रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 44

368 of 606 · 79 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

हतान्मन्त्रिसुतान् बुद्ध्वा वानरेण महात्मना । (१।१)

hatānmantrisutān buddhvā vānareṇa mahātmanā |

1.2१.२

रावणः संवृताकारश्चकार मतिम् उत्तमाम् ॥ (१।२)

rāvaṇaḥ saṃvṛtākāraścakāra matim uttamām ||

2.1२.१

स विरूपाक्षयूपाक्षौ दुर्धरं चैव राक्षसम् । (२।१)

sa virūpākṣayūpākṣau durdharaṃ caiva rākṣasam |

2.2२.२

प्रघसं भासकर्णं च पञ्चसेनाग्रनायकान् ॥ (२।२)

praghasaṃ bhāsakarṇaṃ ca pañcasenāgranāyakān ||

3.1३.१

संदिदेश दशग्रीवो वीरान्नयविशारदान् । (३।१)

saṃdideśa daśagrīvo vīrānnayaviśāradān |

3.2३.२

हनूमद्ग्रहणे व्यग्रान् वायुवेगसमान् युधि ॥ (३।२)

hanūmadgrahaṇe vyagrān vāyuvegasamān yudhi ||

4.1४.१

यात सेनाग्रगाः सर्वे महाबलपरिग्रहाः । (४।१)

yāta senāgragāḥ sarve mahābalaparigrahāḥ |

4.2४.२

सवाजिरथमातङ्गाः स कपिः शास्यताम् इति ॥ (४।२)

savājirathamātaṅgāḥ sa kapiḥ śāsyatām iti ||

5.1५.१

यत् तैश्च खलु भाव्यं स्यात् तम् आसाद्य वनालयम् । (५।१)

yat taiśca khalu bhāvyaṃ syāt tam āsādya vanālayam |

5.2५.२

कर्म चापि समाधेयं देशकालविरोधितम् ॥ (५।२)

karma cāpi samādheyaṃ deśakālavirodhitam ||

6.1६.१

न ह्यहं तं कपिं मन्ये कर्मणा प्रतितर्कयन् । (६।१)

na hyahaṃ taṃ kapiṃ manye karmaṇā pratitarkayan |

6.2६.२

सर्वथा तन्महद् भूतं महाबलपरिग्रहम् । (६।२)

sarvathā tanmahad bhūtaṃ mahābalaparigraham |

6.3६.३

भवेद् इन्द्रेण वा सृष्टम् अस्मदर्थं तपोबलात् ॥ (६।३)

bhaved indreṇa vā sṛṣṭam asmadarthaṃ tapobalāt ||

7.1७.१

सनागयक्षगन्धर्वा देवासुरमहर्षयः । (७।१)

sanāgayakṣagandharvā devāsuramaharṣayaḥ |

7.2७.२

युष्माभिः सहितैः सर्वैर् मया सह विनिर्जिताः ॥ (७।२)

yuṣmābhiḥ sahitaiḥ sarvair mayā saha vinirjitāḥ ||

8.1८.१

तैर् अवश्यं विधातव्यं व्यलीकं किंचिद् एव नः । (८।१)

tair avaśyaṃ vidhātavyaṃ vyalīkaṃ kiṃcid eva naḥ |

8.2८.२

तद् एव नात्र संदेहः प्रसह्य परिगृह्यताम् ॥ (८।२)

tad eva nātra saṃdehaḥ prasahya parigṛhyatām ||

9.1९.१

नावमन्यो भवद्भिश्च हरिः क्रूरपराक्रमः । (९।१)

nāvamanyo bhavadbhiśca hariḥ krūraparākramaḥ |

9.2९.२

दृष्टा हि हरयः शीघ्रा मया विपुलविक्रमाः ॥ (९।२)

dṛṣṭā hi harayaḥ śīghrā mayā vipulavikramāḥ ||

10.1१०.१

वाली च सहसुग्रीवो जाम्बवांश्च महाबलः । (१०।१)

vālī ca sahasugrīvo jāmbavāṃśca mahābalaḥ |

10.2१०.२

नीलः सेनापतिश्चैव ये चान्ये द्विविदादयः ॥ (१०।२)

nīlaḥ senāpatiścaiva ye cānye dvividādayaḥ ||

11.1११.१

नैव तेषां गतिर् भीमा न तेजो न पराक्रमः । (११।१)

naiva teṣāṃ gatir bhīmā na tejo na parākramaḥ |

11.2११.२

न मतिर् न बलोत्साहो न रूपपरिकल्पनम् ॥ (११।२)

na matir na balotsāho na rūpaparikalpanam ||

12.1१२.१

महत् सत्त्वम् इदं ज्ञेयं कपिरूपं व्यवस्थितम् । (१२।१)

mahat sattvam idaṃ jñeyaṃ kapirūpaṃ vyavasthitam |

12.2१२.२

प्रयत्नं महद् आस्थाय क्रियताम् अस्य निग्रहः ॥ (१२।२)

prayatnaṃ mahad āsthāya kriyatām asya nigrahaḥ ||

13.1१३.१

कामं लोकास्त्रयः सेन्द्राः ससुरासुरमानवाः । (१३।१)

kāmaṃ lokāstrayaḥ sendrāḥ sasurāsuramānavāḥ |

13.2१३.२

भवताम् अग्रतः स्थातुं न पर्याप्ता रणाजिरे ॥ (१३।२)

bhavatām agrataḥ sthātuṃ na paryāptā raṇājire ||

14.1१४.१

तथापि तु नयज्ञेन जयम् आकाङ्क्षता रणे । (१४।१)

tathāpi tu nayajñena jayam ākāṅkṣatā raṇe |

14.2१४.२

आत्मा रक्ष्यः प्रयत्नेन युद्धसिद्धिर् हि चञ्चला ॥ (१४।२)

ātmā rakṣyaḥ prayatnena yuddhasiddhir hi cañcalā ||

15.1१५.१

ते स्वामिवचनं सर्वे प्रतिगृह्य महौजसः । (१५।१)

te svāmivacanaṃ sarve pratigṛhya mahaujasaḥ |

15.2१५.२

समुत्पेतुर् महावेगा हुताशसमतेजसः ॥ (१५।२)

samutpetur mahāvegā hutāśasamatejasaḥ ||

16.1१६.१

रथैश्च मत्तैर् नागैश्च वाजिभिश्च महाजवैः । (१६।१)

rathaiśca mattair nāgaiśca vājibhiśca mahājavaiḥ |

16.2१६.२

शस्त्रैश्च विविधैस्तीक्ष्णैः सर्वैश्चोपचिता बलैः ॥ (१६।२)

śastraiśca vividhaistīkṣṇaiḥ sarvaiścopacitā balaiḥ ||

17.1१७.१

ततस्तं ददृशुर् वीरा दीप्यमानं महाकपिम् । (१७।१)

tatastaṃ dadṛśur vīrā dīpyamānaṃ mahākapim |

17.2१७.२

रश्मिमन्तम् इवोद्यन्तं स्वतेजोरश्मिमालिनम् ॥ (१७।२)

raśmimantam ivodyantaṃ svatejoraśmimālinam ||

18.1१८.१

तोरणस्थं महावेगं महासत्त्वं महाबलम् । (१८।१)

toraṇasthaṃ mahāvegaṃ mahāsattvaṃ mahābalam |

18.2१८.२

महामतिं महोत्साहं महाकायं महाबलम् ॥ (१८।२)

mahāmatiṃ mahotsāhaṃ mahākāyaṃ mahābalam ||

19.1१९.१

तं समीक्ष्यैव ते सर्वे दिक्षु सर्वास्ववस्थिताः । (१९।१)

taṃ samīkṣyaiva te sarve dikṣu sarvāsvavasthitāḥ |

19.2१९.२

तैस्तैः प्रहरणैर् भीमैर् अभिपेतुस्ततस्ततः ॥ (१९।२)

taistaiḥ praharaṇair bhīmair abhipetustatastataḥ ||

20.1२०.१

तस्य पञ्चायसास्तीक्ष्णाः सिताः पीतमुखाः शराः । (२०।१)

tasya pañcāyasāstīkṣṇāḥ sitāḥ pītamukhāḥ śarāḥ |

20.2२०.२

शिरस्युत्पलपत्राभा दुर्धरेण निपातिताः ॥ (२०।२)

śirasyutpalapatrābhā durdhareṇa nipātitāḥ ||

21.1२१.१

स तैः पञ्चभिर् आविद्धः शरैः शिरसि वानरः । (२१।१)

sa taiḥ pañcabhir āviddhaḥ śaraiḥ śirasi vānaraḥ |

21.2२१.२

उत्पपात नदन् व्योम्नि दिशो दश विनादयन् ॥ (२१।२)

utpapāta nadan vyomni diśo daśa vinādayan ||

22.1२२.१

ततस्तु दुर्धरो वीरः सरथः सज्जकार्मुकः । (२२।१)

tatastu durdharo vīraḥ sarathaḥ sajjakārmukaḥ |

22.2२२.२

किरञ् शरशतैर् नैकैर् अभिपेदे महाबलः ॥ (२२।२)

kirañ śaraśatair naikair abhipede mahābalaḥ ||

23.1२३.१

स कपिर् वारयामास तं व्योम्नि शरवर्षिणम् । (२३।१)

sa kapir vārayāmāsa taṃ vyomni śaravarṣiṇam |

23.2२३.२

वृष्टिमन्तं पयोदान्ते पयोदम् इव मारुतः ॥ (२३।२)

vṛṣṭimantaṃ payodānte payodam iva mārutaḥ ||

24.1२४.१

अर्द्यमानस्ततस्तेन दुर्धरेणानिलात्मजः । (२४।१)

ardyamānastatastena durdhareṇānilātmajaḥ |

24.2२४.२

चकार निनदं भूयो व्यवर्धत च वेगवान् ॥ (२४।२)

cakāra ninadaṃ bhūyo vyavardhata ca vegavān ||

25.1२५.१

स दूरं सहसोत्पत्य दुर्धरस्य रथे हरिः । (२५।१)

sa dūraṃ sahasotpatya durdharasya rathe hariḥ |

25.2२५.२

निपपात महावेगो विद्युद्राशिर् गिराविव ॥ (२५।२)

nipapāta mahāvego vidyudrāśir girāviva ||

26.1२६.१

ततस्तं मथिताष्टाश्वं रथं भग्नाक्षकूबरम् । (२६।१)

tatastaṃ mathitāṣṭāśvaṃ rathaṃ bhagnākṣakūbaram |

26.2२६.२

विहाय न्यपतद् भूमौ दुर्धरस्त्यक्तजीवितः ॥ (२६।२)

vihāya nyapatad bhūmau durdharastyaktajīvitaḥ ||

27.1२७.१

तं विरूपाक्षयूपाक्षौ दृष्ट्वा निपतितं भुवि । (२७।१)

taṃ virūpākṣayūpākṣau dṛṣṭvā nipatitaṃ bhuvi |

27.2२७.२

संजातरोषौ दुर्धर्षावुत्पेततुर् अरिंदमौ ॥ (२७।२)

saṃjātaroṣau durdharṣāvutpetatur ariṃdamau ||

28.1२८.१

स ताभ्यां सहसोत्पत्य विष्ठितो विमले ऽम्बरे । (२८।१)

sa tābhyāṃ sahasotpatya viṣṭhito vimale 'mbare |

28.2२८.२

मुद्गराभ्यां महाबाहुर् वक्षस्यभिहतः कपिः ॥ (२८।२)

mudgarābhyāṃ mahābāhur vakṣasyabhihataḥ kapiḥ ||

29.1२९.१

तयोर् वेगवतोर् वेगं विनिहत्य महाबलः । (२९।१)

tayor vegavator vegaṃ vinihatya mahābalaḥ |

29.2२९.२

निपपात पुनर् भूमौ सुपर्णसमविक्रमः ॥ (२९।२)

nipapāta punar bhūmau suparṇasamavikramaḥ ||

30.1३०.१

स सालवृक्षम् आसाद्य समुत्पाट्य च वानरः । (३०।१)

sa sālavṛkṣam āsādya samutpāṭya ca vānaraḥ |

30.2३०.२

तावुभौ राक्षसौ वीरौ जघान पवनात्मजः ॥ (३०।२)

tāvubhau rākṣasau vīrau jaghāna pavanātmajaḥ ||

31.1३१.१

ततस्तांस्त्रीन् हताञ् ज्ञात्वा वानरेण तरस्विना । (३१।१)

tatastāṃstrīn hatāñ jñātvā vānareṇa tarasvinā |

31.2३१.२

अभिपेदे महावेगः प्रसह्य प्रघसो हरिम् ॥ (३१।२)

abhipede mahāvegaḥ prasahya praghaso harim ||

32.1३२.१

भासकर्णश्च संक्रुद्धः शूलम् आदाय वीर्यवान् । (३२।१)

bhāsakarṇaśca saṃkruddhaḥ śūlam ādāya vīryavān |

32.2३२.२

एकतः कपिशार्दूलं यशस्विनम् अवस्थितौ ॥ (३२।२)

ekataḥ kapiśārdūlaṃ yaśasvinam avasthitau ||

33.1३३.१

पट्टिशेन शिताग्रेण प्रघसः प्रत्यपोथयत् । (३३।१)

paṭṭiśena śitāgreṇa praghasaḥ pratyapothayat |

33.2३३.२

भासकर्णश्च शूलेन राक्षसः कपिसत्तमम् ॥ (३३।२)

bhāsakarṇaśca śūlena rākṣasaḥ kapisattamam ||

34.1३४.१

स ताभ्यां विक्षतैर् गात्रैर् असृग्दिग्धतनूरुहः । (३४।१)

sa tābhyāṃ vikṣatair gātrair asṛgdigdhatanūruhaḥ |

34.2३४.२

अभवद् वानरः क्रुद्धो बालसूर्यसमप्रभः ॥ (३४।२)

abhavad vānaraḥ kruddho bālasūryasamaprabhaḥ ||

35.1३५.१

समुत्पाट्य गिरेः शृङ्गं समृगव्यालपादपम् । (३५।१)

samutpāṭya gireḥ śṛṅgaṃ samṛgavyālapādapam |

35.2३५.२

जघान हनुमान् वीरो राक्षसौ कपिकुञ्जरः ॥ (३५।२)

jaghāna hanumān vīro rākṣasau kapikuñjaraḥ ||

36.1३६.१

ततस्तेष्ववसन्नेषु सेनापतिषु पञ्चसु । (३६।१)

tatasteṣvavasanneṣu senāpatiṣu pañcasu |

36.2३६.२

बलं तद् अवशेषं तु नाशयामास वानरः ॥ (३६।२)

balaṃ tad avaśeṣaṃ tu nāśayāmāsa vānaraḥ ||

37.1३७.१

अश्वैर् अश्वान् गजैर् नागान् योधैर् योधान् रथै रथान् । (३७।१)

aśvair aśvān gajair nāgān yodhair yodhān rathai rathān |

37.2३७.२

स कपिर् नाशयामास सहस्राक्ष इवासुरान् ॥ (३७।२)

sa kapir nāśayāmāsa sahasrākṣa ivāsurān ||

38.1३८.१

हतैर् नागैश्च तुरगैर् भग्नाक्षैश्च महारथैः । (३८।१)

hatair nāgaiśca turagair bhagnākṣaiśca mahārathaiḥ |

38.2३८.२

हतैश्च राक्षसैर् भूमी रुद्धमार्गा समन्ततः ॥ (३८।२)

hataiśca rākṣasair bhūmī ruddhamārgā samantataḥ ||

39.1३९.१

ततः कपिस्तान् ध्वजिनीपतीन् रणे निहत्य वीरान् सबलान् सवाहनान् । (३९।१)

tataḥ kapistān dhvajinīpatīn raṇe nihatya vīrān sabalān savāhanān |

39.2३९.२

तद् एव वीरः परिगृह्य तोरणं कृतक्षणः काल इव प्रजाक्षये ॥ (३९।२)

tad eva vīraḥ parigṛhya toraṇaṃ kṛtakṣaṇaḥ kāla iva prajākṣaye ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 44

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit