो ऽस्म्यद्य निर्यास्यति हि रावणः । (७।२)
niramitraḥ kṛto 'smyadya niryāsyati hi rāvaṇaḥ |
तं पुत्रवधसंतप्तं निर्यान्तं राक्षसाधिपम् । (८।१)
taṃ putravadhasaṃtaptaṃ niryāntaṃ rākṣasādhipam |
स तं भ्रातरम् आश्वास्य परिष्वज्य च राघवः । (१०।१)
sa taṃ bhrātaram āśvāsya pariṣvajya ca rāghavaḥ |
रामः सुषेणं मुदितः समाभाष्येदम् अब्रवीत् ॥ (१०।२)
rāmaḥ suṣeṇaṃ muditaḥ samābhāṣyedam abravīt ||
सशल्यो ऽयं महाप्राज्ञः सौमित्रिर् मित्रवत्सलः । (११।१)
saśalyo 'yaṃ mahāprājñaḥ saumitrir mitravatsalaḥ |
विशल्यः क्रियतां क्षिप्रं सौमित्रिः सविभीषणः ॥ (११।३)
viśalyaḥ kriyatāṃ kṣipraṃ saumitriḥ savibhīṣaṇaḥ ||
ये चान्ये ऽत्र च युध्यन्तः सशल्या व्रणिनस्तथा । (१२।२)
ye cānye 'tra ca yudhyantaḥ saśalyā vraṇinastathā |
ते ऽपि सर्वे प्रयत्नेन क्रियन्तां सुखिनस्त्वया ॥ (१२।३)
te 'pi sarve prayatnena kriyantāṃ sukhinastvayā ||
लक्ष्मणाय ददौ नस्तः सुषेणः परमौषधम् ॥ (१३।२)
lakṣmaṇāya dadau nastaḥ suṣeṇaḥ paramauṣadham ||
स तस्य गन्धम् आघ्राय विशल्यः समपद्यत । (१४।१)
sa tasya gandham āghrāya viśalyaḥ samapadyata |
सर्ववानरमुख्यानां चिकित्सां स तदाकरोत् ॥ (१५।२)
sarvavānaramukhyānāṃ cikitsāṃ sa tadākarot ||
सौमित्रिर् मुदितस्तत्र क्षणेन विगतज्वरः ॥ (१६।२)
saumitrir muditastatra kṣaṇena vigatajvaraḥ ||
तथैव रामः प्लवगाधिपस्तदा विभीषणश्चर्क्षपतिश्च जाम्बवान् । (१७।१)
tathaiva rāmaḥ plavagādhipastadā vibhīṣaṇaścarkṣapatiśca jāmbavān |
अवेक्ष्य सौमित्रिम् अरोगम् उत्थितं मुदा ससैन्यः सुचिरं जहर्षिरे ॥ (१७।२)
avekṣya saumitrim arogam utthitaṃ mudā sasainyaḥ suciraṃ jaharṣire ||
अपूजयत् कर्म स लक्ष्मणस्य सुदुष्करं दाशरथिर् महात्मा । (१८।१)
apūjayat karma sa lakṣmaṇasya suduṣkaraṃ dāśarathir mahātmā |
हृष्टा बभूवुर् युधि यूथपेन्द्रा निशम्य तं शक्रजितं निपातितम् ॥ (१८।२)
hṛṣṭā babhūvur yudhi yūthapendrā niśamya taṃ śakrajitaṃ nipātitam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.