रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 62

452 of 606 · 104 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततो ऽब्रवीन्महातेजाः सुग्रीवो वानराधिपः । (१।१)

tato 'bravīnmahātejāḥ sugrīvo vānarādhipaḥ |

1.2१.२

अर्थ्यं विज्ञापयंश्चापि हनूमन्तं महाबलम् ॥ (१।२)

arthyaṃ vijñāpayaṃścāpi hanūmantaṃ mahābalam ||

2.1२.१

यतो हतः कुम्भकर्णः कुमाराश्च निषूदिताः । (२।१)

yato hataḥ kumbhakarṇaḥ kumārāśca niṣūditāḥ |

2.2२.२

नेदानीम् उपनिर्हारं रावणो दातुम् अर्हति ॥ (२।२)

nedānīm upanirhāraṃ rāvaṇo dātum arhati ||

3.1३.१

ये ये महाबलाः सन्ति लघवश्च प्लवंगमाः । (३।१)

ye ye mahābalāḥ santi laghavaśca plavaṃgamāḥ |

3.2३.२

लङ्काम् अभ्युत्पतन्त्वाशु गृह्योल्काः प्लवगर्षभाः ॥ (३।२)

laṅkām abhyutpatantvāśu gṛhyolkāḥ plavagarṣabhāḥ ||

4.1४.१

ततो ऽस्तं गत आदित्ये रौद्रे तस्मिन्निशामुखे । (४।१)

tato 'staṃ gata āditye raudre tasminniśāmukhe |

4.2४.२

लङ्काम् अभिमुखाः सोल्का जग्मुस्ते प्लवगर्षभाः ॥ (४।२)

laṅkām abhimukhāḥ solkā jagmuste plavagarṣabhāḥ ||

5.1५.१

उल्काहस्तैर् हरिगणैः सर्वतः समभिद्रुताः । (५।१)

ulkāhastair harigaṇaiḥ sarvataḥ samabhidrutāḥ |

5.2५.२

आरक्षस्था विरूपाक्षाः सहसा विप्रदुद्रुवुः ॥ (५।२)

ārakṣasthā virūpākṣāḥ sahasā vipradudruvuḥ ||

6.1६.१

गोपुराट्टप्रतोलीषु चर्यासु विविधासु च । (६।१)

gopurāṭṭapratolīṣu caryāsu vividhāsu ca |

6.2६.२

प्रासादेषु च संहृष्टाः ससृजुस्ते हुताशनम् ॥ (६।२)

prāsādeṣu ca saṃhṛṣṭāḥ sasṛjuste hutāśanam ||

7.1७.१

तेषां गृहसहस्राणि ददाह हुतभुक् तदा । (७।१)

teṣāṃ gṛhasahasrāṇi dadāha hutabhuk tadā |

7.2७.२

आवासान् राक्षसानां च सर्वेषां गृहमेधिनाम् ॥ (७।२)

āvāsān rākṣasānāṃ ca sarveṣāṃ gṛhamedhinām ||

8.1८.१

हेमचित्रतनुत्राणां स्रग्दामाम्बरधारिणाम् । (८।१)

hemacitratanutrāṇāṃ sragdāmāmbaradhāriṇām |

8.2८.२

सीधुपानचलाक्षाणां मदविह्वलगामिनाम् ॥ (८।२)

sīdhupānacalākṣāṇāṃ madavihvalagāminām ||

9.1९.१

कान्तालम्बितवस्त्राणां शत्रुसंजातमन्युनाम् । (९।१)

kāntālambitavastrāṇāṃ śatrusaṃjātamanyunām |

9.2९.२

गदाशूलासिहस्तानां खादतां पिबताम् अपि ॥ (९।२)

gadāśūlāsihastānāṃ khādatāṃ pibatām api ||

10.1१०.१

शयनेषु महार्हेषु प्रसुप्तानां प्रियैः सह । (१०।१)

śayaneṣu mahārheṣu prasuptānāṃ priyaiḥ saha |

10.2१०.२

त्रस्तानां गच्छतां तूर्णं पुत्रान् आदाय सर्वतः ॥ (१०।२)

trastānāṃ gacchatāṃ tūrṇaṃ putrān ādāya sarvataḥ ||

11.1११.१

तेषां गृहसहस्राणि तदा लङ्कानिवासिनाम् । (११।१)

teṣāṃ gṛhasahasrāṇi tadā laṅkānivāsinām |

11.2११.२

अदहत् पावकस्तत्र जज्वाल च पुनः पुनः ॥ (११।२)

adahat pāvakastatra jajvāla ca punaḥ punaḥ ||

12.1१२.१

सारवन्ति महार्हाणि गम्भीरगुणवन्ति च । (१२।१)

sāravanti mahārhāṇi gambhīraguṇavanti ca |

12.2१२.२

हेमचन्द्रार्धचन्द्राणि चन्द्रशालोन्नतानि च ॥ (१२।२)

hemacandrārdhacandrāṇi candraśālonnatāni ca ||

13.1१३.१

रत्नचित्रगवाक्षाणि साधिष्ठानानि सर्वशः । (१३।१)

ratnacitragavākṣāṇi sādhiṣṭhānāni sarvaśaḥ |

13.2१३.२

मणिविद्रुमचित्राणि स्पृशन्तीव च भास्करम् ॥ (१३।२)

maṇividrumacitrāṇi spṛśantīva ca bhāskaram ||

14.1१४.१

क्रौञ्चबर्हिणवीणानां भूषणानां च निस्वनैः । (१४।१)

krauñcabarhiṇavīṇānāṃ bhūṣaṇānāṃ ca nisvanaiḥ |

14.2१४.२

नादितान्यचलाभानि वेश्मान्यग्निर् ददाह सः ॥ (१४।२)

nāditānyacalābhāni veśmānyagnir dadāha saḥ ||

15.1१५.१

ज्वलनेन परीतानि तोरणानि चकाशिरे । (१५।१)

jvalanena parītāni toraṇāni cakāśire |

15.2१५.२

विद्युद्भिर् इव नद्धानि मेघजालानि घर्मगे ॥ (१५।२)

vidyudbhir iva naddhāni meghajālāni gharmage ||

16.1१६.१

विमानेषु प्रसुप्ताश्च दह्यमाना वराङ्गनाः । (१६।१)

vimāneṣu prasuptāśca dahyamānā varāṅganāḥ |

16.2१६.२

त्यक्ताभरणसंयोगा हाहेत्युच्चैर् विचुक्रुशुः ॥ (१६।२)

tyaktābharaṇasaṃyogā hāhetyuccair vicukruśuḥ ||

17.1१७.१

तत्र चाग्निपरीतानि निपेतुर् भवनान्यपि । (१७।१)

tatra cāgniparītāni nipetur bhavanānyapi |

17.2१७.२

वज्रिवज्रहतानीव शिखराणि महागिरेः ॥ (१७।२)

vajrivajrahatānīva śikharāṇi mahāgireḥ ||

18.1१८.१

तानि निर्दह्यमानानि दूरतः प्रचकाशिरे । (१८।१)

tāni nirdahyamānāni dūrataḥ pracakāśire |

18.2१८.२

हिमवच्छिखराणीव दीप्तौषधिवनानि च ॥ (१८।२)

himavacchikharāṇīva dīptauṣadhivanāni ca ||

19.1१९.१

हर्म्याग्रैर् दह्यमानैश्च ज्वालाप्रज्वलितैर् अपि । (१९।१)

harmyāgrair dahyamānaiśca jvālāprajvalitair api |

19.2१९.२

रात्रौ सा दृश्यते लङ्का पुष्पितैर् इव किंशुकैः ॥ (१९।२)

rātrau sā dṛśyate laṅkā puṣpitair iva kiṃśukaiḥ ||

20.1२०.१

हस्त्यध्यक्षैर् गजैर् मुक्तैर् मुक्तैश्च तुरगैर् अपि । (२०।१)

hastyadhyakṣair gajair muktair muktaiśca turagair api |

20.2२०.२

बभूव लङ्का लोकान्ते भ्रान्तग्राह इवार्णवः ॥ (२०।२)

babhūva laṅkā lokānte bhrāntagrāha ivārṇavaḥ ||

21.1२१.१

अश्वं मुक्तं गजो दृष्ट्वा कच्चिद् भीतो ऽपसर्पति । (२१।१)

aśvaṃ muktaṃ gajo dṛṣṭvā kaccid bhīto 'pasarpati |

21.2२१.२

भीतो भीतं गजं दृष्ट्वा क्वचिद् अश्वो निवर्तते ॥ (२१।२)

bhīto bhītaṃ gajaṃ dṛṣṭvā kvacid aśvo nivartate ||

22.1२२.१

सा बभूव मुहूर्तेन हरिभिर् दीपिता पुरी । (२२।१)

sā babhūva muhūrtena haribhir dīpitā purī |

22.2२२.२

लोकस्यास्य क्षये घोरे प्रदीप्तेव वसुंधरा ॥ (२२।२)

lokasyāsya kṣaye ghore pradīpteva vasuṃdharā ||

23.1२३.१

नारीजनस्य धूमेन व्याप्तस्योच्चैर् विनेदुषः । (२३।१)

nārījanasya dhūmena vyāptasyoccair vineduṣaḥ |

23.2२३.२

स्वनो ज्वलनतप्तस्य शुश्रुवे दशयोजनम् ॥ (२३।२)

svano jvalanataptasya śuśruve daśayojanam ||

24.1२४.१

प्रदग्धकायान् अपरान् राक्षसान्निर्गतान् बहिः । (२४।१)

pradagdhakāyān aparān rākṣasānnirgatān bahiḥ |

24.2२४.२

सहसाभ्युत्पतन्ति स्म हरयो ऽथ युयुत्सवः ॥ (२४।२)

sahasābhyutpatanti sma harayo 'tha yuyutsavaḥ ||

25.1२५.१

उद्घुष्टं वानराणां च राक्षसानां च निस्वनः । (२५।१)

udghuṣṭaṃ vānarāṇāṃ ca rākṣasānāṃ ca nisvanaḥ |

25.2२५.२

दिशो दश समुद्रं च पृथिवीं चान्वनादयत् ॥ (२५।२)

diśo daśa samudraṃ ca pṛthivīṃ cānvanādayat ||

26.1२६.१

विशल्यौ तु महात्मानौ तावुभौ रामलक्ष्मणौ । (२६।१)

viśalyau tu mahātmānau tāvubhau rāmalakṣmaṇau |

26.2२६.२

असंभ्रान्तौ जगृहतुस्तावुभौ धनुषी वरे ॥ (२६।२)

asaṃbhrāntau jagṛhatustāvubhau dhanuṣī vare ||

27.1२७.१

ततो विस्फारयाणस्य रामस्य धनुर् उत्तमम् । (२७।१)

tato visphārayāṇasya rāmasya dhanur uttamam |

27.2२७.२

बभूव तुमुलः शब्दो राक्षसानां भयावहः ॥ (२७।२)

babhūva tumulaḥ śabdo rākṣasānāṃ bhayāvahaḥ ||

28.1२८.१

अशोभत तदा रामो धनुर् विस्फारयन्महत् । (२८।१)

aśobhata tadā rāmo dhanur visphārayanmahat |

28.2२८.२

भगवान् इव संक्रुद्धो भवो वेदमयं धनुः ॥ (२८।२)

bhagavān iva saṃkruddho bhavo vedamayaṃ dhanuḥ ||

29.1२९.१

वानरोद्घुष्टघोषश्च राक्षसानां च निस्वनः । (२९।१)

vānarodghuṣṭaghoṣaśca rākṣasānāṃ ca nisvanaḥ |

29.2२९.२

ज्याशब्दश्चापि रामस्य त्रयं व्याप दिशो दश ॥ (२९।२)

jyāśabdaścāpi rāmasya trayaṃ vyāpa diśo daśa ||

30.1३०.१

तस्य कार्मुकमुक्तैश्च शरैस्तत्पुरगोपुरम् । (३०।१)

tasya kārmukamuktaiśca śaraistatpuragopuram |

30.2३०.२

कैलासशृङ्गप्रतिमं विकीर्णम् अपतद् भुवि ॥ (३०।२)

kailāsaśṛṅgapratimaṃ vikīrṇam apatad bhuvi ||

31.1३१.१

ततो रामशरान् दृष्ट्वा विमानेषु गृहेषु च । (३१।१)

tato rāmaśarān dṛṣṭvā vimāneṣu gṛheṣu ca |

31.2३१.२

संनाहो राक्षसेन्द्राणां तुमुलः समपद्यत ॥ (३१।२)

saṃnāho rākṣasendrāṇāṃ tumulaḥ samapadyata ||

32.1३२.१

तेषां संनह्यमानानां सिंहनादं च कुर्वताम् । (३२।१)

teṣāṃ saṃnahyamānānāṃ siṃhanādaṃ ca kurvatām |

32.2३२.२

शर्वरी राक्षसेन्द्राणां रौद्रीव समपद्यत ॥ (३२।२)

śarvarī rākṣasendrāṇāṃ raudrīva samapadyata ||

33.1३३.१

आदिष्टा वानरेन्द्रास्ते सुग्रीवेण महात्मना । (३३।१)

ādiṣṭā vānarendrāste sugrīveṇa mahātmanā |

33.2३३.२

आसन्ना द्वारम् आसाद्य युध्यध्वं प्लवगर्षभाः ॥ (३३।२)

āsannā dvāram āsādya yudhyadhvaṃ plavagarṣabhāḥ ||

34.1३४.१

यश्च वो वितथं कुर्यात् तत्र तत्र व्यवस्थितः । (३४।१)

yaśca vo vitathaṃ kuryāt tatra tatra vyavasthitaḥ |

34.2३४.२

स हन्तव्यो ऽभिसंप्लुत्य राजशासनदूषकः ॥ (३४।२)

sa hantavyo 'bhisaṃplutya rājaśāsanadūṣakaḥ ||

35.1३५.१

तेषु वानरमुख्येषु दीप्तोल्कोज्ज्वलपाणिषु । (३५।१)

teṣu vānaramukhyeṣu dīptolkojjvalapāṇiṣu |

35.2३५.२

स्थितेषु द्वारम् आसाद्य रावणं मन्युर् आविशत् ॥ (३५।२)

sthiteṣu dvāram āsādya rāvaṇaṃ manyur āviśat ||

36.1३६.१

तस्य जृम्भितविक्षेपाद् व्यामिश्रा वै दिशो दश । (३६।१)

tasya jṛmbhitavikṣepād vyāmiśrā vai diśo daśa |

36.2३६.२

रूपवान् इव रुद्रस्य मन्युर् गात्रेष्वदृश्यत ॥ (३६।२)

rūpavān iva rudrasya manyur gātreṣvadṛśyata ||

37.1३७.१

स निकुम्भं च कुम्भं च कुम्भकर्णात्मजावुभौ । (३७।१)

sa nikumbhaṃ ca kumbhaṃ ca kumbhakarṇātmajāvubhau |

37.2३७.२

प्रेषयामास संक्रुद्धो राक्षसैर् बहुभिः सह ॥ (३७।२)

preṣayāmāsa saṃkruddho rākṣasair bahubhiḥ saha ||

38.1३८.१

शशास चैव तान् सर्वान् राक्षसान् राक्षसेश्वरः । (३८।१)

śaśāsa caiva tān sarvān rākṣasān rākṣaseśvaraḥ |

38.2३८.२

राक्षसा गच्छतात्रैव सिंहनादं च नादयन् ॥ (३८।२)

rākṣasā gacchatātraiva siṃhanādaṃ ca nādayan ||

39.1३९.१

ततस्तु चोदितास्तेन राक्षसा ज्वलितायुधाः । (३९।१)

tatastu coditāstena rākṣasā jvalitāyudhāḥ |

39.2३९.२

लङ्काया निर्ययुर् वीराः प्रणदन्तः पुनः पुनः ॥ (३९।२)

laṅkāyā niryayur vīrāḥ praṇadantaḥ punaḥ punaḥ ||

40.1४०.१

भीमाश्वरथमातंगं नानापत्तिसमाकुलम् । (४०।१)

bhīmāśvarathamātaṃgaṃ nānāpattisamākulam |

40.2४०.२

दीप्तशूलगदाखड्गप्रासतोमरकार्मुकम् ॥ (४०।२)

dīptaśūlagadākhaḍgaprāsatomarakārmukam ||

41.1४१.१

तद् राक्षसबलं घोरं भीमविक्रमपौरुषम् । (४१।१)

tad rākṣasabalaṃ ghoraṃ bhīmavikramapauruṣam |

41.2४१.२

ददृशे ज्वलितप्रासं किङ्किणीशतनादितम् ॥ (४१।२)

dadṛśe jvalitaprāsaṃ kiṅkiṇīśatanāditam ||

42.1४२.१

हेमजालाचितभुजं व्यावेष्टितपरश्वधम् । (४२।१)

hemajālācitabhujaṃ vyāveṣṭitaparaśvadham |

42.2४२.२

व्याघूर्णितमहाशस्त्रं बाणसंसक्तकार्मुकम् ॥ (४२।२)

vyāghūrṇitamahāśastraṃ bāṇasaṃsaktakārmukam ||

43.1४३.१

गन्धमाल्यमधूत्सेकसंमोदितमहानिलम् । (४३।१)

gandhamālyamadhūtsekasaṃmoditamahānilam |

43.2४३.२

घोरं शूरजनाकीर्णं महाम्बुधरनिस्वनम् ॥ (४३।२)

ghoraṃ śūrajanākīrṇaṃ mahāmbudharanisvanam ||

44.1४४.१

तं दृष्ट्वा बलम् आयान्तं राक्षसानां सुदारुणम् । (४४।१)

taṃ dṛṣṭvā balam āyāntaṃ rākṣasānāṃ sudāruṇam |

44.2४४.२

संचचाल प्लवंगानां बलम् उच्चैर् ननाद च ॥ (४४।२)

saṃcacāla plavaṃgānāṃ balam uccair nanāda ca ||

45.1४५.१

जवेनाप्लुत्य च पुनस्तद् राक्षसबलं महत् । (४५।१)

javenāplutya ca punastad rākṣasabalaṃ mahat |

45.2४५.२

अभ्ययात् प्रत्यरिबलं पतंग इव पावकम् ॥ (४५।२)

abhyayāt pratyaribalaṃ pataṃga iva pāvakam ||

46.1४६.१

तेषां भुजपरामर्शव्यामृष्टपरिघाशनि । (४६।१)

teṣāṃ bhujaparāmarśavyāmṛṣṭaparighāśani |

46.2४६.२

राक्षसानां बलं श्रेष्ठं भूयस्तरम् अशोभत ॥ (४६।२)

rākṣasānāṃ balaṃ śreṣṭhaṃ bhūyastaram aśobhata ||

47.1४७.१

तथैवाप्यपरे तेषां कपीनाम् असिभिः शितैः । (४७।१)

tathaivāpyapare teṣāṃ kapīnām asibhiḥ śitaiḥ |

47.2४७.२

प्रवीरान् अभितो जघ्नुर् घोररूपा निशाचराः ॥ (४७।२)

pravīrān abhito jaghnur ghorarūpā niśācarāḥ ||

48.1४८.१

घ्नन्तम् अन्यं जघानान्यः पातयन्तम् अपातयत् । (४८।१)

ghnantam anyaṃ jaghānānyaḥ pātayantam apātayat |

48.2४८.२

गर्हमाणं जगर्हान्यो दशन्तम् अपरो ऽदशत् ॥ (४८।२)

garhamāṇaṃ jagarhānyo daśantam aparo 'daśat ||

49.1४९.१

देहीत्यन्यो ददात्यन्यो ददामीत्यपरः पुनः । (४९।१)

dehītyanyo dadātyanyo dadāmītyaparaḥ punaḥ |

49.2४९.२

किं क्लेशयसि तिष्ठेति तत्रान्योन्यं बभाषिरे ॥ (४९।२)

kiṃ kleśayasi tiṣṭheti tatrānyonyaṃ babhāṣire ||

50.1५०.१

समुद्यतमहाप्रासं मुष्टिशूलासिसंकुलम् । (५०।१)

samudyatamahāprāsaṃ muṣṭiśūlāsisaṃkulam |

50.2५०.२

प्रावर्तत महारौद्रं युद्धं वानररक्षसाम् ॥ (५०।२)

prāvartata mahāraudraṃ yuddhaṃ vānararakṣasām ||

51.1५१.१

वानरान् दश सप्तेति राक्षसा अभ्यपातयन् । (५१।१)

vānarān daśa sapteti rākṣasā abhyapātayan |

51.2५१.२

राक्षसान् दश सप्तेति वानरा जघ्नुर् आहवे ॥ (५१।२)

rākṣasān daśa sapteti vānarā jaghnur āhave ||

52.1५२.१

विस्रस्तकेशरसनं विमुक्तकवचध्वजम् । (५२।१)

visrastakeśarasanaṃ vimuktakavacadhvajam |

52.2५२.२

बलं राक्षसम् आलम्ब्य वानराः पर्यवारयन् ॥ (५२।२)

balaṃ rākṣasam ālambya vānarāḥ paryavārayan ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 62

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit