रामायणRāmāyaṇa

Rām, 7, 22

528 of 606 · 86 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

स तु तस्य महानादं श्रुत्वा वैवस्वतो यमः । (१।१)

sa tu tasya mahānādaṃ śrutvā vaivasvato yamaḥ |

1.2१.२

शत्रुं विजयिनं मेने स्वबलस्य च संक्षयम् ॥ (१।२)

śatruṃ vijayinaṃ mene svabalasya ca saṃkṣayam ||

2.1२.१

स तु योधान् हतान्मत्वा क्रोधपर्याकुलेक्षणः । (२।१)

sa tu yodhān hatānmatvā krodhaparyākulekṣaṇaḥ |

2.2२.२

अब्रवीत् त्वरितं सूतं रथः समुपनीयताम् ॥ (२।२)

abravīt tvaritaṃ sūtaṃ rathaḥ samupanīyatām ||

3.1३.१

तस्य सूतो रथं दिव्यम् उपस्थाप्य महास्वनम् । (३।१)

tasya sūto rathaṃ divyam upasthāpya mahāsvanam |

3.2३.२

स्थितः स च महातेजा आरुरोह महारथम् ॥ (३।२)

sthitaḥ sa ca mahātejā āruroha mahāratham ||

4.1४.१

पाशमुद्गरहस्तश्च मृत्युस्तस्याग्रतः स्थितः । (४।१)

pāśamudgarahastaśca mṛtyustasyāgrataḥ sthitaḥ |

4.2४.२

येन संक्षिप्यते सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ (४।२)

yena saṃkṣipyate sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram ||

5.1५.१

कालदण्डश्च पार्श्वस्थो मूर्तिमान् स्यन्दने स्थितः । (५।१)

kāladaṇḍaśca pārśvastho mūrtimān syandane sthitaḥ |

5.2५.२

यमप्रहरणं दिव्यं प्रज्वलन्न् इव तेजसा ॥ (५।२)

yamapraharaṇaṃ divyaṃ prajvalann iva tejasā ||

6.1६.१

ततो लोकास्त्रयस्त्रस्ताः कम्पन्ते च दिवौकसः । (६।१)

tato lokāstrayastrastāḥ kampante ca divaukasaḥ |

6.2६.२

कालं क्रुद्धं तदा दृष्ट्वा लोकत्रयभयावहम् ॥ (६।२)

kālaṃ kruddhaṃ tadā dṛṣṭvā lokatrayabhayāvaham ||

7.1७.१

दृष्ट्वा तु ते तं विकृतं रथं मृत्युसमन्वितम् । (७।१)

dṛṣṭvā tu te taṃ vikṛtaṃ rathaṃ mṛtyusamanvitam |

7.2७.२

सचिवा राक्षसेन्द्रस्य सर्वलोकभयावहम् ॥ (७।२)

sacivā rākṣasendrasya sarvalokabhayāvaham ||

8.1८.१

लघुसत्त्वतया सर्वे नष्टसंज्ञा भयार्दिताः । (८।१)

laghusattvatayā sarve naṣṭasaṃjñā bhayārditāḥ |

8.2८.२

नात्र योद्धुं समर्थाः स्म इत्युक्त्वा विप्रदुद्रुवुः ॥ (८।२)

nātra yoddhuṃ samarthāḥ sma ityuktvā vipradudruvuḥ ||

9.1९.१

स तु तं तादृशं दृष्ट्वा रथं लोकभयावहम् । (९।१)

sa tu taṃ tādṛśaṃ dṛṣṭvā rathaṃ lokabhayāvaham |

9.2९.२

नाक्षुभ्यत तदा रक्षो व्यथा चैवास्य नाभवत् ॥ (९।२)

nākṣubhyata tadā rakṣo vyathā caivāsya nābhavat ||

10.1१०.१

स तु रावणम् आसाद्य विसृजञ्शक्तितोमरान् । (१०।१)

sa tu rāvaṇam āsādya visṛjañśaktitomarān |

10.2१०.२

यमो मर्माणि संक्रुद्धो राक्षसस्य न्यकृन्तत ॥ (१०।२)

yamo marmāṇi saṃkruddho rākṣasasya nyakṛntata ||

11.1११.१

रावणस्तु स्थितः स्वस्थः शरवर्षं मुमोच ह । (११।१)

rāvaṇastu sthitaḥ svasthaḥ śaravarṣaṃ mumoca ha |

11.2११.२

तस्मिन् वैवस्वतरथे तोयवर्षम् इवाम्बुदः ॥ (११।२)

tasmin vaivasvatarathe toyavarṣam ivāmbudaḥ ||

12.1१२.१

ततो महाशक्तिशतैः पात्यमानैर् महोरसि । (१२।१)

tato mahāśaktiśataiḥ pātyamānair mahorasi |

12.2१२.२

प्रतिकर्तुं स नाशक्नोद् राक्षसः शल्यपीडितः ॥ (१२।२)

pratikartuṃ sa nāśaknod rākṣasaḥ śalyapīḍitaḥ ||

13.1१३.१

नानाप्रहरणैर् एवं यमेनामित्रकर्शिना । (१३।१)

nānāpraharaṇair evaṃ yamenāmitrakarśinā |

13.2१३.२

सप्तरात्रं कृते संख्ये न भग्नो विजितो ऽपि वा ॥ (१३।२)

saptarātraṃ kṛte saṃkhye na bhagno vijito 'pi vā ||

14.1१४.१

ततो ऽभवत् पुनर् युद्धं यमराक्षसयोस्तदा । (१४।१)

tato 'bhavat punar yuddhaṃ yamarākṣasayostadā |

14.2१४.२

विजयाकाङ्क्षिणोस्तत्र समरेष्वनिवर्तिनोः ॥ (१४।२)

vijayākāṅkṣiṇostatra samareṣvanivartinoḥ ||

15.1१५.१

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः । (१५।१)

tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ |

15.2१५.२

प्रजापतिं पुरस्कृत्य ददृशुस्तद् रणाजिरम् ॥ (१५।२)

prajāpatiṃ puraskṛtya dadṛśustad raṇājiram ||

16.1१६.१

संवर्त इव लोकानाम् अभवद् युध्यतोस्तयोः । (१६।१)

saṃvarta iva lokānām abhavad yudhyatostayoḥ |

16.2१६.२

राक्षसानां च मुख्यस्य प्रेतानाम् ईश्वरस्य च ॥ (१६।२)

rākṣasānāṃ ca mukhyasya pretānām īśvarasya ca ||

17.1१७.१

राक्षसेन्द्रस्ततः क्रुद्धश्चापम् आयम्य संयुगे । (१७।१)

rākṣasendrastataḥ kruddhaścāpam āyamya saṃyuge |

17.2१७.२

निरन्तरम् इवाकाशं कुर्वन् बाणान्मुमोच ह ॥ (१७।२)

nirantaram ivākāśaṃ kurvan bāṇānmumoca ha ||

18.1१८.१

मृत्युं चतुर्भिर् विशिखैः सूतं सप्तभिर् अर्दयत् । (१८।१)

mṛtyuṃ caturbhir viśikhaiḥ sūtaṃ saptabhir ardayat |

18.2१८.२

यमं शरसहस्रेण शीघ्रं मर्मस्वताडयत् ॥ (१८।२)

yamaṃ śarasahasreṇa śīghraṃ marmasvatāḍayat ||

19.1१९.१

ततः क्रुद्धस्य सहसा यमस्याभिविनिःसृतः । (१९।१)

tataḥ kruddhasya sahasā yamasyābhiviniḥsṛtaḥ |

19.2१९.२

ज्वालामालो विनिश्वासो वदनात् क्रोधपावकः ॥ (१९।२)

jvālāmālo viniśvāso vadanāt krodhapāvakaḥ ||

20.1२०.१

ततो ऽपश्यंस्तदाश्चर्यं देवदानवराक्षसाः । (२०।१)

tato 'paśyaṃstadāścaryaṃ devadānavarākṣasāḥ |

20.2२०.२

क्रोधजं पावकं दीप्तं दिधक्षन्तं रिपोर् बलम् ॥ (२०।२)

krodhajaṃ pāvakaṃ dīptaṃ didhakṣantaṃ ripor balam ||

21.1२१.१

मृत्युस्तु परमक्रुद्धो वैवस्वतम् अथाब्रवीत् । (२१।१)

mṛtyustu paramakruddho vaivasvatam athābravīt |

21.2२१.२

मुञ्च मां देव शीघ्रं त्वं निहन्मि समरे रिपुम् ॥ (२१।२)

muñca māṃ deva śīghraṃ tvaṃ nihanmi samare ripum ||

22.1२२.१

नरकः शम्बरो वृत्रः शम्भुः कार्त्तस्वरो बली । (२२।१)

narakaḥ śambaro vṛtraḥ śambhuḥ kārttasvaro balī |

22.2२२.२

नमुचिर् विरोचनश्चैव तावुभौ मधुकैटभौ ॥ (२२।२)

namucir virocanaścaiva tāvubhau madhukaiṭabhau ||

23.1२३.१

एते चान्ये च बहवो बलवन्तो दुरासदाः । (२३।१)

ete cānye ca bahavo balavanto durāsadāḥ |

23.2२३.२

विनिपन्ना मया दृष्टाः का चिन्तास्मिन्निशाचरे ॥ (२३।२)

vinipannā mayā dṛṣṭāḥ kā cintāsminniśācare ||

24.1२४.१

मुञ्च मां साधु धर्मज्ञ यावद् एनं निहन्म्यहम् । (२४।१)

muñca māṃ sādhu dharmajña yāvad enaṃ nihanmyaham |

24.2२४.२

न हि कश्चिन्मया दृष्टो मुहूर्तम् अपि जीवति ॥ (२४।२)

na hi kaścinmayā dṛṣṭo muhūrtam api jīvati ||

25.1२५.१

बलं मम न खल्वेतन्मर्यादैषा निसर्गतः । (२५।१)

balaṃ mama na khalvetanmaryādaiṣā nisargataḥ |

25.2२५.२

संस्पृष्टो हि मया कश्चिन्न जीवेद् इति निश्चयः ॥ (२५।२)

saṃspṛṣṭo hi mayā kaścinna jīved iti niścayaḥ ||

26.1२६.१

एतत् तु वचनं श्रुत्वा धर्मराजः प्रतापवान् । (२६।१)

etat tu vacanaṃ śrutvā dharmarājaḥ pratāpavān |

26.2२६.२

अब्रवीत् तत्र तं मृत्युमयम् एनं निहन्म्यहम् ॥ (२६।२)

abravīt tatra taṃ mṛtyumayam enaṃ nihanmyaham ||

27.1२७.१

ततः संरक्तनयनः क्रुद्धो वैवस्वतः प्रभुः । (२७।१)

tataḥ saṃraktanayanaḥ kruddho vaivasvataḥ prabhuḥ |

27.2२७.२

कालदण्डम् अमोघं तं तोलयामास पाणिना ॥ (२७।२)

kāladaṇḍam amoghaṃ taṃ tolayāmāsa pāṇinā ||

28.1२८.१

यस्य पार्श्वेषु निश्छिद्राः कालपाशाः प्रतिष्ठिताः । (२८।१)

yasya pārśveṣu niśchidrāḥ kālapāśāḥ pratiṣṭhitāḥ |

28.2२८.२

पावकस्पर्शसंकाशो मुद्गरो मूर्तिमान् स्थितः ॥ (२८।२)

pāvakasparśasaṃkāśo mudgaro mūrtimān sthitaḥ ||

29.1२९.१

दर्शनाद् एव यः प्राणान् प्राणिनाम् उपरुध्यति । (२९।१)

darśanād eva yaḥ prāṇān prāṇinām uparudhyati |

29.2२९.२

किं पुनस्ताडनाद् वापि पीडनाद् वापि देहिनः ॥ (२९।२)

kiṃ punastāḍanād vāpi pīḍanād vāpi dehinaḥ ||

30.1३०.१

स ज्वालापरिवारस्तु पिबन्न् इव निशाचरम् । (३०।१)

sa jvālāparivārastu pibann iva niśācaram |

30.2३०.२

करस्पृष्टो बलवता दण्डः क्रुद्धः सुदारुणः ॥ (३०।२)

karaspṛṣṭo balavatā daṇḍaḥ kruddhaḥ sudāruṇaḥ ||

31.1३१.१

ततो विदुद्रुवुः सर्वे सत्त्वास्तस्माद् रणाजिरात् । (३१।१)

tato vidudruvuḥ sarve sattvāstasmād raṇājirāt |

31.2३१.२

सुराश्च क्षुभिता दृष्ट्वा कालदण्डोद्यतं यमम् ॥ (३१।२)

surāśca kṣubhitā dṛṣṭvā kāladaṇḍodyataṃ yamam ||

32.1३२.१

तस्मिन् प्रहर्तुकामे तु दण्डम् उद्यम्य रावणम् । (३२।१)

tasmin prahartukāme tu daṇḍam udyamya rāvaṇam |

32.2३२.२

यमं पितामहः साक्षाद् दर्शयित्वेदम् अब्रवीत् ॥ (३२।२)

yamaṃ pitāmahaḥ sākṣād darśayitvedam abravīt ||

33.1३३.१

वैवस्वत महाबाहो न खल्वतुलविक्रम । (३३।१)

vaivasvata mahābāho na khalvatulavikrama |

33.2३३.२

प्रहर्तव्यं त्वयैतेन दण्डेनास्मिन्निशाचरे ॥ (३३।२)

prahartavyaṃ tvayaitena daṇḍenāsminniśācare ||

34.1३४.१

वरः खलु मया दत्तस्तस्य त्रिदशपुंगव । (३४।१)

varaḥ khalu mayā dattastasya tridaśapuṃgava |

34.2३४.२

तत् त्वया नानृतं कार्यं यन्मया व्याहृतं वचः ॥ (३४।२)

tat tvayā nānṛtaṃ kāryaṃ yanmayā vyāhṛtaṃ vacaḥ ||

35.1३५.१

अमोघो ह्येष सर्वासां प्रजानां विनिपातने । (३५।१)

amogho hyeṣa sarvāsāṃ prajānāṃ vinipātane |

35.2३५.२

कालदण्डो मया सृष्टः पूर्वं मृत्युपुरस्कृतः ॥ (३५।२)

kāladaṇḍo mayā sṛṣṭaḥ pūrvaṃ mṛtyupuraskṛtaḥ ||

36.1३६.१

तन्न खल्वेष ते सौम्य पात्यो राक्षसमूर्धनि । (३६।१)

tanna khalveṣa te saumya pātyo rākṣasamūrdhani |

36.2३६.२

न ह्यस्मिन् पतिते कश्चिन्मुहूर्तम् अपि जीवति ॥ (३६।२)

na hyasmin patite kaścinmuhūrtam api jīvati ||

37.1३७.१

यदि ह्यस्मिन्निपतिते न म्रियेतैष राक्षसः । (३७।१)

yadi hyasminnipatite na mriyetaiṣa rākṣasaḥ |

37.2३७.२

म्रियेत वा दशग्रीवस्तथाप्युभयतो ऽनृतम् ॥ (३७।२)

mriyeta vā daśagrīvastathāpyubhayato 'nṛtam ||

38.1३८.१

राक्षसेन्द्रान्नियच्छाद्य दण्डम् एनं वधोद्यतम् । (३८।१)

rākṣasendrānniyacchādya daṇḍam enaṃ vadhodyatam |

38.2३८.२

सत्यं मम कुरुष्वेदं लोकांस्त्वं समवेक्ष्य च ॥ (३८।२)

satyaṃ mama kuruṣvedaṃ lokāṃstvaṃ samavekṣya ca ||

39.1३९.१

एवम् उक्तस्तु धर्मात्मा प्रत्युवाच यमस्तदा । (३९।१)

evam uktastu dharmātmā pratyuvāca yamastadā |

39.2३९.२

एष व्यावर्तितो दण्डः प्रभविष्णुर् भवान् हि नः ॥ (३९।२)

eṣa vyāvartito daṇḍaḥ prabhaviṣṇur bhavān hi naḥ ||

40.1४०.१

किं त्विदानीं मया शक्यं कर्तुं रणगतेन हि । (४०।१)

kiṃ tvidānīṃ mayā śakyaṃ kartuṃ raṇagatena hi |

40.2४०.२

यन्मया यन्न हन्तव्यो राक्षसो वरदर्पितः ॥ (४०।२)

yanmayā yanna hantavyo rākṣaso varadarpitaḥ ||

41.1४१.१

एष तस्मात् प्रणश्यामि दर्शनाद् अस्य रक्षसः । (४१।१)

eṣa tasmāt praṇaśyāmi darśanād asya rakṣasaḥ |

41.2४१.२

इत्युक्त्वा सरथः साश्वस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ (४१।२)

ityuktvā sarathaḥ sāśvastatraivāntaradhīyata ||

42.1४२.१

दशग्रीवस्तु तं जित्वा नाम विश्राव्य चात्मनः । (४२।१)

daśagrīvastu taṃ jitvā nāma viśrāvya cātmanaḥ |

42.2४२.२

पुष्पकेण तु संहृष्टो निष्क्रान्तो यमसादनात् ॥ (४२।२)

puṣpakeṇa tu saṃhṛṣṭo niṣkrānto yamasādanāt ||

43.1४३.१

ततो वैवस्वतो देवैः सह ब्रह्मपुरोगमैः । (४३।१)

tato vaivasvato devaiḥ saha brahmapurogamaiḥ |

43.2४३.२

जगाम त्रिदिवं हृष्टो नारदश्च महामुनिः ॥ (४३।२)

jagāma tridivaṃ hṛṣṭo nāradaśca mahāmuniḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 7, 22

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit