रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 66

456 of 606 · 78 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

निर्गतं मकराक्षं ते दृष्ट्वा वानरपुंगवाः । (१।१)

nirgataṃ makarākṣaṃ te dṛṣṭvā vānarapuṃgavāḥ |

1.2१.२

आप्लुत्य सहसा सर्वे योद्धुकामा व्यवस्थिताः ॥ (१।२)

āplutya sahasā sarve yoddhukāmā vyavasthitāḥ ||

2.1२.१

ततः प्रवृत्तं सुमहत् तद् युद्धं लोमहर्षणम् । (२।१)

tataḥ pravṛttaṃ sumahat tad yuddhaṃ lomaharṣaṇam |

2.2२.२

निशाचरैः प्लवंगानां देवानां दानवैर् इव ॥ (२।२)

niśācaraiḥ plavaṃgānāṃ devānāṃ dānavair iva ||

3.1३.१

वृक्षशूलनिपातैश्च शिलापरिघपातनैः । (३।१)

vṛkṣaśūlanipātaiśca śilāparighapātanaiḥ |

3.2३.२

अन्योन्यं मर्दयन्ति स्म तदा कपिनिशाचराः ॥ (३।२)

anyonyaṃ mardayanti sma tadā kapiniśācarāḥ ||

4.1४.१

शक्तिशूलगदाखड्गैस्तोमरैश्च निशाचराः । (४।१)

śaktiśūlagadākhaḍgaistomaraiśca niśācarāḥ |

4.2४.२

पट्टसैर् भिन्दिपालैश्च बाणपातैः समन्ततः ॥ (४।२)

paṭṭasair bhindipālaiśca bāṇapātaiḥ samantataḥ ||

5.1५.१

पाशमुद्गरदण्डैश्च निर्घातैश्चापरैस्तथा । (५।१)

pāśamudgaradaṇḍaiśca nirghātaiścāparaistathā |

5.2५.२

कदनं कपिसिंहानां चक्रुस्ते रजनीचराः ॥ (५।२)

kadanaṃ kapisiṃhānāṃ cakruste rajanīcarāḥ ||

6.1६.१

बाणौघैर् अर्दिताश्चापि खरपुत्रेण वानराः । (६।१)

bāṇaughair arditāścāpi kharaputreṇa vānarāḥ |

6.2६.२

संभ्रान्तमनसः सर्वे दुद्रुवुर् भयपीडिताः ॥ (६।२)

saṃbhrāntamanasaḥ sarve dudruvur bhayapīḍitāḥ ||

7.1७.१

तान् दृष्ट्वा राक्षसाः सर्वे द्रवमाणान् वनौकसः । (७।१)

tān dṛṣṭvā rākṣasāḥ sarve dravamāṇān vanaukasaḥ |

7.2७.२

नेदुस्ते सिंहवद्धृष्टा राक्षसा जितकाशिनः ॥ (७।२)

neduste siṃhavaddhṛṣṭā rākṣasā jitakāśinaḥ ||

8.1८.१

विद्रवत्सु तदा तेषु वानरेषु समन्ततः । (८।१)

vidravatsu tadā teṣu vānareṣu samantataḥ |

8.2८.२

रामस्तान् वारयामास शरवर्षेण राक्षसान् ॥ (८।२)

rāmastān vārayāmāsa śaravarṣeṇa rākṣasān ||

9.1९.१

वारितान् राक्षसान् दृष्ट्वा मकराक्षो निशाचरः । (९।१)

vāritān rākṣasān dṛṣṭvā makarākṣo niśācaraḥ |

9.2९.२

क्रोधानलसमाविष्टो वचनं चेदम् अब्रवीत् ॥ (९।२)

krodhānalasamāviṣṭo vacanaṃ cedam abravīt ||

10.1१०.१

तिष्ठ राम मया सार्धं द्वन्द्वयुद्धं ददामि ते । (१०।१)

tiṣṭha rāma mayā sārdhaṃ dvandvayuddhaṃ dadāmi te |

10.2१०.२

त्याजयिष्यामि ते प्राणान् धनुर्मुक्तैः शितैः शरैः ॥ (१०।२)

tyājayiṣyāmi te prāṇān dhanurmuktaiḥ śitaiḥ śaraiḥ ||

11.1११.१

यत् तदा दण्डकारण्ये पितरं हतवान्मम । (११।१)

yat tadā daṇḍakāraṇye pitaraṃ hatavānmama |

11.2११.२

मदग्रतः स्वकर्मस्थं स्मृत्वा रोषो ऽभिवर्धते ॥ (११।२)

madagrataḥ svakarmasthaṃ smṛtvā roṣo 'bhivardhate ||

12.1१२.१

दह्यन्ते भृशम् अङ्गानि दुरात्मन्मम राघव । (१२।१)

dahyante bhṛśam aṅgāni durātmanmama rāghava |

12.2१२.२

यन्मयासि न दृष्टस्त्वं तस्मिन् काले महावने ॥ (१२।२)

yanmayāsi na dṛṣṭastvaṃ tasmin kāle mahāvane ||

13.1१३.१

दिष्ट्यासि दर्शनं राम मम त्वं प्राप्तवान् इह । (१३।१)

diṣṭyāsi darśanaṃ rāma mama tvaṃ prāptavān iha |

13.2१३.२

काङ्क्षितो ऽसि क्षुधार्तस्य सिंहस्येवेतरो मृगः ॥ (१३।२)

kāṅkṣito 'si kṣudhārtasya siṃhasyevetaro mṛgaḥ ||

14.1१४.१

अद्य मद्बाणवेगेन प्रेतराड्विषयं गतः । (१४।१)

adya madbāṇavegena pretarāḍviṣayaṃ gataḥ |

14.2१४.२

ये त्वया निहताः शूराः सह तैस्त्वं समेष्यसि ॥ (१४।२)

ye tvayā nihatāḥ śūrāḥ saha taistvaṃ sameṣyasi ||

15.1१५.१

बहुनात्र किम् उक्तेन शृणु राम वचो मम । (१५।१)

bahunātra kim uktena śṛṇu rāma vaco mama |

15.2१५.२

पश्यन्तु सकला लोकास्त्वां मां चैव रणाजिरे ॥ (१५।२)

paśyantu sakalā lokāstvāṃ māṃ caiva raṇājire ||

16.1१६.१

अस्त्रैर् वा गदया वापि बाहुभ्यां वा महाहवे । (१६।१)

astrair vā gadayā vāpi bāhubhyāṃ vā mahāhave |

16.2१६.२

अभ्यस्तं येन वा राम तेन वा वर्ततां युधि ॥ (१६।२)

abhyastaṃ yena vā rāma tena vā vartatāṃ yudhi ||

17.1१७.१

मकराक्षवचः श्रुत्वा रामो दशरथात्मजः । (१७।१)

makarākṣavacaḥ śrutvā rāmo daśarathātmajaḥ |

17.2१७.२

अब्रवीत् प्रहसन् वाक्यम् उत्तरोत्तरवादिनम् ॥ (१७।२)

abravīt prahasan vākyam uttarottaravādinam ||

18.1१८.१

चतुर्दशसहस्राणि रक्षसां त्वत्पिता च यः । (१८।१)

caturdaśasahasrāṇi rakṣasāṃ tvatpitā ca yaḥ |

18.2१८.२

त्रिशिरा दूषणश्चापि दण्डके निहता मया ॥ (१८।२)

triśirā dūṣaṇaścāpi daṇḍake nihatā mayā ||

19.1१९.१

स्वाशितास्तव मांसेन गृध्रगोमायुवायसाः । (१९।१)

svāśitāstava māṃsena gṛdhragomāyuvāyasāḥ |

19.2१९.२

भविष्यन्त्यद्य वै पाप तीक्ष्णतुण्डनखाङ्कुशाः ॥ (१९।२)

bhaviṣyantyadya vai pāpa tīkṣṇatuṇḍanakhāṅkuśāḥ ||

20.1२०.१

एवम् उक्तस्तु रामेण खरपुत्रो निशाचरः । (२०।१)

evam uktastu rāmeṇa kharaputro niśācaraḥ |

20.2२०.२

बाणौघान् असृजत् तस्मै राघवाय रणाजिरे ॥ (२०।२)

bāṇaughān asṛjat tasmai rāghavāya raṇājire ||

21.1२१.१

ताञ् शराञ् शरवर्षेण रामश्चिछेद नैकधा । (२१।१)

tāñ śarāñ śaravarṣeṇa rāmaścicheda naikadhā |

21.2२१.२

निपेतुर् भुवि ते छिन्ना रुक्मपुङ्खाः सहस्रशः ॥ (२१।२)

nipetur bhuvi te chinnā rukmapuṅkhāḥ sahasraśaḥ ||

22.1२२.१

तद् युद्धम् अभवत् तत्र समेत्यान्योन्यम् ओजसा । (२२।१)

tad yuddham abhavat tatra sametyānyonyam ojasā |

22.2२२.२

खरराक्षसपुत्रस्य सूनोर् दशरथस्य च ॥ (२२।२)

khararākṣasaputrasya sūnor daśarathasya ca ||

23.1२३.१

जीमूतयोर् इवाकाशे शब्दो ज्यातलयोस्तदा । (२३।१)

jīmūtayor ivākāśe śabdo jyātalayostadā |

23.2२३.२

धनुर्मुक्तः स्वनोत्कृष्टः श्रूयते च रणाजिरे ॥ (२३।२)

dhanurmuktaḥ svanotkṛṣṭaḥ śrūyate ca raṇājire ||

24.1२४.१

देवदानवगन्धर्वाः किंनराश्च महोरगाः । (२४।१)

devadānavagandharvāḥ kiṃnarāśca mahoragāḥ |

24.2२४.२

अन्तरिक्षगताः सर्वे द्रष्टुकामास्तद् अद्भुतम् ॥ (२४।२)

antarikṣagatāḥ sarve draṣṭukāmāstad adbhutam ||

25.1२५.१

विद्धम् अन्योन्यगात्रेषु द्विगुणं वर्धते बलम् । (२५।१)

viddham anyonyagātreṣu dviguṇaṃ vardhate balam |

25.2२५.२

कृतप्रतिकृतान्योन्यं कुर्वाते तौ रणाजिरे ॥ (२५।२)

kṛtapratikṛtānyonyaṃ kurvāte tau raṇājire ||

26.1२६.१

राममुक्तांस्तु बाणौघान् राक्षसस्त्वछिनद् रणे । (२६।१)

rāmamuktāṃstu bāṇaughān rākṣasastvachinad raṇe |

26.2२६.२

रक्षोमुक्तांस्तु रामो वै नैकधा प्राछिनच्छरैः ॥ (२६।२)

rakṣomuktāṃstu rāmo vai naikadhā prāchinaccharaiḥ ||

27.1२७.१

बाणौघवितताः सर्वा दिशश्च विदिशस्तथा । (२७।१)

bāṇaughavitatāḥ sarvā diśaśca vidiśastathā |

27.2२७.२

संछन्ना वसुधा चैव समन्तान्न प्रकाशते ॥ (२७।२)

saṃchannā vasudhā caiva samantānna prakāśate ||

28.1२८.१

ततः क्रुद्धो महाबाहुर् धनुश्चिछेद रक्षसः । (२८।१)

tataḥ kruddho mahābāhur dhanuścicheda rakṣasaḥ |

28.2२८.२

अष्टाभिर् अथ नाराचैः सूतं विव्याध राघवः । (२८।२)

aṣṭābhir atha nārācaiḥ sūtaṃ vivyādha rāghavaḥ |

28.3२८.३

भित्त्वा शरै रथं रामो रथाश्वान् समपातयत् ॥ (२८।३)

bhittvā śarai rathaṃ rāmo rathāśvān samapātayat ||

29.1२९.१

विरथो वसुधां तिष्ठन्मकराक्षो निशाचरः । (२९।१)

viratho vasudhāṃ tiṣṭhanmakarākṣo niśācaraḥ |

29.2२९.२

अतिष्ठद् वसुधां रक्षः शूलं जग्राह पाणिना । (२९।२)

atiṣṭhad vasudhāṃ rakṣaḥ śūlaṃ jagrāha pāṇinā |

29.3२९.३

त्रासनं सर्वभूतानां युगान्ताग्निसमप्रभम् ॥ (२९।३)

trāsanaṃ sarvabhūtānāṃ yugāntāgnisamaprabham ||

30.1३०.१

विभ्राम्य च महच्छूलं प्रज्वलन्तं निशाचरः । (३०।१)

vibhrāmya ca mahacchūlaṃ prajvalantaṃ niśācaraḥ |

30.2३०.२

स क्रोधात् प्राहिणोत् तस्मै राघवाय महाहवे ॥ (३०।२)

sa krodhāt prāhiṇot tasmai rāghavāya mahāhave ||

31.1३१.१

तम् आपतन्तं ज्वलितं खरपुत्रकराच्च्युतम् । (३१।१)

tam āpatantaṃ jvalitaṃ kharaputrakarāccyutam |

31.2३१.२

बाणैस्तु त्रिभिर् आकाशे शूलं चिछेद राघवः ॥ (३१।२)

bāṇaistu tribhir ākāśe śūlaṃ cicheda rāghavaḥ ||

32.1३२.१

स छिन्नो नैकधा शूलो दिव्यहाटकमण्डितः । (३२।१)

sa chinno naikadhā śūlo divyahāṭakamaṇḍitaḥ |

32.2३२.२

व्यशीर्यत महोल्केव रामबाणार्दितो भुवि ॥ (३२।२)

vyaśīryata maholkeva rāmabāṇārdito bhuvi ||

33.1३३.१

तच्छूलं निहतं दृष्ट्वा रामेणाद्भुतकर्मणा । (३३।१)

tacchūlaṃ nihataṃ dṛṣṭvā rāmeṇādbhutakarmaṇā |

33.2३३.२

साधु साध्विति भूतानि व्याहरन्ति नभोगताः ॥ (३३।२)

sādhu sādhviti bhūtāni vyāharanti nabhogatāḥ ||

34.1३४.१

तद् दृष्ट्वा निहतं शूलं मकराक्षो निशाचरः । (३४।१)

tad dṛṣṭvā nihataṃ śūlaṃ makarākṣo niśācaraḥ |

34.2३४.२

मुष्टिम् उद्यम्य काकुत्स्थं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ (३४।२)

muṣṭim udyamya kākutsthaṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt ||

35.1३५.१

स तं दृष्ट्वा पतन्तं वै प्रहस्य रघुनन्दनः । (३५।१)

sa taṃ dṛṣṭvā patantaṃ vai prahasya raghunandanaḥ |

35.2३५.२

पावकास्त्रं ततो रामः संदधे स्वशरासने ॥ (३५।२)

pāvakāstraṃ tato rāmaḥ saṃdadhe svaśarāsane ||

36.1३६.१

तेनास्त्रेण हतं रक्षः काकुत्स्थेन तदा रणे । (३६।१)

tenāstreṇa hataṃ rakṣaḥ kākutsthena tadā raṇe |

36.2३६.२

संछिन्नहृदयं तत्र पपात च ममार च ॥ (३६।२)

saṃchinnahṛdayaṃ tatra papāta ca mamāra ca ||

37.1३७.१

दृष्ट्वा ते राक्षसाः सर्वे मकराक्षस्य पातनम् । (३७।१)

dṛṣṭvā te rākṣasāḥ sarve makarākṣasya pātanam |

37.2३७.२

लङ्काम् एव प्रधावन्त रामबाणार्दितास्तदा ॥ (३७।२)

laṅkām eva pradhāvanta rāmabāṇārditāstadā ||

38.1३८.१

दशरथनृपपुत्रबाणवेगै रजनिचरं निहतं खरात्मजं तम् । (३८।१)

daśarathanṛpaputrabāṇavegai rajanicaraṃ nihataṃ kharātmajaṃ tam |

38.2३८.२

ददृशुर् अथ च देवताः प्रहृष्टा गिरिम् इव वज्रहतं यथा विशीर्णम् ॥ (३८।२)

dadṛśur atha ca devatāḥ prahṛṣṭā girim iva vajrahataṃ yathā viśīrṇam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 66

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit