जयति पराशरसूनुः सत्यवतीहृदयनन्दनो व्यासः । (१।१)

यस्यास्यकमलकोशे वाङ्मयम् अमृतं पिबति लोकः । (१।२)

धर्मदृढबद्धमूलो वेदस्कन्धः पुराणशाखाढ्यः । (१।३)

क्रतुकुसुमो मोक्षफलो जयति कल्पद्रुमो विष्णुः । (१।४)

पितामहाद्यं प्रवदन्ति षष्ठं महर्षिम् अक्षय्यविभूतियुक्तम् । (१।५)

नारायणस्यांशजम् एकपुत्रं द्वैपायनं वेदनिधिं नमामि । (१।६)

पाराशर्यवचःसरोजम् अमलं गीतार्थगन्धोत्कटं नानाख्यानककेसरं हरिकथासम्बोधनाबोधितम् । (१।७)

लोके सज्जनषट्पदैर् अहरहः पेपीयमानं मुदा । (१।८)

भूयाद् भारतपङ्कजं कलिमलप्रध्वंसि नः श्रेयसे । (१।९)

यः श्वेतत्वम् उपागतः कृतयुगे त्रेतायुगे रक्ततां युग्मे यः कपिलः कलौ च भगवान् कृष्णत्वम् आयाग [॥। औ३ ज़ेइछेन्झ्] । (१।१०)

दन्ति [॥। औ५ ज़ेइछेन्झ्] मुनयो यो योगिभिर् गीयते । (१।११)

स ब्रह्मा यदि वा हरो यदि शिवो यः को ऽपि तस्मै नमः । (१।१२)

वागीशाद्याः सुमनसः सर्वार्थानाम् उ॥। । (१।१३)

॥ त्वा कृतकृत्याः स्युस् तं नमामि गजाननम् । (१।१४)

व्यासं वसिष्ठनप्तारं शक्तेः पौत्रम् अकल्मषम् । (१।१५)

पराशरात्मजं वन्दे शुकतातं तपोनिधिम् । (१।१६)

अचतुर्वदनो ब्रह्मा द्विबाहुर् अ॥। । (१।१७)

अभाललोचनः शम्भुर् भगवान् बादरायणः । (१।१८)

शुक्लाम्बरधरं देवं शशिवर्णं चतुर्भुजम् । (१।१९)

प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशान्तये । (१।२०)

ज्ञानानन्दमयं देवं निर्मलं स्फटिकाकृतिम् । (१।२१)

आधारं सर्वविद्यानां हयग्रीवम् उपास्महे । (१।२२)

व्यासाय विष्णुरूपाय व्यासरूपाय विष्णवे । (१।२३)

नमो वै ब्रह्मनिधये वासिष्ठाय नमो नमः । (१।२४)

नमो धर्माय महते नमः कृष्णाय वेधसे । (१।२५)

ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्वा धर्मान् वक्ष्यामि शाश्वतान् । (१।२६)

अभ्रश्यामः पिङ्गजटाबद्धकलापः । (१।२७)

प्रांशुर् दण्डी कृष्णमृगत्वक्परिधानः । (१।२८)

साक्षाल्लोकान् पावयमानः कविमुख्यः । (१।२९)

पाराशर्यः पर्वसु रूपं विवृणोतु । (१।३०)

अशुभानि निराचष्टे तनोति शुभसंततिम् । (१।३१)

स्मृतमात्रेण यः पुंसां ब्रह्म तन् मङ्गलं विदुः । (१।३२)

धर्मो विवर्धति युधिष्ठिरकीर्तनेन । (१।३३)

पापं प्रणश्यति वृकोदरकीर्तनेन । (१।३४)

शत्रुर् विनश्यति धनंजयकीर्तनेन । (१।३५)

माद्रीसुतौ कथयतां न भवन्ति रोगाः । (१।३६)

सरस्वतीपदं वन्दे श्रियः पतिम् उमापतिम् । (१।३७)

त्विषां पतिं गणपतिं बृहस्पतिमुखान् ऋषीन् । (१।३८)

नारायणं सुरगुरुं जगदेकनाथं भक्तप्रियं सकललोकनमस्कृतं च । (१।३९)

त्रैगुण्यवर्जितम् अजं विभुम् आद्यम् ईशं वन्दे भवघ्नम् असुरासुरसिद्धवन्द्यम् । (१।४०)

नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । (१।४१)

देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयम् उदीरयेत् ॥ (१।४२)

लोमहर्षणपुत्र उग्रश्रवाः सूतः पौराणिको नैमिषारण्ये शौनकस्य कुलपतेर् द्वादशवार्षिके सत्त्रे ॥ (२।१)

समासीनान् अभ्यगच्छद् ब्रह्मर्षीन् संशितव्रतान् । (३।१)

विनयावनतो भूत्वा कदाचित् सूतनन्दनः ॥ (३।२)

तम् आश्रमम् अनुप्राप्तं नैमिषारण्यवासिनः । (४।१)

उवाच तान् ऋषीन् सर्वान् धन्यो वो ऽस्म्यद्य दर्शनात् । (४।२)

वेद वैयासिकीः सर्वाः कथा धर्मार्थसंहिताः । (४।३)

वक्ष्यामि वो द्विजश्रेष्ठाः शृण्वन्त्वद्य तपोधनाः । (४।४)

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा नैमिषारण्यवासिनः । (४।५)

चित्राः श्रोतुं कथास् तत्र परिवव्रुस् तपस्विनः ॥ (४।६)

अभिवाद्य मुनींस् तांस् तु सर्वान् एव कृताञ्जलिः । (५।१)

अपृच्छत् स तपोवृद्धिं सद्भिश्चैवाभिनन्दितः ॥ (५।२)

अथ तेषूपविष्टेषु सर्वेष्वेव तपस्विषु । (६।१)

निर्दिष्टम् आसनं भेजे विनयाल्लोमहर्षणिः ॥ (६।२)

सुखासीनं ततस् तं तु विश्रान्तम् उपलक्ष्य च । (७।१)

अथापृच्छद् ऋषिस् तत्र कश्चित् प्रस्तावयन् कथाः ॥ (७।२)

कुत आगम्यते सौते क्व चायं विहृतस् त्वया । (८।१)

कालः कमलपत्त्राक्ष शंसैतत् पृच्छतो मम । (८।२)

एवं पृष्टो ऽब्रवीत् सम्यग् यथावल्लोमहर्षणिः । (८।३)

वाक्यं वचनसम्पन्नस् तेषां तु चरिताश्रयम् । (८।४)

तस्मिन् सदसि विस्तीर्णे मुनीनां भावितात्मनाम् ॥ (८।५)

सूत उवाच । (९।१)

जनमेजयस्य राजर्षेः सर्पसत्त्रे महात्मनः । (९।२)

समीपे पार्थिवेन्द्रस्य सम्यक् पारिक्षितस्य च ॥ (९।३)

कृष्णद्वैपायनप्रोक्ताः सुपुण्या विविधाः कथाः । (१०।१)

कथिताश्चापि विधिवद् या वैशम्पायनेन वै ॥ (१०।२)

श्रुत्वाहं ता विचित्रार्था महाभारतसंश्रिताः । (११।१)

बहूनि सम्परिक्रम्य तीर्थान्यायतनानि च ॥ (११।२)

समन्तपञ्चकं नाम पुण्यं द्विजनिषेवितम् । (१२।१)

गतवान् अस्मि तं देशं युद्धं यत्राभवत् पुरा । (१२।२)

पाण्डवानां कुरूणां च सर्वेषां च महीक्षिताम् ॥ (१२।३)

दिदृक्षुर् आगतस् तस्मात् समीपं भवताम् इह । (१३।१)

आयुष्मन्तः सर्व एव ब्रह्मभूता हि मे मताः ॥ (१३।२)

अस्मिन् यज्ञे महाभागाः सूर्यपावकवर्चसः । (१४।१)

कृताभिषेकाः शुचयः कृतजप्या हुताग्नयः । (१४।२)

भवन्त आसते स्वस्था ब्रवीमि किम् अहं द्विजाः ॥ (१४।३)

पुराणसंश्रिताः पुण्याः कथा वा धर्मसंश्रिताः । (१५।१)

इतिवृत्तं नरेन्द्राणाम् ऋषीणां च महात्मनाम् । (१५।२)

श्रुतं मे भारताख्यानं धर्मकामार्थमोक्षदम् । (१५।३)

जनमेजयेन पृष्टः सन् वैशम्पायन उक्तवान् । (१५।४)

ऋषीणाम् अग्रतस् तत्र धर्मिष्ठानां महात्मनाम् । (१५।५)

व्यासदेवाज्ञया तत्र यद् वैशम्पायनस् तदा । (१५।६)

श्रुतं वै भारताख्यानं वेदार्थैश्चोपबृंहितम् । (१५।७)

तत्र मे विदितं सर्वं भारताख्यानम् आदितः ॥ (१५।८)

ऋषय ऊचुः । (१६।१)

द्वैपायनेन यत् प्रोक्तं पुराणं परमर्षिणा । (१६।२)

सुरैर् ब्रह्मर्षिभिश्चैव श्रुत्वा यद् अभिपूजितम् ॥ (१६।३)

तस्याख्यानवरिष्ठस्य विचित्रपदपर्वणः । (१७।१)

सूक्ष्मार्थन्याययुक्तस्य वेदार्थैर् भूषितस्य च ॥ (१७।२)

भारतस्येतिहासस्य पुण्यां ग्रन्थार्थसंयुताम् । (१८।१)

संस्कारोपगतां ब्राह्मीं नानाशास्त्रोपबृंहिताम् ॥ (१८।२)

जनमेजयस्य यां राज्ञो वैशम्पायन उक्तवान् । (१९।१)

यथावत् स ऋषिस् तुष्ट्या सत्त्रे द्वैपायनाज्ञया ॥ (१९।२)

वेदैश् चतुर्भिः समितां व्यासस्याद्भुतकर्मणः । (२०।१)

संहितां श्रोतुम् इच्छामो धर्म्यां पापभयापहाम् ॥ (२०।२)

सूत उवाच । (२१।१)

आद्यं पुरुषम् ईशानं पुरुहूतं पुरुष्टुतम् । (२१।२)

ऋतम् एकाक्षरं ब्रह्म व्यक्ताव्यक्तं सनातनम् ॥ (२१।३)

असच्च सच्चैव च यद् विश्वं सदसतः परम् । (२२।१)

परावराणां स्रष्टारं पुराणं परम् अव्ययम् ॥ (२२।२)

मङ्गल्यं मङ्गलं विष्णुं वरेण्यम् अनघं शुचिम् । (२३।१)

नमस्कृत्य हृषीकेशं चराचरगुरुं हरिम् ॥ (२३।२)

महर्षेः पूजितस्येह सर्वलोके महात्मनः । (२४।१)

प्रवक्ष्यामि मतं कृत्स्नं व्यासस्यामिततेजसः । (२४।२)

नमो भगवते तस्मै व्यासायामिततेजसे । (२४।३)

यस्य प्रसादाद् वक्ष्यामि नारायणकथाम् इमाम् । (२४।४)

सर्वाश्रमाभिगमनं सर्वतीर्थावगाहनम् । (२४।५)

न तथा फलदं सूते नारायणकथा यथा । (२४।६)

नास्ति नारायणसमं न भूतं न भविष्यति । (२४।७)

एतेन सत्यवाक्येन सर्वार्थान् साधयाम्यहम् ॥ (२४।८)

आचख्युः कवयः केचित् सम्प्रत्याचक्षते परे । (२५।१)

आख्यास्यन्ति तथैवान्ये इतिहासम् इमं भुवि ॥ (२५।२)

इदं तु त्रिषु लोकेषु महज्ज्ञानं प्रतिष्ठितम् । (२६।१)

विस्तरैश्च समासैश्च धार्यते यद् द्विजातिभिः ॥ (२६।२)

अलंकृतं शुभैः शब्दैः समयैर् दिव्यमानुषैः । (२७।१)

छन्दोवृत्तैश्च विविधैर् अन्वितं विदुषां प्रियम् । (२७।२)

पुण्ये हिमवतः पादे मेध्ये गिरिगुहालये । (२७।३)

विशोध्य देहं धर्मात्मा दर्भसंस्तरम् आश्रितः । (२७।४)

शुचिः सनियमो व्यासः शान्तात्मा तपसि स्थितः । (२७।५)

भारतस्येतिहासस्य धर्मेणान्वीक्ष्य तां गतिम् । (२७।६)

प्रविश्य योगं ज्ञानेन सो ऽपश्यत् सर्वम् अन्ततः ॥ (२७।७)

निष्प्रभे ऽस्मिन् निरालोके सर्वतस् तमसावृते । (२८।१)

बृहद् अण्डम् अभूद् एकं प्रजानां बीजम् अक्षयम् ॥ (२८।२)

युगस्यादौ निमित्तं तन् महद् दिव्यं प्रचक्षते । (२९।१)

यस्मिंस्तच्छ्रूयते सत्यं ज्योतिर् ब्रह्म सनातनम् ॥ (२९।२)

अद्भुतं चाप्यचिन्त्यं च सर्वत्र समतां गतम् । (३०।१)

अव्यक्तं कारणं सूक्ष्मं यत् तत् सदसदात्मकम् ॥ (३०।२)

यस्मात् पितामहो जज्ञे प्रभुर् एकः प्रजापतिः । (३१।१)

ब्रह्मा सुरगुरुः स्थाणुर् मनुः कः परमेष्ठ्यथ ॥ (३१।२)

प्राचेतसस् तथा दक्षो दक्षपुत्राश्च सप्त ये । (३२।१)

ततः प्रजानां पतयः प्राभवन्न् एकविंशतिः ॥ (३२।२)

पुरुषश्चाप्रमेयात्मा यं सर्वम् ऋषयो विदुः । (३३।१)

विश्वेदेवास् तथादित्या वसवो ऽथाश्विनावपि ॥ (३३।२)

यक्षाः साध्याः पिशाचाश्च गुह्यकाः पितरस् तथा । (३४।१)

ततः प्रसूता विद्वांसः शिष्टा ब्रह्मर्षयो ऽमलाः ॥ (३४।२)

राजर्षयश्च बहवः सर्वैः समुदिता गुणैः । (३५।१)

आपो द्यौः पृथिवी वायुर् अन्तरिक्षं दिशस् तथा ॥ (३५।२)

संवत्सरर्तवो मासाः पक्षाहोरात्रयः क्रमात् । (३६।१)

क्षणा लवा मुहूर्ताश्च निमेषा युगपर्ययाः । (३६।२)

यच्चान्यद् अपि तत् सर्वं सम्भूतं लोकसाक्षिकम् ॥ (३६।३)

यद् इदं दृश्यते किंचिद् भूतं स्थावरजङ्गमम् । (३७।१)

पुनः संक्षिप्यते सर्वं जगत् प्राप्ते युगक्षये ॥ (३७।२)

यथर्तावृतुलिङ्गानि नानारूपाणि पर्यये । (३८।१)

दृश्यन्ते तानि तान्येव तथा भावा युगादिषु ॥ (३८।२)

एवम् एतद् अनाद्यन्तं भूतसंहारकारकम् । (३९।१)

अनादिनिधनं लोके चक्रं सम्परिवर्तते ॥ (३९।२)

त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि त्रयस्त्रिंशच्छतानि च । (४०।१)

त्रयस्त्रिंशच्च देवानां सृष्टिः संक्षेपलक्षणा ॥ (४०।२)

दिवस्पुत्रो बृहद्भानुश्चक्षुर् आत्मा विभावसुः । (४१।१)

सविता च ऋचीको ऽर्को भानुर् आशावहो रविः ॥ (४१।२)

पुत्रा विवस्वतः सर्वे मह्यस् तेषां तथावरः । (४२।१)

देवभ्राट् तनयस् तस्य तस्मात् सुभ्राड् इति स्मृतः ॥ (४२।२)

सुभ्राजस् तु त्रयः पुत्राः प्रजावन्तो बहुश्रुताः । (४३।१)

दशज्योतिः शतज्योतिः सहस्रज्योतिर् आत्मवान् ॥ (४३।२)

दश पुत्रसहस्राणि दशज्योतेर् महात्मनः । (४४।१)

ततो दशगुणाश्चान्ये शतज्योतेर् इहात्मजाः ॥ (४४।२)

भूयस् ततो दशगुणाः सहस्रज्योतिषः सुताः । (४५।१)

तेभ्यो ऽयं कुरुवंशश्च यदूनां भरतस्य च ॥ (४५।२)

ययातीक्ष्वाकुवंशश्च राजर्षीणां च सर्वशः । (४६।१)

सम्भूता बहवो वंशा भूतसर्गाः सविस्तराः ॥ (४६।२)

भूतस्थानानि सर्वाणि रहस्यं त्रिविधं च यत् । (४७।१)

वेदयोगं सविज्ञानं धर्मो ऽर्थः काम एव च ॥ (४७।२)

धर्मकामार्थशास्त्राणि शास्त्राणि विविधानि च । (४८।१)

लोकयात्राविधानं च सम्भूतं दृष्टवान् ऋषिः । (४८।२)

नीतिर् भरतवंशस्य विस्तरश्चैव सर्वशः ॥ (४८।३)

इतिहासाः सवैयाख्या विविधाः श्रुतयो ऽपि च । (४९।१)

इह सर्वम् अनुक्रान्तम् उक्तं ग्रन्थस्य लक्षणम् । (४९।२)

संक्षेपेणेतिहासस्य ततो वक्ष्यामि विस्तरम् ॥ (४९।३)

विस्तीर्यैतन् महज्ज्ञानम् ऋषिः संक्षेपम् अब्रवीत् । (५०।१)

इष्टं हि विदुषां लोके समासव्यासधारणम् ॥ (५०।२)

मन्वादि भारतं केचिद् आस्तीकादि तथापरे । (५१।१)

तथोपरिचराद्यन्ये विप्राः सम्यग् अधीयते ॥ (५१।२)

विविधं संहिताज्ञानं दीपयन्ति मनीषिणः । (५२।१)

व्याख्यातुं कुशलाः केचिद् ग्रन्थं धारयितुं परे ॥ (५२।२)

तपसा ब्रह्मचर्येण व्यस्य वेदं सनातनम् । (५३।१)

इतिहासम् इमं चक्रे पुण्यं सत्यवतीसुतः ॥ (५३।२)

पराशरात्मजो विद्वान् ब्रह्मर्षिः संशितव्रतः । (५४।१)

कृष्णद्वैपायनं व्यासं विद्धि नारायणं प्रभुम् । (५४।२)

को ह्यन्यः पुण्डरीकाक्षान् महाभारतकृद् भवेत् । (५४।३)

भाति सर्वेषु वेदेषु रतिः सर्वेषु जन्तुषु । (५४।४)

तरणं सर्वलोकानां तस्माद् भारतम् उच्यते । (५४।५)

मातुर् नियोगाद् धर्मात्मा गाङ्गेयस्य च धीमतः ॥ (५४।६)

क्षेत्रे विचित्रवीर्यस्य कृष्णद्वैपायनः पुरा । (५५।१)

त्रीन् अग्नीन् इव कौरव्याञ्जनयामास वीर्यवान् ॥ (५५।२)

उत्पाद्य धृतराष्ट्रं च पाण्डुं विदुरम् एव च । (५६।१)

जगाम तपसे धीमान् पुनर् एवाश्रमं प्रति ॥ (५६।२)

तेषु जातेषु वृद्धेषु गतेषु परमां गतिम् । (५७।१)

एवं वै संग्रहाध्यायः पूर्वम् एव महर्षिणा । (५७।२)

क्रमणप्रस्तरैर् युक्तः कथंचिद् अप्यतीव हि । (५७।३)

एतदर्थं च विहितः संग्रहो ऽयं यथाश्रुतः । (५७।४)

तच्छ्रुत्वा सर्वम् आख्यातं लोके ज्ञास्यन्ति मानवाः । (५७।५)

अब्रवीद् भारतं लोके मानुषे ऽस्मिन् महान् ऋषिः ॥ (५७।६)

जनमेजयेन पृष्टः सन् ब्राह्मणैश्च सहस्रशः । (५८।१)

शशास शिष्यम् आसीनं वैशम्पायनम् अन्तिके ॥ (५८।२)

स सदस्यैः सहासीनः श्रावयामास भारतम् । (५९।१)

कर्मान्तरेषु यज्ञस्य चोद्यमानः पुनः पुनः ॥ (५९।२)

विस्तरं कुरुवंशस्य गान्धार्या धर्मशीलताम् । (६०।१)

क्षत्तुः प्रज्ञां धृतिं कुन्त्याः सम्यग् द्वैपायनो ऽब्रवीत् ॥ (६०।२)

वासुदेवस्य माहात्म्यं पाण्डवानां च सत्यताम् । (६१।१)

दुर्वृत्तं धार्तराष्ट्राणाम् उक्तवान् भगवान् ऋषिः । (६१।२)

इदं शतसहस्राख्यं श्लोकानां पुण्यकर्मणाम् । (६१।३)

उपाख्यानैः सह ज्ञेयं श्राव्यं भारतम् उत्तमम् ॥ (६१।४)

चतुर्विंशतिसाहस्रीं चक्रे भारतसंहिताम् । (६२।१)

उपाख्यानैर् विना तावद् भारतं प्रोच्यते बुधैः ॥ (६२।२)

ततो ऽध्यर्धशतं भूयः संक्षेपं कृतवान् ऋषिः । (६३।१)

अनुक्रमणिम् अध्यायं वृत्तान्तानां सपर्वणाम् । (६३।२)

सूतः । (६३।३)

तस्याख्यानवरिष्ठस्य कृत्वा द्वैपायनः प्रभुः । (६३।४)

कथम् अध्यापयानीह शिष्यान् इत्थम् अचिन्तयत् । (६३।५)

तस्य चिन्तयतश्चापि ऋषेर् द्वैपायनस्य च । (६३।६)

स्मृत्वाजगाम भगवान् ब्रह्मा लोकगुरुः स्वयम् । (६३।७)

प्रियार्थं महर्षेश् चापि लोकानां हितकाम्यया । (६३।८)

तं दृष्ट्वा विस्मितो भूत्वा प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः । (६३।९)

आसनं कल्पयामास सर्वदेवगणैर् युतम् । (६३।१०)

हिरण्यगर्भम् आसीनं तस्मिंस् तु परमासने । (६३।११)

परिवृत्यासनाभ्याशे वासवेयः स्थितो नतः । (६३।१२)

अनुज्ञातो ऽथ कृष्णस् तु ब्रह्मणा परमेष्ठिना । (६३।१३)

निषसादासनाभ्याशे प्रीयमाणः सुविस्मितः । (६३।१४)

उवाच स महातेजा ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् । (६३।१५)

कृतं मयेदं भगवन् काव्यं परमपूजितम् । (६३।१६)

ब्रह्मन् वेदरहस्यं च यच्चान्यत् ख्यापितं मया । (६३।१७)

साङ्गोपनिषदानां च वेदानां विस्तरक्रिया । (६३।१८)

इतिहासपुराणानाम् उन्मेषं निमिषं च यत् । (६३।१९)

भूतं भव्यं भविष्यच्च त्रिविधं कालसंज्ञितम् । (६३।२०)

जरामृत्युभयव्याधिभावाभावविनिश्चयम् । (६३।२१)

विविधस्य च धर्मस्य ह्याश्रमाणां च लक्षणम् । (६३।२२)

चातुर्वर्ण्यविधानं च पुराणार्थं च कृत्स्नशः । (६३।२३)

तपसो ब्रह्मचर्यस्य पृथिव्याश्चन्द्रसूर्ययोः । (६३।२४)

ग्रहनक्षत्रताराणां प्रमाणं च युगैः सह । (६३।२५)

ऋचो यजूंषि सामानि वेदाध्यात्मं तथैव च । (६३।२६)

न्यायः शिक्षा चिकित्सा च ज्ञानं पाशुपतं तथा । (६३।२७)

इति नैकाश्रयं जन्म दिव्यमानुषसंश्रितम् । (६३।२८)

तीर्थानां चैव पुण्यानां देशानां चैव कीर्तनम् । (६३।२९)

नदीनां पर्वतानां च वनानां सागरस्य च । (६३।३०)

पुराणां चैव दिव्यानां कल्पानां युद्धकौशलम् । (६३।३१)

वाक्यजातिविशेषांश्च लोकयात्राक्रमश्च यः । (६३।३२)

यच्चापि सर्वगं वस्तु तत् प्रभो क्षन्तुम् अर्हसि । (६३।३३)

तपोविशिष्टाद् अपि वै वसिष्ठान् मुनिपुंगवात् । (६३।३४)

मन्ये श्रेष्ठतमं त्वाद्य रहस्यज्ञानवेदनात् । (६३।३५)

जन्मप्रभृति सत्यां ते विद्म गां ब्रह्मवादिनीम् । (६३।३६)

त्वया च काव्यम् इत्युक्तं तस्मात् काव्यं भविष्यति । (६३।३७)

अस्य काव्यस्य कवयो न समर्था विशेषणे । (६३।३८)

विशेषणे गृहस्थस्य शेषास् त्रय इवाश्रमाः । (६३।३९)

जडान्धबधिरोन्मत्तं तमोभूतं जगद् भवेत् । (६३।४०)

यदि ज्ञानहुताशेन त्वया नोज्ज्वलितं भवेत् । (६३।४१)

तमसान्धस्य लोकस्य वेष्टितस्य स्वकर्मभिः । (६३।४२)

ज्ञानाञ्जनशलाकाभिर् बुद्धिनेत्रोत्सवः कृतः । (६३।४३)

धर्मार्थकाममोक्षार्थैः समासव्यासकीर्तनैः । (६३।४४)

त्वया भारतसूर्येण नृणां विनिहतं तमः । (६३।४५)

पुराणपूर्णचन्द्रेण श्रुतिज्योत्स्नाप्रकाशिना । (६३।४६)

नृणां कुमुदसौम्यानां कृतं बुद्धिप्रबोधनम् । (६३।४७)

इतिहासप्रदीपेन मोहावरणघातिना । (६३।४८)

लोकगर्भगृहं कृत्स्नं यथावत् संप्रकाशितम् । (६३।४९)

संग्रहाध्यायबीजो वै पौलोमास्तीकमूलवान् । (६३।५०)

सम्भवस्कन्धविस्तारः सभारण्यविटङ्कवान् । (६३।५१)

अरणीपर्वरूपाढ्यो विराटोद्योगसारवान् । (६३।५२)

भीष्मपर्वमहाशाखो द्रोणपर्वपलाशवान् । (६३।५३)

कर्णपर्वचितैः पुष्पैः शल्यपर्वसुगन्धिभिः । (६३।५४)

स्त्रीपर्वैषीकविश्रामः शान्तिपर्वबृहत्फलः । (६३।५५)

अश्वमेधामृतरसस् त्वाश्रमस्थानसंश्रयः । (६३।५६)

मौसलश्रुतिसंक्षेपः शिष्टद्विजनिषेवितः । (६३।५७)

सर्वेषां कविमुख्यानाम् उपजीव्यो भविष्यति । (६३।५८)

पर्जन्य इव भूतानाम् अक्षयो भारतद्रुमः । (६३।५९)

एवम् आभाष्य तं ब्रह्मा जगाम स्वं निवेशनम् । (६३।६०)

भगवान् स जगत्स्रष्टा ऋषिदेवगणैः सह । (६३।६१)

तस्य वृक्षस्य वक्ष्यामि शश्वत् पुष्पफलोदयम् । (६३।६२)

स्वादुमेध्यरसोपेतम् अच्छेद्यम् अमरैर् अपि ॥ (६३।६३)

इदं द्वैपायनः पूर्वं पुत्रम् अध्यापयच्छुकम् । (६४।१)

ततो ऽन्येभ्यो ऽनुरूपेभ्यः शिष्येभ्यः प्रददौ प्रभुः । (६४।२)

संहितास् तैः पृथक्त्वेन भारतस्य प्रकीर्तिताः । (६४।३)

षष्टिं शतसहस्राणि चकारान्यां स संहिताम् । (६४।४)

त्रिंशच्छतसहस्रं च देवलोके प्रतिष्ठितम् । (६४।५)

पित्र्ये पञ्चदश प्रोक्तं रक्षोयक्षे चतुर्दश । (६४।६)

एकं शतसहस्रं तु मानुषेषु प्रतिष्ठितम् ॥ (६४।७)

नारदो ऽश्रावयद् देवान् असितो देवलः पितॄन् । (६५।१)

गन्धर्वयक्षरक्षांसि श्रावयामास वै शुकः । (६५।२)

अस्मिंस् तु मानुषे लोके वैशम्पायन उक्तवान् । (६५।३)

शिष्यो व्यासस्य धर्मात्मा सर्ववेदविदां वरः । (६५।४)

एकं शतसहस्रं तु मयोक्तं वै निबोधत । (६५।५)

वैशम्पायनविप्रर्षिः श्रावयामास पार्थिवम् । (६५।६)

पारिक्षितं महाबाहुं नाम्ना तु जनमेजयम् ॥ (६५।७)

दुर्योधनो मन्युमयो महाद्रुमः स्कन्धः कर्णः शकुनिस् तस्य शाखाः । (६६।१)

दुःशासनः पुष्पफले समृद्धे मूलं राजा धृतराष्ट्रो ऽमनीषी ॥ (६६।२)

युधिष्ठिरो धर्ममयो महाद्रुमः स्कन्धो ऽर्जुनो भीमसेनो ऽस्य शाखाः । (६७।१)

माद्रीसुतौ पुष्पफले समृद्धे मूलं कृष्णो ब्रह्म च ब्राह्मणाश्च ॥ (६७।२)

पाण्डुर् जित्वा बहून् देशान् युधा विक्रमणेन च । (६८।१)

अरण्ये मृगयाशीलो न्यवसत् सजनस् तदा ॥ (६८।२)

मृगव्यवायनिधने कृच्छ्रां प्राप स आपदम् । (६९।१)

जन्मप्रभृति पार्थानां तत्राचारविधिक्रमः ॥ (६९।२)

मात्रोर् अभ्युपपत्तिश्च धर्मोपनिषदं प्रति । (७०।१)

धर्मस्य वायोः शक्रस्य देवयोश्च तथाश्विनोः । (७०।२)

ततो धर्मोपनिषदं भूत्वा भर्तुः प्रिया पृथा । (७०।३)

धर्मानिलेन्द्रांस् ताभिः साजुहाव सुतवाञ्छया । (७०।४)

तद्दत्तोपनिषन् माद्री चाश्विनावाजुहाव च । (७०।५)

जाताः पार्थास् ततः सर्वे कुन्त्या माद्र्याश्च मन्त्रतः । (७०।६)

तेषु जातेषु सर्वेषु पाण्डवेषु महात्मसु । (७०।७)

माद्र्या तु सह संगम्य ऋषिशापप्रभावतः । (७०।८)

मृतः पाण्डुर् महापुण्ये शतशृङ्गे महागिरौ ॥ (७०।९)

तापसैः सह संवृद्धा मातृभ्यां परिरक्षिताः । (७१।१)

मेध्यारण्येषु पुण्येषु महताम् आश्रमेषु च ॥ (७१।२)

ऋषिभिश्च तदानीता धार्तराष्ट्रान् प्रति स्वयम् । (७२।१)

शिशवश्चाभिरूपाश्च जटिला ब्रह्मचारिणः ॥ (७२।२)

पुत्राश्च भ्रातरश्चेमे शिष्याश्च सुहृदश्च वः । (७३।१)

पाण्डवा एत इत्युक्त्वा मुनयो ऽन्तर्हितास् ततः ॥ (७३।२)

तांस् तैर् निवेदितान् दृष्ट्वा पाण्डवान् कौरवास् तदा । (७४।१)

शिष्टाश्च वर्णाः पौरा ये ते हर्षाच्चुक्रुशुर् भृशम् ॥ (७४।२)

आहुः केचिन्न तस्यैते तस्यैत इति चापरे । (७५।१)

यदा चिरमृतः पाण्डुः कथं तस्येति चापरे ॥ (७५।२)

स्वागतं सर्वथा दिष्ट्या पाण्डोः पश्याम संततिम् । (७६।१)

उच्यतां स्वागतम् इति वाचो ऽश्रूयन्त सर्वशः ॥ (७६।२)

तस्मिन्न् उपरते शब्दे दिशः सर्वा विनादयन् । (७७।१)

अन्तर्हितानां भूतानां निस्वनस् तुमुलो ऽभवत् ॥ (७७।२)

पुष्पवृष्टिः शुभा गन्धाः शङ्खदुन्दुभिनिस्वनाः । (७८।१)

आसन् प्रवेशे पार्थानां तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (७८।२)

तत्प्रीत्या चैव सर्वेषां पौराणां हर्षसम्भवः । (७९।१)

शब्द आसीन् महांस् तत्र दिवस्पृक् कीर्तिवर्धनः ॥ (७९।२)

ते ऽप्यधीत्याखिलान् वेदाञ्शास्त्राणि विविधानि च । (८०।१)

न्यवसन् पाण्डवास् तत्र पूजिता अकुतोभयाः ॥ (८०।२)

युधिष्ठिरस्य शौचेन प्रीताः प्रकृतयो ऽभवन् । (८१।१)

धृत्या च भीमसेनस्य विक्रमेणार्जुनस्य च ॥ (८१।२)

गुरुशुश्रूषया कुन्त्या यमयोर् विनयेन च । (८२।१)

तुतोष लोकः सकलस् तेषां शौर्यगुणेन च ॥ (८२।२)

समवाये ततो राज्ञां कन्यां भर्तृस्वयंवराम् । (८३।१)

प्राप्तवान् अर्जुनः कृष्णां कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ (८३।२)

ततः प्रभृति लोके ऽस्मिन् पूज्यः सर्वधनुष्मताम् । (८४।१)

आदित्य इव दुष्प्रेक्ष्यः समरेष्वपि चाभवत् ॥ (८४।२)

स सर्वान् पार्थिवाञ् जित्वा सर्वांश्च महतो गणान् । (८५।१)

आजहारार्जुनो राज्ञे राजसूयं महाक्रतुम् ॥ (८५।२)

अन्नवान् दक्षिणावांश्च सर्वैः समुदितो गुणैः । (८६।१)

युधिष्ठिरेण सम्प्राप्तो राजसूयो महाक्रतुः ॥ (८६।२)

सुनयाद् वासुदेवस्य भीमार्जुनबलेन च । (८७।१)

घातयित्वा जरासंधं चैद्यं च बलगर्वितम् ॥ (८७।२)

दुर्योधनम् उपागच्छन्न् अर्हणानि ततस् ततः । (८८।१)

मणिकाञ्चनरत्नानि गोहस्त्यश्वधनानि च । (८८।२)

विचित्राणि च वासांसि प्रावारावरणानि च । (८८।३)

कम्बलाजिनरत्नानि राङ्कवास्तरणानि च ॥ (८८।४)

समृद्धां तां तथा दृष्ट्वा पाण्डवानां तदा श्रियम् । (८९।१)

ईर्ष्यासमुत्थः सुमहांस् तस्य मन्युर् अजायत ॥ (८९।२)

विमानप्रतिमां चापि मयेन सुकृतां सभाम् । (९०।१)

पाण्डवानाम् उपहृतां स दृष्ट्वा पर्यतप्यत ॥ (९०।२)

यत्रावहसितश्चासीत् प्रस्कन्दन्न् इव सम्भ्रमात् । (९१।१)

प्रत्यक्षं वासुदेवस्य भीमेनानभिजातवत् ॥ (९१।२)

स भोगान् विविधान् भुञ्जन् रत्नानि विविधानि च । (९२।१)

कथितो धृतराष्ट्रस्य विवर्णो हरिणः कृशः ॥ (९२।२)

अन्वजानात् ततो द्यूतं धृतराष्ट्रः सुतप्रियः । (९३।१)

तच्छ्रुत्वा वासुदेवस्य कोपः समभवन् महान् ॥ (९३।२)

नातिप्रीतमनाश्चासीद् विवादांश्चान्वमोदत । (९४।१)

द्यूतादीन् अनयान् घोरान् प्रवृद्धांश्चाप्युपैक्षत ॥ (९४।२)

निरस्य विदुरं द्रोणं भीष्मं शारद्वतं कृपम् । (९५।१)

विग्रहे तुमुले तस्मिन्न् अहन् क्षत्रं परस्परम् ॥ (९५।२)

जयत्सु पाण्डुपुत्रेषु श्रुत्वा सुमहद् अप्रियम् । (९६।१)

दुर्योधनमतं ज्ञात्वा कर्णस्य शकुनेस् तथा । (९६।२)

धृतराष्ट्रश्चिरं ध्यात्वा संजयं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (९६।३)

शृणु संजय मे सर्वं न मे ऽसूयितुम् अर्हसि । (९७।१)

श्रुतवान् असि मेधावी बुद्धिमान् प्राज्ञसंमतः ॥ (९७।२)

न विग्रहे मम मतिर् न च प्रीये कुरुक्षये । (९८।१)

न मे विशेषः पुत्रेषु स्वेषु पाण्डुसुतेषु च ॥ (९८।२)

वृद्धं माम् अभ्यसूयन्ति पुत्रा मन्युपरायणाः । (९९।१)

अहं त्व् अचक्षुः कार्पण्यात् पुत्रप्रीत्या सहामि तत् । (९९।२)

मुह्यन्तं चानुमुह्यामि दुर्योधनम् अचेतनम् ॥ (९९।३)

राजसूये श्रियं दृष्ट्वा पाण्डवस्य महौजसः । (१००।१)

तच्चावहसनं प्राप्य सभारोहणदर्शने ॥ (१००।२)

अमर्षितः स्वयं जेतुम् अशक्तः पाण्डवान् रणे । (१०१।१)

निरुत्साहश्च सम्प्राप्तुं श्रियम् अक्षत्रियो यथा । (१०१।२)

गान्धारराजसहितश्छद्मद्यूतम् अमन्त्रयत् ॥ (१०१।३)

तत्र यद् यद् यथा ज्ञातं मया संजय तच्छृणु । (१०२।१)

श्रुत्वा हि मम वाक्यानि बुद्ध्या युक्तानि तत्त्वतः । (१०२।२)

ततो ज्ञास्यसि मां सौते प्रज्ञाचक्षुषम् इत्युत ॥ (१०२।३)

यदाश्रौषं धनुर् आयम्य चित्रं विद्धं लक्ष्यं पातितं वै पृथिव्याम् । (१०३।१)

कृष्णां हृतां पश्यतां सर्वराज्ञां तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१०३।२)

यदाश्रौषं द्वारकायां सुभद्रां प्रसह्योढां माधवीम् अर्जुनेन । (१०४।१)

इन्द्रप्रस्थं वृष्णिवीरौ च यातौ तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१०४।२)

यदाश्रौषं देवराजं प्रवृष्टं शरैर् दिव्यैर् वारितं चार्जुनेन । (१०५।१)

अग्निं तथा तर्पितं खाण्डवे च तदा नाशंसे विजयाय संजय । (१०५।२)

यदाश्रौषं जातुषाद् वेश्मनस् तान् मुक्तान् पार्थान् पञ्च कुन्त्या समेतान् । (१०५।३)

युक्तं चैषां विदुरं स्वार्थसिद्ध्यै तदा नाशंसे विजयाय संजय । (१०५।४)

यदाश्रौषं द्रौपदीं रङ्गमध्ये लक्ष्यं भित्त्वा निर्जिताम् अर्जुनेन । (१०५।५)

शूरान् पाञ्चालान् पाण्डवेयांश्च युक्तांस् तदा नाशंसे विजयाय संजय । (१०५।६)

यदाश्रौषं मागधानां वरिष्ठं जरासंधं क्षत्रमध्ये ज्वलन्तम् । (१०५।७)

दोर्भ्यां हतं भीमसेनेन गत्वा तदा नाशंसे विजयाय संजय । (१०५।८)

यदाश्रौषं दिग्जये पाण्डुपुत्रैर्वशीकृतान् भूमिपालान् प्रसह्य । (१०५।९)

महाक्रतुं राजसूयं कृतं च तदा नाशंसे विजयाय संजय । (१०५।१०)

यदाश्रौषं सर्वविश्वस्य सारां प्रीत्या राज्ञे निर्मितां तां मयेन । (१०५।११)

गदां चोग्रां भीमसेनाय दत्तां तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१०५।१२)

यदाश्रौषं हृतराज्यं युधिष्ठिरं पराजितं सौबलेनाक्षवत्याम् । (१०६।१)

अन्वागतं भ्रातृभिर् अप्रमेयैस् तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१०६।२)

यदाश्रौषं द्रौपदीम् अश्रुकण्ठीं सभां नीतां दुःखिताम् एकवस्त्राम् । (१०७।१)

रजस्वलां नाथवतीम् अनाथवत् तदा नाशंसे विजयाय संजय । (१०७।२)

यदाश्रौषं वाससां तत्र राशिं समाक्षिपत् कितवो मन्दबुद्धिः । (१०७।३)

दुःशासनो गतवान् नैव चान्तं तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१०७।४)

यदाश्रौषं विविधास् तात चेष्टा धर्मात्मनां प्रस्थितानां वनाय । (१०८।१)

ज्येष्ठप्रीत्या क्लिश्यतां पाण्डवानां तदा नाशंसे विजयाय संजय । (१०८।२)

यदाश्रौषं द्रौपदीं तां ब्रुवाणां प्रव्रज्यायाम् अश्रुकण्ठीं रुदन्तीम् । (१०८।३)

पत्यौ युक्तां नात्र वस्तुं हि धर्मस्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१०८।४)

यदाश्रौषं स्नातकानां सहस्रैर् अन्वागतं धर्मराजं वनस्थम् । (१०९।१)

भिक्षाभुजां ब्राह्मणानां महात्मनां तदा नाशंसे विजयाय संजय । (१०९।२)

यदाश्रौषं वनवासेषु पार्थान् समागतान् ऋषिमुख्यैः पुराणैः । (१०९।३)

उपास्यमानान् सगणैर् जातु सर्वांस्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१०९।४)

यदाश्रौषम् अर्जुनो देवदेवं किरातरूपं त्र्यम्बकं तोष्य युद्धे । (११०।१)

अवाप तत् पाशुपतं महास्त्रं तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (११०।२)

यदाश्रौषं त्रिदिवस्थं धनंजयं शक्रात् साक्षाद् दिव्यम् अस्त्रं यथावत् । (१११।१)

अधीयानं शंसितं सत्यसंधं तदा नाशंसे विजयाय संजय । (१११।२)

यदाश्रौषं कालकेयास् ततस् ते पौलोमानो वरदत्ताश्च दृप्ताः । (१११।३)

देवैर् अजेया निर्जिता अर्जुनेन तदा नाशंसे विजयाय संजय । (१११।४)

यदाश्रौषम् असुराणां वधार्थं किरीटिनं यातम् अमित्रकर्षणम् । (१११।५)

कृतार्थं चाप्यागतं शक्रलोकात्तदा नाशंसे विजयाय संजय । (१११।६)

यदाश्रौषं तीर्थयात्राप्रवृत्तं पाण्डोः सुतं सहितं रोमशेन । (१११।७)

तस्माच्छ्रुतं चार्जुनस्यास्त्रलाभं तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१११।८)

यदाश्रौषं वैश्रवणेन सार्धं समागतं भीमम् अन्यांश्च पार्थान् । (११२।१)

तस्मिन् देशे मानुषाणाम् अगम्ये तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (११२।२)

यदाश्रौषं घोषयात्रागतानां बन्धं गन्धर्वैर् मोक्षणं चार्जुनेन । (११३।१)

स्वेषां सुतानां कर्णबुद्धौ रतानां तदा नाशंसे विजयाय संजय । (११३।२)

यदाश्रौषं द्रौपदीं सैन्धवेन नानीतां मोक्षितां चार्जुनेन । (११३।३)

जयद्रथं मोक्षितं जीवशेषं तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (११३।४)

यदाश्रौषं यक्षरूपेण धर्मं समागतं धर्मराजेन सूत । (११४।१)

प्रश्नान् उक्तान् विब्रुवन्तं च सम्यक् तदा नाशंसे विजयाय संजय । (११४।२)

यदाश्रौषं न विदुर् मामकास् तान् प्रच्छन्नरूपान् वसतः पाण्डवेयान् । (११४।३)

विराटराष्ट्रे सह कृष्णया तांस्तदा नाशंसे विजयाय संजय । (११४।४)

यदाश्रौषं तान् अथाज्ञातवासे त्वपश्यमानान् विविधैर् उपायैः । (११४।५)

दक्षान् पार्थान् मे सुतैर् अग्निकल्पांस्तदा नाशंसे विजयाय संजय । (११४।६)

यदाश्रौषं कीचकानां वरिष्ठं निषूदितं भ्रातृशतेन सार्धम् । (११४।७)

द्रौपद्यर्थं भीमसेनेन संख्ये तदा नाशंसे विजयाय संजय । (११४।८)

यदाश्रौषं वसतः पाण्डुपुत्रान् अदृश्यमानान् विविधैर् उपायैः । (११४।९)

दक्षान् पार्थान् भीमसेनेन संख्ये तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (११४।१०)

यदाश्रौषं मामकानां वरिष्ठान् धनंजयेनैकरथेन भग्नान् । (११५।१)

विराटराष्ट्रे वसता महात्मना तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (११५।२)

यदाश्रौषं सत्कृतां मत्स्यराज्ञा सुतां दत्ताम् उत्तराम् अर्जुनाय । (११६।१)

तां चार्जुनः प्रत्यगृह्णात् सुतार्थे तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (११६।२)

यदाश्रौषं निर्जितस्याधनस्य प्रव्राजितस्य स्वजनात् प्रच्युतस्य । (११७।१)

अक्षौहिणीः सप्त युधिष्ठिरस्य तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (११७।२)

यदाश्रौषं नरनारायणौ तौ कृष्णार्जुनौ वदतो नारदस्य । (११८।१)

अहं द्रष्टा ब्रह्मलोके सदेति तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (११८।२)

यदाश्रौषं माधवं वासुदेवं सर्वात्मना पाण्डवार्थे निविष्टम् । (११९।१)

यस्येमां गां विक्रमम् एकम् आहुस् तदा नाशंसे विजयाय संजय । (११९।२)

यदाश्रौषं लोकहिताय कृष्णं शमार्थिनम् उपयातं कुरूणाम् । (११९।३)

शमं कुर्वाणम् अकृतार्थं च यातं तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (११९।४)

यदाश्रौषं कर्णदुर्योधनाभ्यां बुद्धिं कृतां निग्रहे केशवस्य । (१२०।१)

तं चात्मानं बहुधा दर्शयानं तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१२०।२)

यदाश्रौषं वासुदेवे प्रयाते रथस्यैकाम् अग्रतस् तिष्ठमानाम् । (१२१।१)

आर्तां पृथां सान्त्वितां केशवेन तदा नाशंसे विजयाय संजय । (१२१।२)

यदाश्रौषं वासुदेवे प्रयाते रथाङ्गहस्ते फाल्गुनेनान्विते ऽपि । (१२१।३)

ग्रहीतुकामं मम पुत्रं द्विपेन तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१२१।४)

यदाश्रौषं मन्त्रिणं वासुदेवं तथा भीष्मं शांतनवं च तेषाम् । (१२२।१)

भारद्वाजं चाशिषो ऽनुब्रुवाणं तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१२२।२)

यदाश्रौषं कर्ण उवाच भीष्मं नाहं योत्स्ये युध्यमाने त्वयीति । (१२३।१)

हित्वा सेनाम् अपचक्राम चैव तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१२३।२)

यदाश्रौषं वासुदेवार्जुनौ तौ तथा धनुर् गाण्डिवम् अप्रमेयम् । (१२४।१)

त्रीण्युग्रवीर्याणि समागतानि तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१२४।२)

यदाश्रौषं कश्मलेनाभिपन्ने रथोपस्थे सीदमाने ऽर्जुने वै । (१२५।१)

कृष्णं लोकान् दर्शयानं शरीरे तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१२५।२)

यदाश्रौषं भीष्मम् अमित्रकर्शनं निघ्नन्तम् आजावयुतं रथानाम् । (१२६।१)

नैषां कश्चिद् वध्यते दृश्यरूपस् तदा नाशंसे विजयाय संजय । (१२६।२)

यदाश्रौषं चापगेयेन संख्ये स्वयं मृत्युं विहितं धार्मिकेण । (१२६।३)

तच्चाकार्षुः पाण्डवेयाः प्रहृष्टास्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१२६।४)

यदाश्रौषं भीष्मम् अत्यन्तशूरं हतं पार्थेनाहवेष्वप्रधृष्यम् । (१२७।१)

शिखण्डिनं पुरतः स्थापयित्वा तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१२७।२)

यदाश्रौषं शरतल्पे शयानं वृद्धं वीरं सादितं चित्रपुङ्खैः । (१२८।१)

भीष्मं कृत्वा सोमकान् अल्पशेषांस्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१२८।२)

यदाश्रौषं शांतनवे शयाने पानीयार्थे चोदितेनार्जुनेन । (१२९।१)

भूमिं भित्त्वा तर्पितं तत्र भीष्मं तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१२९।२)

यदाश्रौषं शुक्रसूर्यौ च युक्तौ कौन्तेयानाम् अनुलोमौ जयाय । (१३०।१)

नित्यं चास्माञ्श्वापदा व्याभषन्तस् तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१३०।२)

यदा द्रोणो विविधान् अस्त्रमार्गान् विदर्शयन् समरे चित्रयोधी । (१३१।१)

न पाण्डवाञ्श्रेष्ठतमान् निहन्ति तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१३१।२)

यदाश्रौषं चास्मदीयान् महारथान् व्यवस्थितान् अर्जुनस्यान्तकाय । (१३२।१)

संशप्तकान् निहतान् अर्जुनेन तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१३२।२)

यदाश्रौषं व्यूहम् अभेद्यम् अन्यैर् भारद्वाजेनात्तशस्त्रेण गुप्तम् । (१३३।१)

भित्त्वा सौभद्रं वीरम् एकं प्रविष्टं तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१३३।२)

यदाभिमन्युं परिवार्य बालं सर्वे हत्वा हृष्टरूपा बभूवुः । (१३४।१)

महारथाः पार्थम् अशक्नुवन्तस्तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१३४।२)

यदाश्रौषम् अभिमन्युं निहत्य हर्षान् मूढान् क्रोशतो धार्तराष्ट्रान् । (१३५।१)

क्रोधं मुक्तं सैन्धवे चार्जुनेन तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१३५।२)

यदाश्रौषं सैन्धवार्थे प्रतिज्ञां प्रतिज्ञातां तद्वधायार्जुनेन । (१३६।१)

सत्यां निस्तीर्णां शत्रुमध्ये च तेन तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१३६।२)

यदाश्रौषं श्रान्तहये धनंजये मुक्त्वा हयान् पाययित्वोपवृत्तान् । (१३७।१)

पुनर् युक्त्वा वासुदेवं प्रयातं तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१३७।२)

यदाश्रौषं वाहनेष्वाश्वसत्सु रथोपस्थे तिष्ठता गाण्डिवेन । (१३८।१)

सर्वान् योधान् वारितान् अर्जुनेन तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१३८।२)

यदाश्रौषं नागबलैर् दुरुत्सहं द्रोणानीकं युयुधानं प्रमथ्य । (१३९।१)

यातं वार्ष्णेयं यत्र तौ कृष्णपार्थौ तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१३९।२)

यदाश्रौषं कर्णम् आसाद्य मुक्तं वधाद् भीमं कुत्सयित्वा वचोभिः । (१४०।१)

धनुष्कोट्या तुद्य कर्णेन वीरं तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१४०।२)

यदा द्रोणः कृतवर्मा कृपश्च कर्णो द्रौणिर् मद्रराजश्च शूरः । (१४१।१)

अमर्षयन् सैन्धवं वध्यमानं तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१४१।२)

यदाश्रौषं देवराजेन दत्तां दिव्यां शक्तिं व्यंसितां माधवेन । (१४२।१)

घटोत्कचे राक्षसे घोररूपे तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१४२।२)

यदाश्रौषं कर्णघटोत्कचाभ्यां युद्धे मुक्तां सूतपुत्रेण शक्तिम् । (१४३।१)

यया वध्यः समरे सव्यसाची तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१४३।२)

यदाश्रौषं द्रोणम् आचार्यम् एकं धृष्टद्युम्नेनाभ्यतिक्रम्य धर्मम् । (१४४।१)

रथोपस्थे प्रायगतं विशस्तं तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१४४।२)

यदाश्रौषं द्रौणिना द्वैरथस्थं माद्रीपुत्रं नकुलं लोकमध्ये । (१४५।१)

समं युद्धे पाण्डवं युध्यमानं तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१४५।२)

यदा द्रोणे निहते द्रोणपुत्रो नारायणं दिव्यम् अस्त्रं विकुर्वन् । (१४६।१)

नैषाम् अन्तं गतवान् पाण्डवानां तदा नाशंसे विजयाय संजय । (१४६।२)

यदाश्रौषं भीमसेनेन पीतं रक्तं भ्रातुर् युधि दुःशासनस्य । (१४६।३)

निवारितं नान्यतमेन भीमं तदा नाशंसे विजयाय संजय । (१४६।४)

यदाश्रौषं भीमकर्माणम् उग्रं रणे भीमं शोणितं पीतवन्तम् । (१४६।५)

भित्त्वा वक्षो युवराजस्य सूत तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१४६।६)

यदाश्रौषं कर्णम् अत्यन्तशूरं हतं पार्थेनाहवेष्वप्रधृष्यम् । (१४७।१)

तस्मिन् भ्रातॄणां विग्रहे देवगुह्ये तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१४७।२)

यदाश्रौषं द्रोणपुत्रं कृपं च दुःशासनं कृतवर्माणम् उग्रम् । (१४८।१)

युधिष्ठिरं शून्यम् अधर्षयन् तं तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१४८।२)

यदाश्रौषं निहतं मद्रराजं रणे शूरं धर्मराजेन सूत । (१४९।१)

सदा संग्रामे स्पर्धते यः स कृष्णं तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१४९।२)

यदाश्रौषं कलहद्यूतमूलं मायाबलं सौबलं पाण्डवेन । (१५०।१)

हतं संग्रामे सहदेवेन पापं तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१५०।२)

यदाश्रौषं श्रान्तम् एकं शयानं ह्रदं गत्वा स्तम्भयित्वा तद् अम्भः । (१५१।१)

दुर्योधनं विरथं भग्नदर्पं तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१५१।२)

यदाश्रौषं पाण्डवांस् तिष्ठमानान् गङ्गाह्रदे वासुदेवेन सार्धम् । (१५२।१)

अमर्षणं धर्षयतः सुतं मे तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१५२।२)

यदाश्रौषं विविधांस् तात मार्गान् गदायुद्धे मण्डलं संचरन्तम् । (१५३।१)

मिथ्या हतं वासुदेवस्य बुद्ध्या तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१५३।२)

यदाश्रौषं द्रोणपुत्रादिभिस् तैर् हतान् पाञ्चालान् द्रौपदेयांश्च सुप्तान् । (१५४।१)

कृतं बीभत्सम् अयशस्यं च कर्म तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१५४।२)

यदाश्रौषं भीमसेनानुयातेनाश्वत्थाम्ना परमास्त्रं प्रयुक्तम् । (१५५।१)

क्रुद्धेनैषीकम् अवधीद् येन गर्भं तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१५५।२)

यदाश्रौषं ब्रह्मशिरो ऽर्जुनेन मुक्तं स्वस्तीत्यस्त्रम् अस्त्रेण शान्तम् । (१५६।१)

अश्वत्थाम्ना मणिरत्नं च दत्तं तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१५६।२)

यदाश्रौषं द्रोणपुत्रेण गर्भे वैराट्या वै पात्यमाने महास्त्रे । (१५७।१)

संजीवयामीति हरेः प्रतिज्ञां तदा नाशंसे विजयाय संजय ॥ (१५७।२)

द्वैपायनः केशवो द्रोणपुत्रं परस्परेणाभिशापैः शशाप । (१५८।१)

बुद्ध्वा चाहं बुद्धिहीनो ऽद्य सूत संतप्ये ऽहं पुत्रपौत्रैश्च हीनः । (१५८।२)

संचिन्तयन्न् अद्य विहीनबुद्धिः कर्तव्यतां नाभिजानामि सूत ॥ (१५८।३)

शोच्या गान्धारी पुत्रपौत्रैर् विहीना तथा वध्वः पितृभिर् भ्रातृभिश्च । (१५९।१)

कृतं कार्यं दुष्करं पाण्डवेयैः प्राप्तं राज्यम् असपत्नं पुनस् तैः ॥ (१५९।२)

कष्टं युद्धे दश शेषाः श्रुता मे त्रयो ऽस्माकं पाण्डवानां च सप्त । (१६०।१)

द्व्यूना विंशतिर् आहताक्षौहिणीनां तस्मिन् संग्रामे विग्रहे क्षत्रियाणाम् । (१६०।२)

कालाभिपन्ना समितिर् महात्मनां निषूदिता हेतुर् आसीत् सुतो मे ॥ (१६०।३)

तमसा त्वभ्यवस्तीर्णो मोह आविशतीव माम् । (१६१।१)

संज्ञां नोपलभे सूत मनो विह्वलतीव मे ॥ (१६१।२)

इत्युक्त्वा धृतराष्ट्रो ऽथ विलप्य बहुदुःखितः । (१६२।१)

मूर्छितः पुनर् आश्वस्तः संजयं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (१६२।२)

संजयैवंगते प्राणांस् त्यक्तुम् इच्छामि माचिरम् । (१६३।१)

स्तोकं ह्यपि न पश्यामि फलं जीवितधारणे ॥ (१६३।२)

तं तथावादिनं दीनं विलपन्तं महीपतिम् । (१६४।१)

निःश्वसन्तं यथा नागं मुह्यमानं पुनः पुनः । (१६४।२)

गावल्गणिर् इदं धीमान् महार्थं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (१६४।३)

श्रुतवान् असि वै राज्ञो महोत्साहान् महाबलान् । (१६५।१)

द्वैपायनस्य वदतो नारदस्य च धीमतः ॥ (१६५।२)

महत्सु राजवंशेषु गुणैः समुदितेषु च । (१६६।१)

जातान् दिव्यास्त्रविदुषः शक्रप्रतिमतेजसः ॥ (१६६।२)

धर्मेण पृथिवीं जित्वा यज्ञैर् इष्ट्वाप्तदक्षिणैः । (१६७।१)

अस्मिंल्लोके यशः प्राप्य ततः कालवशं गताः ॥ (१६७।२)

वैन्यं महारथं वीरं सृञ्जयं जयतां वरम् । (१६८।१)

सुहोत्रं रन्तिदेवं च कक्षीवन्तं तथौशिजम् ॥ (१६८।२)

वाह्लीकं दमनं शैब्यं शर्यातिम् अजितं जितम् । (१६९।१)

विश्वामित्रम् अमित्रघ्नम् अम्बरीषं महाबलम् ॥ (१६९।२)

मरुत्तं मनुम् इक्ष्वाकुं गयं भरतम् एव च । (१७०।१)

रामं दाशरथिं चैव शशबिन्दुं भगीरथम् । (१७०।२)

कृतवीर्यं महाभागं तथैव जनमेजयम् ॥ (१७०।३)

ययातिं शुभकर्माणं देवैर् यो याजितः स्वयम् । (१७१।१)

चैत्ययूपाङ्किता भूमिर् यस्येयं सवनाकरा ॥ (१७१।२)

इति राज्ञां चतुर्विंशन् नारदेन सुरर्षिणा । (१७२।१)

पुत्रशोकाभितप्ताय पुरा शैब्याय कीर्तिताः ॥ (१७२।२)

तेभ्यश्चान्ये गताः पूर्वं राजानो बलवत्तराः । (१७३।१)

महारथा महात्मानः सर्वैः समुदिता गुणैः ॥ (१७३।२)

पूरुः कुरुर् यदुः शूरो विष्वगश्वो महाधृतिः । (१७४।१)

अनेना युवनाश्वश्च ककुत्स्थो विक्रमी रघुः ॥ (१७४।२)

विजिती वीतिहोत्रश्च भवः श्वेतो बृहद्गुरुः । (१७५।१)

उशीनरः शतरथः कङ्को दुलिदुहो द्रुमः ॥ (१७५।२)

दम्भोद्भवः परो वेनः सगरः संकृतिर् निमिः । (१७६।१)

अजेयः परशुः पुण्ड्रः शम्भुर् देवावृधो ऽनघः ॥ (१७६।२)

देवाह्वयः सुप्रतिमः सुप्रतीको बृहद्रथः । (१७७।१)

महोत्साहो विनीतात्मा सुक्रतुर् नैषधो नलः ॥ (१७७।२)

सत्यव्रतः शान्तभयः सुमित्रः सुबलः प्रभुः । (१७८।१)

जानुजङ्घो ऽनरण्यो ऽर्कः प्रियभृत्यः शुभव्रतः ॥ (१७८।२)

बलबन्धुर् निरामर्दः केतुशृङ्गो बृहद्बलः । (१७९।१)

धृष्टकेतुर् बृहत्केतुर् दीप्तकेतुर् निरामयः ॥ (१७९।२)

अविक्षित् प्रबलो धूर्तः कृतबन्धुर् दृढेषुधिः । (१८०।१)

महापुराणः संभाव्यः प्रत्यङ्गः परहा श्रुतिः ॥ (१८०।२)

एते चान्ये च बहवः शतशो ऽथ सहस्रशः । (१८१।१)

श्रूयन्ते ऽयुतशश्चान्ये संख्याताश्चापि पद्मशः ॥ (१८१।२)

हित्वा सुविपुलान् भोगान् बुद्धिमन्तो महाबलाः । (१८२।१)

राजानो निधनं प्राप्तास् तव पुत्रैर् महत्तमाः ॥ (१८२।२)

येषां दिव्यानि कर्माणि विक्रमस् त्याग एव च । (१८३।१)

माहात्म्यम् अपि चास्तिक्यं सत्यता शौचम् आर्जवम् ॥ (१८३।२)

विद्वद्भिः कथ्यते लोके पुराणैः कविसत्तमैः । (१८४।१)

सर्वर्द्धिगुणसम्पन्नास् ते चापि निधनं गताः ॥ (१८४।२)

तव पुत्रा दुरात्मानः प्रतप्ताश्चैव मन्युना । (१८५।१)

लुब्धा दुर्वृत्तभूयिष्ठा न ताञ्शोचितुम् अर्हसि ॥ (१८५।२)

श्रुतवान् असि मेधावी बुद्धिमान् प्राज्ञसंमतः । (१८६।१)

येषां शास्त्रानुगा बुद्धिर् न ते मुह्यन्ति भारत ॥ (१८६।२)

निग्रहानुग्रहौ चापि विदितौ ते नराधिप । (१८७।१)

नात्यन्तम् एवानुवृत्तिः श्रूयते पुत्ररक्षणे ॥ (१८७।२)

भवितव्यं तथा तच्च नातः शोचितुम् अर्हसि । (१८८।१)

दैवं प्रज्ञाविशेषेण को निवर्तितुम् अर्हति ॥ (१८८।२)

विधातृविहितं मार्गं न कश्चिद् अतिवर्तते । (१८९।१)

कालमूलम् इदं सर्वं भावाभावौ सुखासुखे ॥ (१८९।२)

कालः पचति भूतानि कालः संहरति प्रजाः । (१९०।१)

निर्दहन्तं प्रजाः कालं कालः शमयते पुनः ॥ (१९०।२)

कालो विकुरुते भावान् सर्वांल्लोके शुभाशुभान् । (१९१।१)

कालः संक्षिपते सर्वाः प्रजा विसृजते पुनः । (१९१।२)

कालः सुप्तेषु जागर्ति कालो हि दुरतिक्रमः ॥ (१९१।३)

संजय उवाच । (१९२।१)

अतीतान् आगतान् वापि वर्तमानास् तथा बुधाः । (१९२।२)

नानुशोचन्ति राजेन्द्र कालो हि जगदन्तकः । (१९२।३)

कालः सर्वेषु भूतेषु चरत्यविधृतः समः ॥ (१९२।४)

अतीतानागता भावा ये च वर्तन्ति साम्प्रतम् । (१९३।१)

तान् कालनिर्मितान् बुद्ध्वा न संज्ञां हातुम् अर्हसि । (१९३।२)

इत्येवं पुत्रशोकार्तं धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् । (१९३।३)

आश्वास्य स्वस्थम् अकरोत् सूतो गावल्गणिस् तदा । (१९३।४)

एवम् उक्त्वा च राजानं संजयो विरराम ह । (१९३।५)

धृतराष्ट्रो ऽपि तच्छ्रुत्वा धृतिम् एव समाश्रयत् । (१९३।६)

दिष्ट्येदम् आगतम् इति मत्वा स प्राज्ञसत्तमः ॥ (१९३।७)

सूत उवाच । (१९४।१)

अत्रोपनिषदं पुण्यां कृष्णद्वैपायनो ऽब्रवीत् । (१९४।२)

भारताध्ययनात् पुण्याद् अपि पादम् अधीयतः । (१९४।३)

श्रद्दधानस्य पूयन्ते सर्वपापान्यशेषतः ॥ (१९४।४)

लोकानां च हितार्थाय कारुण्यान् मुनिसत्तमः । (१९५।१)

भारतं भानुमान् इन्दुर् यदि न स्युर् अमी त्रयः । (१९५।२)

अज्ञानतिमिरान्धस्य कावस्था जगतो भवेत् । (१९५।३)

मतिमन्थानम् आविध्य येन वेदमहार्णवात् । (१९५।४)

जगद्धिताय जनितो महाभारतचन्द्रमाः ॥ (१९५।५)

देवर्षयो ह्यत्र पुण्या ब्रह्मराजर्षयस् तथा । (१९६।१)

कीर्त्यन्ते शुभकर्माणस् तथा यक्षमहोरगाः ॥ (१९६।२)

भगवान् वासुदेवश्च कीर्त्यते ऽत्र सनातनः । (१९७।१)

स हि सत्यम् ऋतं चैव पवित्रं पुण्यम् एव च ॥ (१९७।२)

शाश्वतं ब्रह्म परमं ध्रुवं ज्योतिः सनातनम् । (१९८।१)

यस्य दिव्यानि कर्माणि कथयन्ति मनीषिणः ॥ (१९८।२)

असत् सत् सद् असच्चैव यस्माद् देवात् प्रवर्तते । (१९९।१)

संततिश्च प्रवृत्तिश्च जन्म मृत्युः पुनर्भवः ॥ (१९९।२)

अध्यात्मं श्रूयते यच्च पञ्चभूतगुणात्मकम् । (२००।१)

अव्यक्तादि परं यच्च स एव परिगीयते ॥ (२००।२)

यत् तद् यतिवरा युक्ता ध्यानयोगबलान्विताः । (२०१।१)

प्रतिबिम्बम् इवादर्शे पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम् ॥ (२०१।२)

श्रद्दधानः सदोद्युक्तः सत्यधर्मपरायणः । (२०२।१)

आसेवन्न् इमम् अध्यायं नरः पापात् प्रमुच्यते ॥ (२०२।२)

अनुक्रमणिम् अध्यायं भारतस्येमम् आदितः । (२०३।१)

आस्तिकः सततं शृण्वन् न कृच्छ्रेष्ववसीदति ॥ (२०३।२)

उभे संध्ये जपन् किंचित् सद्यो मुच्येत किल्बिषात् । (२०४।१)

अनुक्रमण्या यावत् स्याद् अह्ना रात्र्या च संचितम् ॥ (२०४।२)

भारतस्य वपुर् ह्येतत् सत्यं चामृतम् एव च । (२०५।१)

दिव्या यज्ञाश्च निखिला विष्णुश्चोपनिषन् महत् । (२०५।२)

आरण्यकं च वेदेभ्य ओषधिभ्यो ऽमृतं यथा । (२०५।३)

नवनीतं यथा दध्नो द्विपदां ब्राह्मणो यथा ॥ (२०५।४)

ह्रदानाम् उदधिः श्रेष्ठो गौर् वरिष्ठा चतुष्पदाम् । (२०६।१)

यथैतानि वरिष्ठानि तथा भारतम् उच्यते ॥ (२०६।२)

यश्चैनं श्रावयेच्छ्राद्धे ब्राह्मणान् पादम् अन्ततः । (२०७।१)

अक्षय्यम् अन्नपानं तत् पितॄंस् तस्योपतिष्ठति ॥ (२०७।२)

इतिहासपुराणाभ्यां वेदं समुपबृंहयेत् । (२०८।१)

बिभेत्यल्पश्रुताद् वेदो माम् अयं प्रतरिष्यति ॥ (२०८।२)

कार्ष्णं वेदम् इमं विद्वाञ् श्रावयित्वार्थम् अश्नुते । (२०९।१)

भ्रूणहत्याकृतं चापि पापं जह्यान् न संशयः ॥ (२०९।२)

य इमं शुचिर् अध्यायं पठेत् पर्वणि पर्वणि । (२१०।१)

अधीतं भारतं तेन कृत्स्नं स्याद् इति मे मतिः ॥ (२१०।२)

यश्चेमं शृणुयान् नित्यम् आर्षं श्रद्धासमन्वितः । (२११।१)

स दीर्घम् आयुः कीर्तिं च स्वर्गतिं चाप्नुयान् नरः ॥ (२११।२)

चत्वार एकतो वेदा भारतं चैकम् एकतः । (२१२।१)

समागतैः सुरर्षिभिस् तुलाम् आरोपितं पुरा । (२१२।२)

चतुर्भ्यः सरहस्येभ्यो वेदेभ्यो ह्यधिकं यदा । (२१२।३)

तदा प्रभृति लोके ऽस्मिन् महाभारतम् उच्यते । (२१२।४)

महत्त्वे च गुरुत्वे च ध्रियमाणं ततो ऽधिकम् ॥ (२१२।५)

महत्त्वाद् भारवत्त्वाच्च महाभारतम् उच्यते । (२१३।१)

निरुक्तम् अस्य यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ (२१३।२)

तपो न कल्को ऽध्ययनं न कल्कः स्वाभाविको वेदविधिर् न कल्कः । (२१४।१)

प्रसह्य वित्ताहरणं न कल्कस् तान्येव भावोपहतानि कल्कः । (२१४।२)

श्रीसूतः । (२१४।३)

कृष्णद्वैपायनं व्यासं विद्धि नारायणं विभुम् । (२१४।४)

को ह्यन्यः पुण्डरीकाक्षान् महाभारतकृद् भवेत् । (२१४।५)

मतिमन्थानम् आविध्य येन वेदमहार्णवात् । (२१४।६)

जगद्धिताय जनितो महाभारतचन्द्रमाः । (२१४।७)

स्तुत्यं तस्यास्ति किं चान्यत् सर्वलोकहितैषिणः । (२१४।८)

वेदा व्यस्ताः कृतं तेन महाभारतम् अद्भुतम् । (२१४।९)

सर्वे तरन्तु दुर्गाणि सर्वो भद्राणि पश्यतु । (२१४।१०)

इत्युक्त्वा सर्ववेदार्थान् भारते तेन दर्शिताः । (२१४।११)

श्रूयतां सिंहनादो ऽयम् ऋषभस्य महात्मनः । (२१४।१२)

धर्मे चार्थे च कामे च मोक्षे च परमर्षभ । (२१४।१३)

यद् इहास्ति तद् अन्यत्र यन् नेहास्ति न तत् क्वचित् । (२१४।१४)

एष प्रकृत्यैव यतो लोकः सक्तो ऽर्थकामयोः । (२१४।१५)

धर्ममोक्षपरं तस्मात् करिष्ये ऽहं समुच्चयम् । (२१४।१६)

कामिनो वर्णयन् कामं लोभं लुब्धस्य वर्णयन् । (२१४।१७)

नरः किं फलम् आप्नोति कूपे ऽन्धम् इव पातयन् । (२१४।१८)

मुनिनापि च कामार्थौ मत्वा लोकमनोहरौ । (२१४।१९)

निन्द्यावपि स्थितावेतौ धर्ममोक्षविवक्षया । (२१४।२०)

अन्यथा घोरसंसारबन्धहेतू जनस्य तौ । (२१४।२१)

वर्णयेत कथं धीमान् महाकारुणिको मुनिः । (२१४।२२)

लोकचिन्तावतारार्थं वर्णयित्वा च तेन तौ । (२१४।२३)

इतिहासैर् विचित्रार्थैः पुनर् अत्रैव निन्दितौ । (२१४।२४)

भारतं भानुमान् इन्दुर् यदि न स्युर् अमी त्रयः । (२१४।२५)

अज्ञानतिमिरान्धे का व्यवस्था जगतो भवेत् । (२१४।२६)

एतद् विज्ञाय विद्वद्भिर् नित्यं श्रद्धासमन्वितैः । (२१४।२७)

अध्येयो भारतीयो ऽयम् इतिहाससमुच्चयः । (२१४।२८)

श्लोका ये भारते वापि क्वचित् केचिद् व्यवस्थिताः । (२१४।२९)

तुल्यार्थाः संहितां पुण्यां योजयिष्ये तु ताम् अहम् । (२१४।३०)

तच्छ्लोकांश्च समुद्धर्तुं कः कृत्स्नान् भारते क्षमः । (२१४।३१)

योगतः सर्वरत्नानि समुद्धर्तुं महार्णवात् । (२१४।३२)

न च प्रज्ञाभिमानेन यद् अयं कर्तुम् उद्यतः । (२१४।३३)

किं तु भारतभक्तिर् मां विवशं समचूचुदत् ॥ (२१४।३४)