संजय उवाच । (१।१)

स्वसैन्यं निहतं दृष्ट्वा राजा दुर्योधनः स्वयम् । (१।२)

अभ्यधावत संक्रुद्धो भीमसेनम् अरिंदमम् ॥ (१।३)

प्रगृह्य सुमहच्चापम् इन्द्राशनिसमस्वनम् । (२।१)

महता शरवर्षेण पाण्डवं समवाकिरत् ॥ (२।२)

अर्धचन्द्रं च संधाय सुतीक्ष्णं लोमवाहिनम् । (३।१)

भीमसेनस्य चिछेद चापं क्रोधसमन्वितः ॥ (३।२)

तदन्तरं च सम्प्रेक्ष्य त्वरमाणो महारथः । (४।१)

संदधे निशितं बाणं गिरीणाम् अपि दारणम् । (४।२)

तेनोरसि महाबाहुर् भीमसेनम् अताडयत् ॥ (४।३)

स गाढविद्धो व्यथितः सृक्किणी परिसंलिहन् । (५।१)

समाललम्बे तेजस्वी ध्वजं हेमपरिष्कृतम् ॥ (५।२)

तथा विमनसं दृष्ट्वा भीमसेनं घटोत्कचः । (६।१)

क्रोधेनाभिप्रजज्वाल दिधक्षन्न् इव पावकः ॥ (६।२)

अभिमन्युमुखाश्चैव पाण्डवानां महारथाः । (७।१)

समभ्यधावन् क्रोशन्तो राजानं जातसंभ्रमाः ॥ (७।२)

सम्प्रेक्ष्य तान् आपततः संक्रुद्धाञ् जातसंभ्रमान् । (८।१)

भारद्वाजो ऽब्रवीद् वाक्यं तावकानां महारथान् ॥ (८।२)

क्षिप्रं गच्छत भद्रं वो राजानं परिरक्षत । (९।१)

संशयं परमं प्राप्तं मज्जन्तं व्यसनार्णवे ॥ (९।२)

एते क्रुद्धा महेष्वासाः पाण्डवानां महारथाः । (१०।१)

भीमसेनं पुरस्कृत्य दुर्योधनम् उपद्रुताः ॥ (१०।२)

नानाविधानि शस्त्राणि विसृजन्तो जये रताः । (११।१)

नदन्तो भैरवान्नादांस्त्रासयन्तश्च भूम् इमाम् ॥ (११।२)

तद् आचार्यवचः श्रुत्वा सोमदत्तपुरोगमाः । (१२।१)

तावकाः समवर्तन्त पाण्डवानाम् अनीकिनीम् ॥ (१२।२)

कृपो भूरिश्रवाः शल्यो द्रोणपुत्रो विविंशतिः । (१३।१)

चित्रसेनो विकर्णश्च सैन्धवो ऽथ बृहद्बलः । (१३।२)

आवन्त्यौ च महेष्वासौ कौरवं पर्यवारयन् ॥ (१३।३)

ते विंशतिपदं गत्वा संप्रहारं प्रचक्रिरे । (१४।१)

पाण्डवा धार्तराष्ट्राश्च परस्परजिघांसवः ॥ (१४।२)

एवम् उक्त्वा महाबाहुर् महद् विस्फार्य कार्मुकम् । (१५।१)

भारद्वाजस्ततो भीमं षड्विंशत्या समार्पयत् ॥ (१५।२)

भूयश्चैनं महाबाहुः शरैः शीघ्रम् अवाकिरत् । (१६।१)

पर्वतं वारिधाराभिः शरदीव बलाहकः ॥ (१६।२)

तं प्रत्यविध्यद् दशभिर् भीमसेनः शिलीमुखैः । (१७।१)

त्वरमाणो महेष्वासः सव्ये पार्श्वे महाबलः ॥ (१७।२)

स गाढविद्धो व्यथितो वयोवृद्धश्च भारत । (१८।१)

प्रनष्टसंज्ञः सहसा रथोपस्थ उपाविशत् ॥ (१८।२)

गुरुं प्रव्यथितं दृष्ट्वा राजा दुर्योधनः स्वयम् । (१९।१)

द्रौणायनिश्च संक्रुद्धौ भीमसेनम् अभिद्रुतौ ॥ (१९।२)

तावापतन्तौ सम्प्रेक्ष्य कालान्तकयमोपमौ । (२०।१)

भीमसेनो महाबाहुर् गदाम् आदाय सत्वरः ॥ (२०।२)

अवप्लुत्य रथात् तूर्णं तस्थौ गिरिर् इवाचलः । (२१।१)

समुद्यम्य गदां गुर्वीं यमदण्डोपमां रणे ॥ (२१।२)

तम् उद्यतगदं दृष्ट्वा कैलासम् इव शृङ्गिणम् । (२२।१)

कौरवो द्रोणपुत्रश्च सहितावभ्यधावताम् ॥ (२२।२)

तावापतन्तौ सहितौ त्वरितौ बलिनां वरौ । (२३।१)

अभ्यधावत वेगेन त्वरमाणो वृकोदरः ॥ (२३।२)

तम् आपतन्तं सम्प्रेक्ष्य संक्रुद्धं भीमदर्शनम् । (२४।१)

समभ्यधावंस्त्वरिताः कौरवाणां महारथाः ॥ (२४।२)

भारद्वाजमुखाः सर्वे भीमसेनजिघांसया । (२५।१)

नानाविधानि शस्त्राणि भीमस्योरस्यपातयन् । (२५।२)

सहिताः पाण्डवं सर्वे पीडयन्तः समन्ततः ॥ (२५।३)

तं दृष्ट्वा संशयं प्राप्तं पीड्यमानं महारथम् । (२६।१)

अभिमन्युप्रभृतयः पाण्डवानां महारथाः । (२६।२)

अभ्यधावन् परीप्सन्तः प्राणांस्त्यक्त्वा सुदुस्त्यजान् ॥ (२६।३)

अनूपाधिपतिः शूरो भीमस्य दयितः सखा । (२७।१)

नीलो नीलाम्बुदप्रख्यः संक्रुद्धो द्रौणिम् अभ्ययात् । (२७।२)

स्पर्धते हि महेष्वासो नित्यं द्रोणसुतेन यः ॥ (२७।३)

स विस्फार्य महच्चापं द्रौणिं विव्याध पत्रिणा । (२८।१)

यथा शक्रो महाराज पुरा विव्याध दानवम् ॥ (२८।२)

विप्रचित्तिं दुराधर्षं देवतानां भयंकरम् । (२९।१)

येन लोकत्रयं क्रोधात् त्रासितं स्वेन तेजसा ॥ (२९।२)

तथा नीलेन निर्भिन्नः सुमुखेन पतत्रिणा । (३०।१)

संजातरुधिरोत्पीडो द्रौणिः क्रोधसमन्वितः ॥ (३०।२)

स विस्फार्य धनुश्चित्रम् इन्द्राशनिसमस्वनम् । (३१।१)

दध्रे नीलविनाशाय मतिं मतिमतां वरः ॥ (३१।२)

ततः संधाय विमलान् भल्लान् कर्मारपायितान् । (३२।१)

जघान चतुरो वाहान् पातयामास च ध्वजम् ॥ (३२।२)

सप्तमेन च भल्लेन नीलं विव्याध वक्षसि । (३३।१)

स गाढविद्धो व्यथितो रथोपस्थ उपाविशत् ॥ (३३।२)

मोहितं वीक्ष्य राजानं नीलम् अभ्रचयोपमम् । (३४।१)

घटोत्कचो ऽपि संक्रुद्धो भ्रातृभिः परिवारितः ॥ (३४।२)

अभिदुद्राव वेगेन द्रौणिम् आहवशोभिनम् । (३५।१)

तथेतरे अभ्यधावन् राक्षसा युद्धदुर्मदाः ॥ (३५।२)

तम् आपतन्तं सम्प्रेक्ष्य राक्षसं घोरदर्शनम् । (३६।१)

अभ्यधावत तेजस्वी भारद्वाजात्मजस्त्वरन् ॥ (३६।२)

निजघान च संक्रुद्धो राक्षसान् भीमदर्शनान् । (३७।१)

यो ऽभवन्न् अग्रतः क्रुद्धा राक्षसस्य पुरःसराः ॥ (३७।२)

विमुखांश्चैव तान् दृष्ट्वा द्रौणिचापच्युतैः शरैः । (३८।१)

अक्रुध्यत महाकायो भैमसेनिर् घटोत्कचः ॥ (३८।२)

प्रादुश्चक्रे महामायां घोररूपां सुदारुणाम् । (३९।१)

मोहयन् समरे द्रौणिं मायावी राक्षसाधिपः ॥ (३९।२)

ततस्ते तावकाः सर्वे मायया विमुखीकृताः । (४०।१)

अन्योन्यं समपश्यन्त निकृत्तान्मेदिनीतले । (४०।२)

विचेष्टमानान् कृपणाञ् शोणितेन समुक्षितान् ॥ (४०।३)

द्रोणं दुर्योधनं शल्यम् अश्वत्थामानम् एव च । (४१।१)

प्रायशश्च महेष्वासा ये प्रधानाश्च कौरवाः ॥ (४१।२)

विध्वस्ता रथिनः सर्वे गजाश्च विनिपातिताः । (४२।१)

हयाश्च सहयारोहा विनिकृत्ताः सहस्रशः ॥ (४२।२)

तद् दृष्ट्वा तावकं सैन्यं विद्रुतं शिबिरं प्रति । (४३।१)

मम प्राक्रोशतो राजंस्तथा देवव्रतस्य च ॥ (४३।२)

युध्यध्वं मा पलायध्वं मायैषा राक्षसी रणे । (४४।१)

घटोत्कचप्रयुक्तेति नातिष्ठन्त विमोहिताः । (४४।२)

नैव ते श्रद्दधुर् भीता वदतोर् आवयोर् वचः ॥ (४४।३)

तांश्च प्रद्रवतो दृष्ट्वा जयं प्राप्ताश्च पाण्डवाः । (४५।१)

घटोत्कचेन सहिताः सिंहनादान् प्रचक्रिरे । (४५।२)

शङ्खदुन्दुभिघोषाश्च समन्तात् सस्वनुर् भृशम् ॥ (४५।३)

एवं तव बलं सर्वं हैडिम्बेन दुरात्मना । (४६।१)

सूर्यास्तमनवेलायां प्रभग्नं विद्रुतं दिशः ॥ (४६।२)