Rām, 1, 30
Select a line for its word-by-word analysis.
अथ तां रजनीं तत्र कृतार्थौ रामलक्ष्मणौ । (१।१)
atha tāṃ rajanīṃ tatra kṛtārthau rāmalakṣmaṇau |
प्रभातायां तु शर्वर्यां कृतपौर्वाह्णिकक्रियौ । (२।१)
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ kṛtapaurvāhṇikakriyau |
विश्वामित्रम् ऋषींश् चान्यान् सहिताव् अभिजग्मतुः ॥ (२।२)
viśvāmitram ṛṣīṃś cānyān sahitāv abhijagmatuḥ ||
अभिवाद्य मुनिश्रेष्ठं ज्वलन्तम् इव पावकम् । (३।१)
abhivādya muniśreṣṭhaṃ jvalantam iva pāvakam |
विश्वामित्रं पुरस्कृत्य रामं वचनम् अब्रुवन् ॥ (५।२)
viśvāmitraṃ puraskṛtya rāmaṃ vacanam abruvan ||
यज्ञः परमधर्मिष्ठस् तत्र यास्यामहे वयम् ॥ (६।२)
yajñaḥ paramadharmiṣṭhas tatra yāsyāmahe vayam ||
अद्भुतं च धनूरत्नं तत्र त्वं द्रष्टुम् अर्हसि ॥ (७।२)
adbhutaṃ ca dhanūratnaṃ tatra tvaṃ draṣṭum arhasi ||
तद्धि पूर्वं नरश्रेष्ठ दत्तं सदसि दैवतैः । (८।१)
taddhi pūrvaṃ naraśreṣṭha dattaṃ sadasi daivataiḥ |
नास्य देवा न गन्धर्वा नासुरा न च राक्षसाः । (९।१)
nāsya devā na gandharvā nāsurā na ca rākṣasāḥ |
धनुषस् तस्य वीर्यं हि जिज्ञासन्तो महीक्षितः । (१०।१)
dhanuṣas tasya vīryaṃ hi jijñāsanto mahīkṣitaḥ |
तद् धनुर् नरशार्दूल मैथिलस्य महात्मनः । (११।१)
tad dhanur naraśārdūla maithilasya mahātmanaḥ |
तत्र द्रक्ष्यसि काकुत्स्थ यज्ञं चाद्भुतदर्शनम् ॥ (११।२)
tatra drakṣyasi kākutstha yajñaṃ cādbhutadarśanam ||
तद्धि यज्ञफलं तेन मैथिलेनोत्तमं धनुः । (१२।१)
taddhi yajñaphalaṃ tena maithilenottamaṃ dhanuḥ |
एवम् उक्त्वा मुनिवरः प्रस्थानम् अकरोत् तदा । (१३।१)
evam uktvā munivaraḥ prasthānam akarot tadā |
सर्षिसंघः सकाकुत्स्थ आमन्त्र्य वनदेवताः ॥ (१३।२)
sarṣisaṃghaḥ sakākutstha āmantrya vanadevatāḥ ||
स्वस्ति वो ऽस्तु गमिष्यामि सिद्धः सिद्धाश्रमाद् अहम् । (१४।१)
svasti vo 'stu gamiṣyāmi siddhaḥ siddhāśramād aham |
प्रदक्षिणं ततः कृत्वा सिद्धाश्रमम् अनुत्तमम् । (१५।१)
pradakṣiṇaṃ tataḥ kṛtvā siddhāśramam anuttamam |
उत्तरां दिशम् उद्दिश्य प्रस्थातुम् उपचक्रमे ॥ (१५।२)
uttarāṃ diśam uddiśya prasthātum upacakrame ||
तं व्रजन्तं मुनिवरम् अन्वगाद् अनुसारिणाम् । (१६।१)
taṃ vrajantaṃ munivaram anvagād anusāriṇām |
शकटी शतमात्रं तु प्रयाणे ब्रह्मवादिनाम् ॥ (१६।२)
śakaṭī śatamātraṃ tu prayāṇe brahmavādinām ||
अनुजग्मुर् महात्मानं विश्वामित्रं महामुनिम् ॥ (१७।२)
anujagmur mahātmānaṃ viśvāmitraṃ mahāmunim ||
ते गत्वा दूरम् अध्वानं लम्बमाने दिवाकरे । (१८।१)
te gatvā dūram adhvānaṃ lambamāne divākare |
वासं चक्रुर् मुनिगणाः शोणाकूले समाहिताः ॥ (१८।२)
vāsaṃ cakrur munigaṇāḥ śoṇākūle samāhitāḥ ||
ते ऽस्तं गते दिनकरे स्नात्वा हुतहुताशनाः । (१९।१)
te 'staṃ gate dinakare snātvā hutahutāśanāḥ |
विश्वामित्रं पुरस्कृत्य निषेदुर् अमितौजसः ॥ (१९।२)
viśvāmitraṃ puraskṛtya niṣedur amitaujasaḥ ||
रामो ऽपि सहसौमित्रिर् मुनींस् तान् अभिपूज्य च । (२०।१)
rāmo 'pi sahasaumitrir munīṃs tān abhipūjya ca |
भगवन् को न्व् अयं देशः समृद्धवनशोभितः । (२२।१)
bhagavan ko nv ayaṃ deśaḥ samṛddhavanaśobhitaḥ |
श्रोतुम् इच्छामि भद्रं ते वक्तुम् अर्हसि तत्त्वतः ॥ (२२।२)
śrotum icchāmi bhadraṃ te vaktum arhasi tattvataḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.