रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 26

102 of 606 · 44 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

एतत् तु वचनं श्रुत्वा सीता रामस्य दुःखिता । (१।१)

etat tu vacanaṃ śrutvā sītā rāmasya duḥkhitā |

1.2१.२

प्रसक्ताश्रुमुखी मन्दम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१।२)

prasaktāśrumukhī mandam idaṃ vacanam abravīt ||

2.1२.१

ये त्वया कीर्तिता दोषा वने वस्तव्यतां प्रति । (२।१)

ye tvayā kīrtitā doṣā vane vastavyatāṃ prati |

2.2२.२

गुणान् इत्य् एव तान् विद्धि तव स्नेहपुरस्कृतान् ॥ (२।२)

guṇān ity eva tān viddhi tava snehapuraskṛtān ||

3.1३.१

त्वया च सह गन्तव्यं मया गुरुजनाज्ञया । (३।१)

tvayā ca saha gantavyaṃ mayā gurujanājñayā |

3.2३.२

त्वद्वियोगेन मे राम त्यक्तव्यम् इह जीवितम् ॥ (३।२)

tvadviyogena me rāma tyaktavyam iha jīvitam ||

4.1४.१

न च मां त्वत्समीपस्थाम् अपि शक्नोति राघव । (४।१)

na ca māṃ tvatsamīpasthām api śaknoti rāghava |

4.2४.२

सुराणाम् ईश्वरः शक्रः प्रधर्षयितुम् ओजसा ॥ (४।२)

surāṇām īśvaraḥ śakraḥ pradharṣayitum ojasā ||

5.1५.१

पतिहीना तु या नारी न सा शक्ष्यति जीवितुम् । (५।१)

patihīnā tu yā nārī na sā śakṣyati jīvitum |

5.2५.२

कामम् एवंविधं राम त्वया मम विदर्शितम् ॥ (५।२)

kāmam evaṃvidhaṃ rāma tvayā mama vidarśitam ||

6.1६.१

अथ चापि महाप्राज्ञ ब्राह्मणानां मया श्रुतम् । (६।१)

atha cāpi mahāprājña brāhmaṇānāṃ mayā śrutam |

6.2६.२

पुरा पितृगृहे सत्यं वस्तव्यं किल मे वने ॥ (६।२)

purā pitṛgṛhe satyaṃ vastavyaṃ kila me vane ||

7.1७.१

लक्षणिभ्यो द्विजातिभ्यः श्रुत्वाहं वचनं गृहे । (७।१)

lakṣaṇibhyo dvijātibhyaḥ śrutvāhaṃ vacanaṃ gṛhe |

7.2७.२

वनवासकृतोत्साहा नित्यम् एव महाबल ॥ (७।२)

vanavāsakṛtotsāhā nityam eva mahābala ||

8.1८.१

आदेशो वनवासस्य प्राप्तव्यः स मया किल । (८।१)

ādeśo vanavāsasya prāptavyaḥ sa mayā kila |

8.2८.२

सा त्वया सह तत्राहं यास्यामि प्रिय नान्यथा ॥ (८।२)

sā tvayā saha tatrāhaṃ yāsyāmi priya nānyathā ||

9.1९.१

कृतादेशा भविष्यामि गमिष्यामि सह त्वया । (९।१)

kṛtādeśā bhaviṣyāmi gamiṣyāmi saha tvayā |

9.2९.२

कालश् चायं समुत्पन्नः सत्यवाग् भवतु द्विजः ॥ (९।२)

kālaś cāyaṃ samutpannaḥ satyavāg bhavatu dvijaḥ ||

10.1१०.१

वनवासे हि जानामि दुःखानि बहुधा किल । (१०।१)

vanavāse hi jānāmi duḥkhāni bahudhā kila |

10.2१०.२

प्राप्यन्ते नियतं वीर पुरुषैर् अकृतात्मभिः ॥ (१०।२)

prāpyante niyataṃ vīra puruṣair akṛtātmabhiḥ ||

11.1११.१

कन्यया च पितुर् गेहे वनवासः श्रुतो मया । (११।१)

kanyayā ca pitur gehe vanavāsaḥ śruto mayā |

11.2११.२

भिक्षिण्याः साधुवृत्ताया मम मातुर् इहाग्रतः ॥ (११।२)

bhikṣiṇyāḥ sādhuvṛttāyā mama mātur ihāgrataḥ ||

12.1१२.१

प्रसादितश् च वै पूर्वं त्वं वै बहुविधं प्रभो । (१२।१)

prasāditaś ca vai pūrvaṃ tvaṃ vai bahuvidhaṃ prabho |

12.2१२.२

गमनं वनवासस्य काङ्क्षितं हि सह त्वया ॥ (१२।२)

gamanaṃ vanavāsasya kāṅkṣitaṃ hi saha tvayā ||

13.1१३.१

कृतक्षणाहं भद्रं ते गमनं प्रति राघव । (१३।१)

kṛtakṣaṇāhaṃ bhadraṃ te gamanaṃ prati rāghava |

13.2१३.२

वनवासस्य शूरस्य चर्या हि मम रोचते ॥ (१३।२)

vanavāsasya śūrasya caryā hi mama rocate ||

14.1१४.१

शुद्धात्मन् प्रेमभावाद्धि भविष्यामि विकल्मषा । (१४।१)

śuddhātman premabhāvāddhi bhaviṣyāmi vikalmaṣā |

14.2१४.२

भर्तारम् अनुगच्छन्ती भर्ता हि मम दैवतम् ॥ (१४।२)

bhartāram anugacchantī bhartā hi mama daivatam ||

15.1१५.१

प्रेत्यभावे ऽपि कल्याणः संगमो मे सह त्वया । (१५।१)

pretyabhāve 'pi kalyāṇaḥ saṃgamo me saha tvayā |

15.2१५.२

श्रुतिर् हि श्रूयते पुण्या ब्राह्मणानां यशस्विनाम् ॥ (१५।२)

śrutir hi śrūyate puṇyā brāhmaṇānāṃ yaśasvinām ||

16.1१६.१

इह लोके च पितृभिर् या स्त्री यस्य महामते । (१६।१)

iha loke ca pitṛbhir yā strī yasya mahāmate |

16.2१६.२

अद्भिर् दत्ता स्वधर्मेण प्रेत्यभावे ऽपि तस्य सा ॥ (१६।२)

adbhir dattā svadharmeṇa pretyabhāve 'pi tasya sā ||

17.1१७.१

एवम् अस्मात् स्वकां नारीं सुवृत्तां हि पतिव्रताम् । (१७।१)

evam asmāt svakāṃ nārīṃ suvṛttāṃ hi pativratām |

17.2१७.२

नाभिरोचयसे नेतुं त्वं मां केनेह हेतुना ॥ (१७।२)

nābhirocayase netuṃ tvaṃ māṃ keneha hetunā ||

18.1१८.१

भक्तां पतिव्रतां दीनां मां समां सुखदुःखयोः । (१८।१)

bhaktāṃ pativratāṃ dīnāṃ māṃ samāṃ sukhaduḥkhayoḥ |

18.2१८.२

नेतुम् अर्हसि काकुत्स्थ समानसुखदुःखिनीम् ॥ (१८।२)

netum arhasi kākutstha samānasukhaduḥkhinīm ||

19.1१९.१

यदि मां दुःखिताम् एवं वनं नेतुं न चेच्छसि । (१९।१)

yadi māṃ duḥkhitām evaṃ vanaṃ netuṃ na cecchasi |

19.2१९.२

विषम् अग्निं जलं वाहम् आस्थास्ये मृत्युकारणात् ॥ (१९।२)

viṣam agniṃ jalaṃ vāham āsthāsye mṛtyukāraṇāt ||

20.1२०.१

एवं बहुविधं तं सा याचते गमनं प्रति । (२०।१)

evaṃ bahuvidhaṃ taṃ sā yācate gamanaṃ prati |

20.2२०.२

नानुमेने महाबाहुस् तां नेतुं विजनं वनम् ॥ (२०।२)

nānumene mahābāhus tāṃ netuṃ vijanaṃ vanam ||

21.1२१.१

एवम् उक्ता तु सा चिन्तां मैथिली समुपागता । (२१।१)

evam uktā tu sā cintāṃ maithilī samupāgatā |

21.2२१.२

स्नापयन्तीव गाम् उष्णैर् अश्रुभिर् नयनच्युतैः ॥ (२१।२)

snāpayantīva gām uṣṇair aśrubhir nayanacyutaiḥ ||

22.1२२.१

चिन्तयन्तीं तथा तां तु निवर्तयितुम् आत्मवान् । (२२।१)

cintayantīṃ tathā tāṃ tu nivartayitum ātmavān |

22.2२२.२

क्रोधाविष्टां तु वैदेहीं काकुत्स्थो बह्व् असान्त्वयत् ॥ (२२।२)

krodhāviṣṭāṃ tu vaidehīṃ kākutstho bahv asāntvayat ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 26

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit