महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 116

414 of 1995 · 59 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अकृतव्रण उवाच । (१।१)

akṛtavraṇa uvāca

1.2१.२

स वेदाध्ययने युक्तो जमदग्निर् महातपाः । (१।२)

sa vedādhyayane yukto jamadagnir mahātapāḥ |

1.3१.३

तपस् तेपे ततो देवान् नियमाद् वशम् आनयत् ॥ (१।३)

tapas tepe tato devān niyamād vaśam ānayat ||

2.1२.१

स प्रसेनजितं राजन्न् अधिगम्य नराधिपम् । (२।१)

sa prasenajitaṃ rājann adhigamya narādhipam |

2.2२.२

रेणुकां वरयामास स च तस्मै ददौ नृपः ॥ (२।२)

reṇukāṃ varayāmāsa sa ca tasmai dadau nṛpaḥ ||

3.1३.१

रेणुकां त्वथ सम्प्राप्य भार्यां भार्गवनन्दनः । (३।१)

reṇukāṃ tvatha samprāpya bhāryāṃ bhārgavanandanaḥ |

3.2३.२

आश्रमस्थस् तया सार्धं तपस् तेपे ऽनुकूलया ॥ (३।२)

āśramasthas tayā sārdhaṃ tapas tepe 'nukūlayā ||

4.1४.१

तस्याः कुमाराश् चत्वारो जज्ञिरे रामपञ्चमाः । (४।१)

tasyāḥ kumārāś catvāro jajñire rāmapañcamāḥ |

4.2४.२

सर्वेषाम् अजघन्यस् तु राम आसीज्जघन्यजः ॥ (४।२)

sarveṣām ajaghanyas tu rāma āsījjaghanyajaḥ ||

5.1५.१

फलाहारेषु सर्वेषु गतेष्वथ सुतेषु वै । (५।१)

phalāhāreṣu sarveṣu gateṣvatha suteṣu vai |

5.2५.२

रेणुका स्नातुम् अगमत् कदाचिन् नियतव्रता ॥ (५।२)

reṇukā snātum agamat kadācin niyatavratā ||

6.1६.१

सा तु चित्ररथं नाम मार्त्तिकावतकं नृपम् । (६।१)

sā tu citrarathaṃ nāma mārttikāvatakaṃ nṛpam |

6.2६.२

ददर्श रेणुका राजन्न् आगच्छन्ती यदृच्छया ॥ (६।२)

dadarśa reṇukā rājann āgacchantī yadṛcchayā ||

7.1७.१

क्रीडन्तं सलिले दृष्ट्वा सभार्यं पद्ममालिनम् । (७।१)

krīḍantaṃ salile dṛṣṭvā sabhāryaṃ padmamālinam |

7.2७.२

ऋद्धिमन्तं ततस् तस्य स्पृहयामास रेणुका ॥ (७।२)

ṛddhimantaṃ tatas tasya spṛhayāmāsa reṇukā ||

8.1८.१

व्यभिचारात् तु सा तस्मात् क्लिन्नाम्भसि विचेतना । (८।१)

vyabhicārāt tu sā tasmāt klinnāmbhasi vicetanā |

8.2८.२

प्रविवेशाश्रमं त्रस्ता तां वै भर्तान्वबुध्यत ॥ (८।२)

praviveśāśramaṃ trastā tāṃ vai bhartānvabudhyata ||

9.1९.१

स तां दृष्ट्वा च्युतां धैर्याद् ब्राह्म्या लक्ष्म्या विवर्जिताम् । (९।१)

sa tāṃ dṛṣṭvā cyutāṃ dhairyād brāhmyā lakṣmyā vivarjitām |

9.2९.२

धिक्शब्देन महातेजा गर्हयामास वीर्यवान् ॥ (९।२)

dhikśabdena mahātejā garhayāmāsa vīryavān ||

10.1१०.१

ततो ज्येष्ठो जामदग्न्यो रुमण्वान् नाम नामतः । (१०।१)

tato jyeṣṭho jāmadagnyo rumaṇvān nāma nāmataḥ |

10.2१०.२

आजगाम सुषेणश्च वसुर् विश्वावसुस् तथा ॥ (१०।२)

ājagāma suṣeṇaśca vasur viśvāvasus tathā ||

11.1११.१

तान् आनुपूर्व्याद् भगवान् वधे मातुर् अचोदयत् । (११।१)

tān ānupūrvyād bhagavān vadhe mātur acodayat |

11.2११.२

न च ते जातसम्मोहाः किंचिद् ऊचुर् विचेतसः ॥ (११।२)

na ca te jātasammohāḥ kiṃcid ūcur vicetasaḥ ||

12.1१२.१

ततः शशाप तान् कोपात् ते शप्ताश्चेतनां जहुः । (१२।१)

tataḥ śaśāpa tān kopāt te śaptāścetanāṃ jahuḥ |

12.2१२.२

मृगपक्षिसधर्माणः क्षिप्रम् आसञ्जडोपमाः ॥ (१२।२)

mṛgapakṣisadharmāṇaḥ kṣipram āsañjaḍopamāḥ ||

13.1१३.१

ततो रामो ऽभ्यगात् पश्चाद् आश्रमं परवीरहा । (१३।१)

tato rāmo 'bhyagāt paścād āśramaṃ paravīrahā |

13.2१३.२

तम् उवाच महामन्युर् जमदग्निर् महातपाः ॥ (१३।२)

tam uvāca mahāmanyur jamadagnir mahātapāḥ ||

14.1१४.१

जहीमां मातरं पापां मा च पुत्र व्यथां कृथाः । (१४।१)

jahīmāṃ mātaraṃ pāpāṃ mā ca putra vyathāṃ kṛthāḥ |

14.2१४.२

तत आदाय परशुं रामो मातुः शिरो ऽहरत् ॥ (१४।२)

tata ādāya paraśuṃ rāmo mātuḥ śiro 'harat ||

15.1१५.१

ततस् तस्य महाराज जमदग्नेर् महात्मनः । (१५।१)

tatas tasya mahārāja jamadagner mahātmanaḥ |

15.2१५.२

कोपो ऽगच्छत् सहसा प्रसन्नश्चाब्रवीद् इदम् ॥ (१५।२)

kopo 'gacchat sahasā prasannaścābravīd idam ||

16.1१६.१

ममेदं वचनात् तात कृतं ते कर्म दुष्करम् । (१६।१)

mamedaṃ vacanāt tāta kṛtaṃ te karma duṣkaram |

16.2१६.२

वृणीष्व कामान् धर्मज्ञ यावतो वाञ्छसे हृदा ॥ (१६।२)

vṛṇīṣva kāmān dharmajña yāvato vāñchase hṛdā ||

17.1१७.१

स वव्रे मातुर् उत्थानम् अस्मृतिं च वधस्य वै । (१७।१)

sa vavre mātur utthānam asmṛtiṃ ca vadhasya vai |

17.2१७.२

पापेन तेन चास्पर्शं भ्रातॄणां प्रकृतिं तथा ॥ (१७।२)

pāpena tena cāsparśaṃ bhrātṝṇāṃ prakṛtiṃ tathā ||

18.1१८.१

अप्रतिद्वन्द्वतां युद्धे दीर्घम् आयुश् च भारत । (१८।१)

apratidvandvatāṃ yuddhe dīrgham āyuś ca bhārata |

18.2१८.२

ददौ च सर्वान् कामांस्ताञ् जमदग्निर् महातपाः ॥ (१८।२)

dadau ca sarvān kāmāṃstāñ jamadagnir mahātapāḥ ||

19.1१९.१

कदाचित् तु तथैवास्य विनिष्क्रान्ताः सुताः प्रभो । (१९।१)

kadācit tu tathaivāsya viniṣkrāntāḥ sutāḥ prabho |

19.2१९.२

अथानूपपतिर् वीरः कार्तवीर्यो ऽभ्यवर्तत ॥ (१९।२)

athānūpapatir vīraḥ kārtavīryo 'bhyavartata ||

20.1२०.१

तम् आश्रमपदं प्राप्तम् ऋषेर् भार्या समर्चयत् । (२०।१)

tam āśramapadaṃ prāptam ṛṣer bhāryā samarcayat |

20.2२०.२

स युद्धमदसंमत्तो नाभ्यनन्दत् तथार्चनम् ॥ (२०।२)

sa yuddhamadasaṃmatto nābhyanandat tathārcanam ||

21.1२१.१

प्रमथ्य चाश्रमात् तस्माद्धोमधेन्वास् तदा बलात् । (२१।१)

pramathya cāśramāt tasmāddhomadhenvās tadā balāt |

21.2२१.२

जहार वत्सं क्रोशन्त्या बभञ्ज च महाद्रुमान् ॥ (२१।२)

jahāra vatsaṃ krośantyā babhañja ca mahādrumān ||

22.1२२.१

आगताय च रामाय तदाचष्ट पिता स्वयम् । (२२।१)

āgatāya ca rāmāya tadācaṣṭa pitā svayam |

22.2२२.२

गां च रोरूयतीं दृष्ट्वा कोपो रामं समाविशत् ॥ (२२।२)

gāṃ ca rorūyatīṃ dṛṣṭvā kopo rāmaṃ samāviśat ||

23.1२३.१

स मन्युवशम् आपन्नः कार्तवीर्यम् उपाद्रवत् । (२३।१)

sa manyuvaśam āpannaḥ kārtavīryam upādravat |

23.2२३.२

तस्याथ युधि विक्रम्य भार्गवः परवीरहा ॥ (२३।२)

tasyātha yudhi vikramya bhārgavaḥ paravīrahā ||

24.1२४.१

चिछेद निशितैर् भल्लैर् बाहून् परिघसंनिभान् । (२४।१)

cicheda niśitair bhallair bāhūn parighasaṃnibhān |

24.2२४.२

सहस्रसंमितान् राजन् प्रगृह्य रुचिरं धनुः ॥ (२४।२)

sahasrasaṃmitān rājan pragṛhya ruciraṃ dhanuḥ ||

25.1२५.१

अर्जुनस्याथ दायादा रामेण कृतमन्यवः । (२५।१)

arjunasyātha dāyādā rāmeṇa kṛtamanyavaḥ |

25.2२५.२

आश्रमस्थं विना रामं जमदग्निम् उपाद्रवन् ॥ (२५।२)

āśramasthaṃ vinā rāmaṃ jamadagnim upādravan ||

26.1२६.१

ते तं जघ्नुर् महावीर्यम् अयुध्यन्तं तपस्विनम् । (२६।१)

te taṃ jaghnur mahāvīryam ayudhyantaṃ tapasvinam |

26.2२६.२

असकृद् राम रामेति विक्रोशन्तम् अनाथवत् ॥ (२६।२)

asakṛd rāma rāmeti vikrośantam anāthavat ||

27.1२७.१

कार्तवीर्यस्य पुत्रास् तु जमदग्निं युधिष्ठिर । (२७।१)

kārtavīryasya putrās tu jamadagniṃ yudhiṣṭhira |

27.2२७.२

घातयित्वा शरैर् जग्मुर् यथागतम् अरिंदमाः ॥ (२७।२)

ghātayitvā śarair jagmur yathāgatam ariṃdamāḥ ||

28.1२८.१

अपक्रान्तेषु चैतेषु जमदग्नौ तथागते । (२८।१)

apakrānteṣu caiteṣu jamadagnau tathāgate |

28.2२८.२

समित्पाणिर् उपागच्छद् आश्रमं भृगुनन्दनः ॥ (२८।२)

samitpāṇir upāgacchad āśramaṃ bhṛgunandanaḥ ||

29.1२९.१

स दृष्ट्वा पितरं वीरस् तथा मृत्युवशं गतम् । (२९।१)

sa dṛṣṭvā pitaraṃ vīras tathā mṛtyuvaśaṃ gatam |

29.2२९.२

अनर्हन्तं तथाभूतं विललाप सुदुःखितः ॥ (२९।२)

anarhantaṃ tathābhūtaṃ vilalāpa suduḥkhitaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 116

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit