रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 14

201 of 606 · 58 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततः पञ्चवटीं गत्वा नानाव्यालमृगायुताम् । (१।१)

tataḥ pañcavaṭīṃ gatvā nānāvyālamṛgāyutām |

1.2१.२

उवाच भ्रातरं रामो लक्ष्मणं दीप्ततेजसम् ॥ (१।२)

uvāca bhrātaraṃ rāmo lakṣmaṇaṃ dīptatejasam ||

2.1२.१

आगताः स्म यथोद्दिष्टम् अमुं देशं महर्षिणा । (२।१)

āgatāḥ sma yathoddiṣṭam amuṃ deśaṃ maharṣiṇā |

2.2२.२

अयं पञ्चवटीदेशः सौम्य पुष्पितकाननः ॥ (२।२)

ayaṃ pañcavaṭīdeśaḥ saumya puṣpitakānanaḥ ||

3.1३.१

सर्वतश् चार्यतां दृष्टिः कानने निपुणो ह्य् असि । (३।१)

sarvataś cāryatāṃ dṛṣṭiḥ kānane nipuṇo hy asi |

3.2३.२

आश्रमः कतरस्मिन् नो देशे भवति संमतः ॥ (३।२)

āśramaḥ katarasmin no deśe bhavati saṃmataḥ ||

4.1४.१

रमते यत्र वैदेही त्वम् अहं चैव लक्ष्मण । (४।१)

ramate yatra vaidehī tvam ahaṃ caiva lakṣmaṇa |

4.2४.२

तादृशो दृश्यतां देशः संनिकृष्टजलाशयः ॥ (४।२)

tādṛśo dṛśyatāṃ deśaḥ saṃnikṛṣṭajalāśayaḥ ||

5.1५.१

वनरामण्यकं यत्र जलरामण्यकं तथा । (५।१)

vanarāmaṇyakaṃ yatra jalarāmaṇyakaṃ tathā |

5.2५.२

संनिकृष्टं च यत्र स्यात् समित्पुष्पकुशोदकम् ॥ (५।२)

saṃnikṛṣṭaṃ ca yatra syāt samitpuṣpakuśodakam ||

6.1६.१

एवम् उक्तस् तु रामेण लक्ष्मणः संयताञ्जलिः । (६।१)

evam uktas tu rāmeṇa lakṣmaṇaḥ saṃyatāñjaliḥ |

6.2६.२

सीतासमक्षं काकुत्स्थम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (६।२)

sītāsamakṣaṃ kākutstham idaṃ vacanam abravīt ||

7.1७.१

परवान् अस्मि काकुत्स्थ त्वयि वर्षशतं स्थिते । (७।१)

paravān asmi kākutstha tvayi varṣaśataṃ sthite |

7.2७.२

स्वयं तु रुचिरे देशे क्रियताम् इति मां वद ॥ (७।२)

svayaṃ tu rucire deśe kriyatām iti māṃ vada ||

8.1८.१

सुप्रीतस् तेन वाक्येन लक्ष्मणस्य महाद्युतिः । (८।१)

suprītas tena vākyena lakṣmaṇasya mahādyutiḥ |

8.2८.२

विमृशन् रोचयामास देशं सर्वगुणान्वितम् ॥ (८।२)

vimṛśan rocayāmāsa deśaṃ sarvaguṇānvitam ||

9.1९.१

स तं रुचिरम् आक्रम्य देशम् आश्रमकर्मणि । (९।१)

sa taṃ ruciram ākramya deśam āśramakarmaṇi |

9.2९.२

हस्तौ गृहीत्वा हस्तेन रामः सौमित्रिम् अब्रवीत् ॥ (९।२)

hastau gṛhītvā hastena rāmaḥ saumitrim abravīt ||

10.1१०.१

अयं देशः समः श्रीमान् पुष्पितैस् तरुभिर् वृतः । (१०।१)

ayaṃ deśaḥ samaḥ śrīmān puṣpitais tarubhir vṛtaḥ |

10.2१०.२

इहाश्रमपदं सौम्य यथावत् कर्तुम् अर्हसि ॥ (१०।२)

ihāśramapadaṃ saumya yathāvat kartum arhasi ||

11.1११.१

इयम् आदित्यसंकाशैः पद्मैः सुरभिगन्धिभिः । (११।१)

iyam ādityasaṃkāśaiḥ padmaiḥ surabhigandhibhiḥ |

11.2११.२

अदूरे दृश्यते रम्या पद्मिनी पद्मशोभिता ॥ (११।२)

adūre dṛśyate ramyā padminī padmaśobhitā ||

12.1१२.१

यथाख्यातम् अगस्त्येन मुनिना भावितात्मना । (१२।१)

yathākhyātam agastyena muninā bhāvitātmanā |

12.2१२.२

इयं गोदावरी रम्या पुष्पितैस् तरुभिर् वृता ॥ (१२।२)

iyaṃ godāvarī ramyā puṣpitais tarubhir vṛtā ||

13.1१३.१

हंसकारण्डवाकीर्णा चक्रवाकोपशोभिता । (१३।१)

haṃsakāraṇḍavākīrṇā cakravākopaśobhitā |

13.2१३.२

नातिदूरे न चासन्ने मृगयूथनिपीडिता ॥ (१३।२)

nātidūre na cāsanne mṛgayūthanipīḍitā ||

14.1१४.१

मयूरनादिता रम्याः प्रांशवो बहुकन्दराः । (१४।१)

mayūranāditā ramyāḥ prāṃśavo bahukandarāḥ |

14.2१४.२

दृश्यन्ते गिरयः सौम्य फुल्लैस् तरुभिर् आवृताः ॥ (१४।२)

dṛśyante girayaḥ saumya phullais tarubhir āvṛtāḥ ||

15.1१५.१

सौवर्णे राजतैस् ताम्रैर् देशे देशे च धातुभिः । (१५।१)

sauvarṇe rājatais tāmrair deśe deśe ca dhātubhiḥ |

15.2१५.२

गवाक्षिता इवाभान्ति गजाः परमभक्तिभिः ॥ (१५।२)

gavākṣitā ivābhānti gajāḥ paramabhaktibhiḥ ||

16.1१६.१

सालैस् तालैस् तमालैश् च खर्जूरैः पनसाम्रकैः । (१६।१)

sālais tālais tamālaiś ca kharjūraiḥ panasāmrakaiḥ |

16.2१६.२

नीवारैस् तिमिशैश् चैव पुंनागैश् चोपशोभिताः ॥ (१६।२)

nīvārais timiśaiś caiva puṃnāgaiś copaśobhitāḥ ||

17.1१७.१

चूतैर् अशोकैस् तिलकैश् चम्पकैः केतकैर् अपि । (१७।१)

cūtair aśokais tilakaiś campakaiḥ ketakair api |

17.2१७.२

पुष्पगुल्मलतोपेतैस् तैस् तैस् तरुभिर् आवृताः ॥ (१७।२)

puṣpagulmalatopetais tais tais tarubhir āvṛtāḥ ||

18.1१८.१

चन्दनैः स्यन्दनैर् नीपैः पनसैर् लकुचैर् अपि । (१८।१)

candanaiḥ syandanair nīpaiḥ panasair lakucair api |

18.2१८.२

धवाश्वकर्णखदिरैः शमीकिंशुकपाटलैः ॥ (१८।२)

dhavāśvakarṇakhadiraiḥ śamīkiṃśukapāṭalaiḥ ||

19.1१९.१

इदं पुण्यम् इदं मेध्यम् इदं बहुमृगद्विजम् । (१९।१)

idaṃ puṇyam idaṃ medhyam idaṃ bahumṛgadvijam |

19.2१९.२

इह वत्स्याम सौमित्रे सार्धम् एतेन पक्षिणा ॥ (१९।२)

iha vatsyāma saumitre sārdham etena pakṣiṇā ||

20.1२०.१

एवम् उक्तस् तु रामेण लक्ष्मणः परवीरहा । (२०।१)

evam uktas tu rāmeṇa lakṣmaṇaḥ paravīrahā |

20.2२०.२

अचिरेणाश्रमं भ्रातुश् चकार सुमहाबलः ॥ (२०।२)

acireṇāśramaṃ bhrātuś cakāra sumahābalaḥ ||

21.1२१.१

पर्णशालां सुविपुलां तत्र संघातमृत्तिकाम् । (२१।१)

parṇaśālāṃ suvipulāṃ tatra saṃghātamṛttikām |

21.2२१.२

सुस्तम्भां मस्करैर् दीर्घैः कृतवंशां सुशोभनाम् ॥ (२१।२)

sustambhāṃ maskarair dīrghaiḥ kṛtavaṃśāṃ suśobhanām ||

22.1२२.१

स गत्वा लक्ष्मणः श्रीमान् नदीं गोदावरीं तदा । (२२।१)

sa gatvā lakṣmaṇaḥ śrīmān nadīṃ godāvarīṃ tadā |

22.2२२.२

स्नात्वा पद्मानि चादाय सफलः पुनर् आगतः ॥ (२२।२)

snātvā padmāni cādāya saphalaḥ punar āgataḥ ||

23.1२३.१

ततः पुष्पबलिं कृत्वा शान्तिं च स यथाविधि । (२३।१)

tataḥ puṣpabaliṃ kṛtvā śāntiṃ ca sa yathāvidhi |

23.2२३.२

दर्शयामास रामाय तद् आश्रमपदं कृतम् ॥ (२३।२)

darśayāmāsa rāmāya tad āśramapadaṃ kṛtam ||

24.1२४.१

स तं दृष्ट्वा कृतं सौम्यम् आश्रमं सह सीतया । (२४।१)

sa taṃ dṛṣṭvā kṛtaṃ saumyam āśramaṃ saha sītayā |

24.2२४.२

राघवः पर्णशालायां हर्षम् आहारयत् परम् ॥ (२४।२)

rāghavaḥ parṇaśālāyāṃ harṣam āhārayat param ||

25.1२५.१

सुसंहृष्टः परिष्वज्य बाहुभ्यां लक्ष्मणं तदा । (२५।१)

susaṃhṛṣṭaḥ pariṣvajya bāhubhyāṃ lakṣmaṇaṃ tadā |

25.2२५.२

अतिस्निग्धं च गाढं च वचनं चेदम् अब्रवीत् ॥ (२५।२)

atisnigdhaṃ ca gāḍhaṃ ca vacanaṃ cedam abravīt ||

26.1२६.१

प्रीतो ऽस्मि ते महत् कर्म त्वया कृतम् इदं प्रभो । (२६।१)

prīto 'smi te mahat karma tvayā kṛtam idaṃ prabho |

26.2२६.२

प्रदेयो यन्निमित्तं ते परिष्वङ्गो मया कृतः ॥ (२६।२)

pradeyo yannimittaṃ te pariṣvaṅgo mayā kṛtaḥ ||

27.1२७.१

भावज्ञेन कृतज्ञेन धर्मज्ञेन च लक्ष्मण । (२७।१)

bhāvajñena kṛtajñena dharmajñena ca lakṣmaṇa |

27.2२७.२

त्वया पुत्रेण धर्मात्मा न संवृत्तः पिता मम ॥ (२७।२)

tvayā putreṇa dharmātmā na saṃvṛttaḥ pitā mama ||

28.1२८.१

एवं लक्ष्मणम् उक्त्वा तु राघवो लक्ष्मिवर्धनः । (२८।१)

evaṃ lakṣmaṇam uktvā tu rāghavo lakṣmivardhanaḥ |

28.2२८.२

तस्मिन् देशे बहुफले न्यवसत् स सुखं वशी ॥ (२८।२)

tasmin deśe bahuphale nyavasat sa sukhaṃ vaśī ||

29.1२९.१

कंचित् कालं स धर्मात्मा सीतया लक्ष्मणेन च । (२९।१)

kaṃcit kālaṃ sa dharmātmā sītayā lakṣmaṇena ca |

29.2२९.२

अन्वास्यमानो न्यवसत् स्वर्गलोके यथामरः ॥ (२९।२)

anvāsyamāno nyavasat svargaloke yathāmaraḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 14

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit