महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 169

169 of 1995 · 60 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

गन्धर्व उवाच । (१।१)

gandharva uvāca

1.2१.२

आश्रमस्था ततः पुत्रम् अदृश्यन्ती व्यजायत । (१।२)

āśramasthā tataḥ putram adṛśyantī vyajāyata |

1.3१.३

शक्तेः कुलकरं राजन् द्वितीयम् इव शक्तिनम् ॥ (१।३)

śakteḥ kulakaraṃ rājan dvitīyam iva śaktinam ||

2.1२.१

जातकर्मादिकास्तस्य क्रियाः स मुनिपुंगवः । (२।१)

jātakarmādikāstasya kriyāḥ sa munipuṃgavaḥ |

2.2२.२

पौत्रस्य भरतश्रेष्ठ चकार भगवान् स्वयम् ॥ (२।२)

pautrasya bharataśreṣṭha cakāra bhagavān svayam ||

3.1३.१

परासुश्च यतस्तेन वसिष्ठः स्थापितस्तदा । (३।१)

parāsuśca yatastena vasiṣṭhaḥ sthāpitastadā |

3.2३.२

गर्भस्थेन ततो लोके पराशर इति स्मृतः ॥ (३।२)

garbhasthena tato loke parāśara iti smṛtaḥ ||

4.1४.१

अमन्यत स धर्मात्मा वसिष्ठं पितरं तदा । (४।१)

amanyata sa dharmātmā vasiṣṭhaṃ pitaraṃ tadā |

4.2४.२

जन्मप्रभृति तस्मिंश्च पितरीव व्यवर्तत ॥ (४।२)

janmaprabhṛti tasmiṃśca pitarīva vyavartata ||

5.1५.१

स तात इति विप्रर्षिं वसिष्ठं प्रत्यभाषत । (५।१)

sa tāta iti viprarṣiṃ vasiṣṭhaṃ pratyabhāṣata |

5.2५.२

मातुः समक्षं कौन्तेय अदृश्यन्त्याः परंतप ॥ (५।२)

mātuḥ samakṣaṃ kaunteya adṛśyantyāḥ paraṃtapa ||

6.1६.१

तातेति परिपूर्णार्थं तस्य तन् मधुरं वचः । (६।१)

tāteti paripūrṇārthaṃ tasya tan madhuraṃ vacaḥ |

6.2६.२

अदृश्यन्त्यश्रुपूर्णाक्षी शृण्वन्ती तम् उवाच ह ॥ (६।२)

adṛśyantyaśrupūrṇākṣī śṛṇvantī tam uvāca ha ||

7.1७.१

मा तात तात तातेति न ते तातो महामुनिः । (७।१)

mā tāta tāta tāteti na te tāto mahāmuniḥ |

7.2७.२

रक्षसा भक्षितस्तात तव तातो वनान्तरे ॥ (७।२)

rakṣasā bhakṣitastāta tava tāto vanāntare ||

8.1८.१

मन्यसे यं तु तातेति नैष तातस्तवानघ । (८।१)

manyase yaṃ tu tāteti naiṣa tātastavānagha |

8.2८.२

आर्यस्त्वेष पिता तस्य पितुस्तव महात्मनः ॥ (८।२)

āryastveṣa pitā tasya pitustava mahātmanaḥ ||

9.1९.१

स एवम् उक्तो दुःखार्तः सत्यवाग् ऋषिसत्तमः । (९।१)

sa evam ukto duḥkhārtaḥ satyavāg ṛṣisattamaḥ |

9.2९.२

सर्वलोकविनाशाय मतिं चक्रे महामनाः ॥ (९।२)

sarvalokavināśāya matiṃ cakre mahāmanāḥ ||

10.1१०.१

तं तथा निश्चितात्मानं महात्मानं महातपाः । (१०।१)

taṃ tathā niścitātmānaṃ mahātmānaṃ mahātapāḥ |

10.2१०.२

ऋषिर् ब्रह्मविदां श्रेष्ठो मैत्रावरुणिर् अन्त्यधीः । (१०।२)

ṛṣir brahmavidāṃ śreṣṭho maitrāvaruṇir antyadhīḥ |

10.3१०.३

वसिष्ठो वारयामास हेतुना येन तच्छृणु ॥ (१०।३)

vasiṣṭho vārayāmāsa hetunā yena tacchṛṇu ||

11.1११.१

वसिष्ठ उवाच । (११।१)

vasiṣṭha uvāca

11.2११.२

कृतवीर्य इति ख्यातो बभूव नृपतिः क्षितौ । (११।२)

kṛtavīrya iti khyāto babhūva nṛpatiḥ kṣitau |

11.3११.३

याज्यो वेदविदां लोके भृगूणां पार्थिवर्षभः ॥ (११।३)

yājyo vedavidāṃ loke bhṛgūṇāṃ pārthivarṣabhaḥ ||

12.1१२.१

स तान् अग्रभुजस्तात धान्येन च धनेन च । (१२।१)

sa tān agrabhujastāta dhānyena ca dhanena ca |

12.2१२.२

सोमान्ते तर्पयामास विपुलेन विशां पतिः ॥ (१२।२)

somānte tarpayāmāsa vipulena viśāṃ patiḥ ||

13.1१३.१

तस्मिन् नृपतिशार्दूले स्वर्याते ऽथ कदाचन । (१३।१)

tasmin nṛpatiśārdūle svaryāte 'tha kadācana |

13.2१३.२

बभूव तत्कुलेयानां द्रव्यकार्यम् उपस्थितम् ॥ (१३।२)

babhūva tatkuleyānāṃ dravyakāryam upasthitam ||

14.1१४.१

ते भृगूणां धनं ज्ञात्वा राजानः सर्व एव ह । (१४।१)

te bhṛgūṇāṃ dhanaṃ jñātvā rājānaḥ sarva eva ha |

14.2१४.२

याचिष्णवो ऽभिजग्मुस्तांस्तात भार्गवसत्तमान् ॥ (१४।२)

yāciṣṇavo 'bhijagmustāṃstāta bhārgavasattamān ||

15.1१५.१

भूमौ तु निदधुः केचिद् भृगवो धनम् अक्षयम् । (१५।१)

bhūmau tu nidadhuḥ kecid bhṛgavo dhanam akṣayam |

15.2१५.२

ददुः केचिद् द्विजातिभ्यो ज्ञात्वा क्षत्रियतो भयम् ॥ (१५।२)

daduḥ kecid dvijātibhyo jñātvā kṣatriyato bhayam ||

16.1१६.१

भृगवस्तु ददुः केचित् तेषां वित्तं यथेप्सितम् । (१६।१)

bhṛgavastu daduḥ kecit teṣāṃ vittaṃ yathepsitam |

16.2१६.२

क्षत्रियाणां तदा तात कारणान्तरदर्शनात् ॥ (१६।२)

kṣatriyāṇāṃ tadā tāta kāraṇāntaradarśanāt ||

17.1१७.१

ततो महीतलं तात क्षत्रियेण यदृच्छया । (१७।१)

tato mahītalaṃ tāta kṣatriyeṇa yadṛcchayā |

17.2१७.२

खनताधिगतं वित्तं केनचिद् भृगुवेश्मनि । (१७।२)

khanatādhigataṃ vittaṃ kenacid bhṛguveśmani |

17.3१७.३

तद् वित्तं ददृशुः सर्वे समेताः क्षत्रियर्षभाः ॥ (१७।३)

tad vittaṃ dadṛśuḥ sarve sametāḥ kṣatriyarṣabhāḥ ||

18.1१८.१

अवमन्य ततः कोपाद् भृगूंस्ताञ् शरणागतान् । (१८।१)

avamanya tataḥ kopād bhṛgūṃstāñ śaraṇāgatān |

18.2१८.२

निजघ्नुस्ते महेष्वासाः सर्वांस्तान् निशितैः शरैः । (१८।२)

nijaghnuste maheṣvāsāḥ sarvāṃstān niśitaiḥ śaraiḥ |

18.3१८.३

आ गर्भाद् अनुकृन्तन्तश्चेरुश्चैव वसुंधराम् ॥ (१८।३)

ā garbhād anukṛntantaśceruścaiva vasuṃdharām ||

19.1१९.१

तत उच्छिद्यमानेषु भृगुष्वेवं भयात् तदा । (१९।१)

tata ucchidyamāneṣu bhṛguṣvevaṃ bhayāt tadā |

19.2१९.२

भृगुपत्न्यो गिरिं तात हिमवन्तं प्रपेदिरे ॥ (१९।२)

bhṛgupatnyo giriṃ tāta himavantaṃ prapedire ||

20.1२०.१

तासाम् अन्यतमा गर्भं भयाद् दधार तैजसम् । (२०।१)

tāsām anyatamā garbhaṃ bhayād dadhāra taijasam |

20.2२०.२

ऊरुणैकेन वामोरूर् भर्तुः कुलविवृद्धये । (२०।२)

ūruṇaikena vāmorūr bhartuḥ kulavivṛddhaye |

20.3२०.३

तद्गर्भम् उपलभ्याशु ब्राह्मणी या भयार्दिता । (२०।३)

tadgarbham upalabhyāśu brāhmaṇī yā bhayārditā |

20.4२०.४

गत्वैका कथयामास क्षत्रियाणाम् उपह्वरे । (२०।४)

gatvaikā kathayāmāsa kṣatriyāṇām upahvare |

20.5२०.५

ततस्ते क्षत्रिया जग्मुस्तं गर्भं हन्तुम् उद्यताः । (२०।५)

tataste kṣatriyā jagmustaṃ garbhaṃ hantum udyatāḥ |

20.6२०.६

ददृशुर् ब्राह्मणीं तां ते दीप्यमानां स्वतेजसा ॥ (२०।६)

dadṛśur brāhmaṇīṃ tāṃ te dīpyamānāṃ svatejasā ||

21.1२१.१

अथ गर्भः स भित्त्वोरुं ब्राह्मण्या निर्जगाम ह । (२१।१)

atha garbhaḥ sa bhittvoruṃ brāhmaṇyā nirjagāma ha |

21.2२१.२

मुष्णन् दृष्टीः क्षत्रियाणां मध्याह्न इव भास्करः । (२१।२)

muṣṇan dṛṣṭīḥ kṣatriyāṇāṃ madhyāhna iva bhāskaraḥ |

21.3२१.३

ततश्चक्षुर्वियुक्तास्ते गिरिदुर्गेषु बभ्रमुः ॥ (२१।३)

tataścakṣurviyuktāste giridurgeṣu babhramuḥ ||

22.1२२.१

ततस्ते मोघसंकल्पा भयार्ताः क्षत्रियर्षभाः । (२२।१)

tataste moghasaṃkalpā bhayārtāḥ kṣatriyarṣabhāḥ |

22.2२२.२

ब्राह्मणीं शरणं जग्मुर् दृष्ट्यर्थं ताम् अनिन्दिताम् ॥ (२२।२)

brāhmaṇīṃ śaraṇaṃ jagmur dṛṣṭyarthaṃ tām aninditām ||

23.1२३.१

ऊचुश्चैनां महाभागां क्षत्रियास्ते विचेतसः । (२३।१)

ūcuścaināṃ mahābhāgāṃ kṣatriyāste vicetasaḥ |

23.2२३.२

ज्योतिःप्रहीणा दुःखार्ताः शान्तार्चिष इवाग्नयः ॥ (२३।२)

jyotiḥprahīṇā duḥkhārtāḥ śāntārciṣa ivāgnayaḥ ||

24.1२४.१

भगवत्याः प्रसादेन गच्छेत् क्षत्रं सचक्षुषम् । (२४।१)

bhagavatyāḥ prasādena gacchet kṣatraṃ sacakṣuṣam |

24.2२४.२

उपारम्य च गच्छेम सहिताः पापकर्मणः ॥ (२४।२)

upāramya ca gacchema sahitāḥ pāpakarmaṇaḥ ||

25.1२५.१

सपुत्रा त्वं प्रसादं नः सर्वेषां कर्तुम् अर्हसि । (२५।१)

saputrā tvaṃ prasādaṃ naḥ sarveṣāṃ kartum arhasi |

25.2२५.२

पुनर् दृष्टिप्रदानेन राज्ञः संत्रातुम् अर्हसि ॥ (२५।२)

punar dṛṣṭipradānena rājñaḥ saṃtrātum arhasi ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 169

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit