Rām, 4, 14
Select a line for its word-by-word analysis.
सर्वे ते त्वरितं गत्वा किष्किन्धां वालिपालिताम् । (१।१)
sarve te tvaritaṃ gatvā kiṣkindhāṃ vālipālitām |
वृक्षैर् आत्मानम् आवृत्य व्यतिष्ठन् गहने वने ॥ (१।२)
vṛkṣair ātmānam āvṛtya vyatiṣṭhan gahane vane ||
सुग्रीवो विपुलग्रीवः क्रोधम् आहारयद् भृशम् ॥ (२।२)
sugrīvo vipulagrīvaḥ krodham āhārayad bhṛśam ||
ततः स निनदं घोरं कृत्वा युद्धाय चाह्वयत् । (३।१)
tataḥ sa ninadaṃ ghoraṃ kṛtvā yuddhāya cāhvayat |
परिवारैः परिवृतो नादैर् भिन्दन्न् इवाम्बरम् ॥ (३।२)
parivāraiḥ parivṛto nādair bhindann ivāmbaram ||
दृष्ट्वा रामं क्रियादक्षं सुग्रीवो वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (४।२)
dṛṣṭvā rāmaṃ kriyādakṣaṃ sugrīvo vākyam abravīt ||
प्राप्ताः स्म ध्वजयन्त्राढ्यां किष्किन्धां वालिनः पुरीम् ॥ (५।२)
prāptāḥ sma dhvajayantrāḍhyāṃ kiṣkindhāṃ vālinaḥ purīm ||
सफलां तां कुरु क्षिप्रं लतां काल इवागतः ॥ (६।२)
saphalāṃ tāṃ kuru kṣipraṃ latāṃ kāla ivāgataḥ ||
एवम् उक्तस् तु धर्मात्मा सुग्रीवेण स राघवः । (७।१)
evam uktas tu dharmātmā sugrīveṇa sa rāghavaḥ |
यदि दृष्टिपथं प्राप्तो जीवन् स विनिवर्तते । (११।१)
yadi dṛṣṭipathaṃ prāpto jīvan sa vinivartate |
ततो दोषेण मा गच्छेत् सद्यो गर्हेच् च मा भवान् ॥ (११।२)
tato doṣeṇa mā gacchet sadyo garhec ca mā bhavān ||
प्रत्यक्षं सप्त ते साला मया बाणेन दारिताः । (१२।१)
pratyakṣaṃ sapta te sālā mayā bāṇena dāritāḥ |
अनृतं नोक्तपूर्वं मे वीर कृच्छ्रे ऽपि तिष्ठता । (१३।१)
anṛtaṃ noktapūrvaṃ me vīra kṛcchre 'pi tiṣṭhatā |
सफलां च करिष्यामि प्रतिज्ञां जहि सम्भ्रमम् । (१४।१)
saphalāṃ ca kariṣyāmi pratijñāṃ jahi sambhramam |
प्रसूतं कलमं क्षेत्रे वर्षेणेव शतक्रतुः ॥ (१४।२)
prasūtaṃ kalamaṃ kṣetre varṣeṇeva śatakratuḥ ||
सुग्रीव कुरु तं शब्दं निष्पतेद् येन वानरः ॥ (१५।२)
sugrīva kuru taṃ śabdaṃ niṣpated yena vānaraḥ ||
जितकाशी जयश्लाघी त्वया चाधर्षितः पुरात् । (१६।१)
jitakāśī jayaślāghī tvayā cādharṣitaḥ purāt |
निष्पतिष्यत्य् असङ्गेन वाली स प्रियसंयुगः ॥ (१६।२)
niṣpatiṣyaty asaṅgena vālī sa priyasaṃyugaḥ ||
रिपूणां धर्षणं शूरा मर्षयन्ति न संयुगे । (१७।१)
ripūṇāṃ dharṣaṇaṃ śūrā marṣayanti na saṃyuge |
जानन्तस् तु स्वकं वीर्यं स्त्रीसमक्षं विशेषतः ॥ (१७।२)
jānantas tu svakaṃ vīryaṃ strīsamakṣaṃ viśeṣataḥ ||
स तु रामवचः श्रुत्वा सुग्रीवो हेमपिङ्गलः । (१८।१)
sa tu rāmavacaḥ śrutvā sugrīvo hemapiṅgalaḥ |
ननर्द क्रूरनादेन विनिर्भिन्दन्न् इवाम्बरम् ॥ (१८।२)
nanarda krūranādena vinirbhindann ivāmbaram ||
तस्य शब्देन वित्रस्ता गावो यान्ति हतप्रभाः । (१९।१)
tasya śabdena vitrastā gāvo yānti hataprabhāḥ |
द्रवन्ति च मृगाः शीघ्रं भग्ना इव रणे हयाः । (२०।१)
dravanti ca mṛgāḥ śīghraṃ bhagnā iva raṇe hayāḥ |
पतन्ति च खगा भूमौ क्षीणपुण्या इव ग्रहाः ॥ (२०।२)
patanti ca khagā bhūmau kṣīṇapuṇyā iva grahāḥ ||
ततः स जीमूतगणप्रणादो नादं व्यमुञ्चत् त्वरया प्रतीतः । (२१।१)
tataḥ sa jīmūtagaṇapraṇādo nādaṃ vyamuñcat tvarayā pratītaḥ |
सूर्यात्मजः शौर्यविवृद्धतेजाः सरित्पतिर् वानिलचञ्चलोर्मिः ॥ (२१।२)
sūryātmajaḥ śauryavivṛddhatejāḥ saritpatir vānilacañcalormiḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.