महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 118

118 of 1995 · 98 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायनः । (१।१)

vaiśaṃpāyanaḥ |

1.2१.२

कुरवश्च तदा सर्वे पाण्डोः श्रुत्वा तथा विधिम् । (१।२)

kuravaśca tadā sarve pāṇḍoḥ śrutvā tathā vidhim |

1.3१.३

भीष्मप्रभृतयो मात्रा जगृहुस्तान् सुतान् सह ॥ (१।३)

bhīṣmaprabhṛtayo mātrā jagṛhustān sutān saha ||

2.1२.१

धृतराष्ट्र उवाच । (२।१)

dhṛtarāṣṭra uvāca

2.2२.२

पाण्डोर् विदुर सर्वाणि प्रेतकार्याणि कारय । (२।२)

pāṇḍor vidura sarvāṇi pretakāryāṇi kāraya |

2.3२.३

राजवद् राजसिंहस्य माद्र्याश्चैव विशेषतः ॥ (२।३)

rājavad rājasiṃhasya mādryāścaiva viśeṣataḥ ||

3.1३.१

पशून् वासांसि रत्नानि धनानि विविधानि च । (३।१)

paśūn vāsāṃsi ratnāni dhanāni vividhāni ca |

3.2३.२

पाण्डोः प्रयच्छ माद्र्याश्च येभ्यो यावच्च वाञ्छितम् ॥ (३।२)

pāṇḍoḥ prayaccha mādryāśca yebhyo yāvacca vāñchitam ||

4.1४.१

यथा च कुन्ती सत्कारं कुर्यान् माद्र्यास्तथा कुरु । (४।१)

yathā ca kuntī satkāraṃ kuryān mādryāstathā kuru |

4.2४.२

यथा न वायुर् नादित्यः पश्येतां तां सुसंवृताम् ॥ (४।२)

yathā na vāyur nādityaḥ paśyetāṃ tāṃ susaṃvṛtām ||

5.1५.१

न शोच्यः पाण्डुर् अनघः प्रशस्यः स नराधिपः । (५।१)

na śocyaḥ pāṇḍur anaghaḥ praśasyaḥ sa narādhipaḥ |

5.2५.२

यस्य पञ्च सुता वीरा जाताः सुरसुतोपमाः । (५।२)

yasya pañca sutā vīrā jātāḥ surasutopamāḥ |

5.3५.३

स पाण्डुश्च न शोच्यः स्यात् प्रवरः पुण्यकर्मणाम् ॥ (५।३)

sa pāṇḍuśca na śocyaḥ syāt pravaraḥ puṇyakarmaṇām ||

6.1६.१

वैशंपायन उवाच । (६।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

6.2६.२

विदुरस्तं तथेत्युक्त्वा भीष्मेण सह भारत । (६।२)

vidurastaṃ tathetyuktvā bhīṣmeṇa saha bhārata |

6.3६.३

पाण्डुं संस्कारयामास देशे परमसंवृते ॥ (६।३)

pāṇḍuṃ saṃskārayāmāsa deśe paramasaṃvṛte ||

7.1७.१

ततस्तु नगरात् तूर्णम् आज्यहोमपुरस्कृताः । (७।१)

tatastu nagarāt tūrṇam ājyahomapuraskṛtāḥ |

7.2७.२

निर्हृताः पावका दीप्ताः पाण्डो राजपुरोहितैः । (७।२)

nirhṛtāḥ pāvakā dīptāḥ pāṇḍo rājapurohitaiḥ |

7.3७.३

पलाशवृन्तकाष्ठैश्च कुशमुञ्जकबल्वजैः । (७।३)

palāśavṛntakāṣṭhaiśca kuśamuñjakabalvajaiḥ |

7.4७.४

सूत्रोक्तेन विधानेन शरीरे चक्रुर् अञ्जसा । (७।४)

sūtroktena vidhānena śarīre cakrur añjasā |

7.5७.५

अथ दर्भे तयोर् भूप कृत्वा प्रतिकृती तयोः । (७।५)

atha darbhe tayor bhūpa kṛtvā pratikṛtī tayoḥ |

7.6७.६

शिबिकायाम् अथारोप्य शोभितायाम् अलंकृतैः ॥ (७।६)

śibikāyām athāropya śobhitāyām alaṃkṛtaiḥ ||

8.1८.१

अथैनम् आर्तवैर् गन्धैर् माल्यैश्च विविधैर् वरैः । (८।१)

athainam ārtavair gandhair mālyaiśca vividhair varaiḥ |

8.2८.२

शिबिकां समलंचक्रुर् वाससाच्छाद्य सर्वशः । (८।२)

śibikāṃ samalaṃcakrur vāsasācchādya sarvaśaḥ |

8.3८.३

मुक्ताप्रवालमाणिक्यहेमस्रग्भिर् अलंकृताम् ॥ (८।३)

muktāpravālamāṇikyahemasragbhir alaṃkṛtām ||

9.1९.१

तां तथा शोभितां माल्यैर् वासोभिश्च महाधनैः । (९।१)

tāṃ tathā śobhitāṃ mālyair vāsobhiśca mahādhanaiḥ |

9.2९.२

दर्पणाशोकपुंनागमल्लिकाजातिचम्पकैः । (९।२)

darpaṇāśokapuṃnāgamallikājāticampakaiḥ |

9.3९.३

नालिकेरफलैः पुष्पैः पूगीफलसुनार्चितैः । (९।३)

nālikeraphalaiḥ puṣpaiḥ pūgīphalasunārcitaiḥ |

9.4९.४

अमात्या ज्ञातयश्चैव सुहृदश्चोपतस्थिरे ॥ (९।४)

amātyā jñātayaścaiva suhṛdaścopatasthire ||

10.1१०.१

नृसिंहं नरयुक्तेन परमालंकृतेन तम् । (१०।१)

nṛsiṃhaṃ narayuktena paramālaṃkṛtena tam |

10.2१०.२

अवहन् यानमुख्येन सह माद्र्या सुसंवृतम् ॥ (१०।२)

avahan yānamukhyena saha mādryā susaṃvṛtam ||

11.1११.१

पाण्डुरेणातपत्रेण चामरव्यजनेन च । (११।१)

pāṇḍureṇātapatreṇa cāmaravyajanena ca |

11.2११.२

सर्ववादित्रनादैश्च समलंचक्रिरे ततः ॥ (११।२)

sarvavāditranādaiśca samalaṃcakrire tataḥ ||

12.1१२.१

रत्नानि चाप्युपादाय बहूनि शतशो नराः । (१२।१)

ratnāni cāpyupādāya bahūni śataśo narāḥ |

12.2१२.२

प्रददुः काङ्क्षमाणेभ्यः पाण्डोस्तत्रौर्ध्वदेहिकम् ॥ (१२।२)

pradaduḥ kāṅkṣamāṇebhyaḥ pāṇḍostatraurdhvadehikam ||

13.1१३.१

अथ छत्राणि शुभ्राणि पाण्डुराणि बृहन्ति च । (१३।१)

atha chatrāṇi śubhrāṇi pāṇḍurāṇi bṛhanti ca |

13.2१३.२

आजह्रुः कौरवस्यार्थे वासांसि रुचिराणि च ॥ (१३।२)

ājahruḥ kauravasyārthe vāsāṃsi rucirāṇi ca ||

14.1१४.१

याजकैः शुक्लवासोभिर् हूयमाना हुताशनाः । (१४।१)

yājakaiḥ śuklavāsobhir hūyamānā hutāśanāḥ |

14.2१४.२

अगच्छन्न् अग्रतस्तस्य दीप्यमानाः स्वलंकृताः ॥ (१४।२)

agacchann agratastasya dīpyamānāḥ svalaṃkṛtāḥ ||

15.1१५.१

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैव सहस्रशः । (१५।१)

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāścaiva sahasraśaḥ |

15.2१५.२

रुदन्तः शोकसंतप्ता अनुजग्मुर् नराधिपम् । (१५।२)

rudantaḥ śokasaṃtaptā anujagmur narādhipam |

15.3१५.३

रुदन्तश्च तथा स्त्रियः । (१५।३)

rudantaśca tathā striyaḥ |

15.4१५.४

विकीर्णमूर्धजाः सर्वे मूर्ध्नि विन्यस्तपाणयः । (१५।४)

vikīrṇamūrdhajāḥ sarve mūrdhni vinyastapāṇayaḥ |

15.5१५.५

उरस्ताडं रुदन्त्यश्च स्त्रियः सर्वा अनुव्रताः । (१५।५)

urastāḍaṃ rudantyaśca striyaḥ sarvā anuvratāḥ |

15.6१५.६

एकवस्त्रधराः सर्वे निराभरणभूषिताः । (१५।६)

ekavastradharāḥ sarve nirābharaṇabhūṣitāḥ |

15.7१५.७

नोष्णीषिणो महाराज निरानन्दा भृशातुराः । (१५।७)

noṣṇīṣiṇo mahārāja nirānandā bhṛśāturāḥ |

15.8१५.८

पुरुषाश्च स्त्रियः सर्वा ॥ (१५।८)

puruṣāśca striyaḥ sarvā ||

16.1१६.१

अयम् अस्मान् अपाहाय दुःखे चाधाय शाश्वते । (१६।१)

ayam asmān apāhāya duḥkhe cādhāya śāśvate |

16.2१६.२

कृत्वानाथान् परो नाथः क्व यास्यति नराधिपः । (१६।२)

kṛtvānāthān paro nāthaḥ kva yāsyati narādhipaḥ |

16.3१६.३

अनिधाय सुतान् राज्ये वने जातान् यशस्विनः । (१६।३)

anidhāya sutān rājye vane jātān yaśasvinaḥ |

16.4१६.४

पुत्रसंपत्तिं क्व यास्यसि महीपते ॥ (१६।४)

putrasaṃpattiṃ kva yāsyasi mahīpate ||

17.1१७.१

क्रोशन्तः पाण्डवाः सर्वे भीष्मो विदुर एव च । (१७।१)

krośantaḥ pāṇḍavāḥ sarve bhīṣmo vidura eva ca |

17.2१७.२

बाह्लीकः सोमदत्तश्च तथा भूरिश्रवा नृपः । (१७।२)

bāhlīkaḥ somadattaśca tathā bhūriśravā nṛpaḥ |

17.3१७.३

अन्योन्यं वै समाश्लिष्य अनुजग्मुः सहस्रशः । (१७।३)

anyonyaṃ vai samāśliṣya anujagmuḥ sahasraśaḥ |

17.4१७.४

रमणीये वनोद्देशे गङ्गातीरे समे शुभे ॥ (१७।४)

ramaṇīye vanoddeśe gaṅgātīre same śubhe ||

18.1१८.१

न्यासयामासुर् अथ तां शिबिकां सत्यवादिनः । (१८।१)

nyāsayāmāsur atha tāṃ śibikāṃ satyavādinaḥ |

18.2१८.२

सभार्यस्य नृसिंहस्य पाण्डोर् अक्लिष्टकर्मणः । (१८।२)

sabhāryasya nṛsiṃhasya pāṇḍor akliṣṭakarmaṇaḥ |

18.3१८.३

आच्छिद्य वाससंवीतं देशशुद्धिं वितेनिरे ॥ (१८।३)

ācchidya vāsasaṃvītaṃ deśaśuddhiṃ vitenire ||

19.1१९.१

ततस्तस्य शरीरं तत् सर्वगन्धनिषेवितम् । (१९।१)

tatastasya śarīraṃ tat sarvagandhaniṣevitam |

19.2१९.२

शुचिकालीयकादिग्धं मुख्यस्नानाधिवासितम् । (१९।२)

śucikālīyakādigdhaṃ mukhyasnānādhivāsitam |

19.3१९.३

पर्यषिञ्चज्जलेनाशु शातकुम्भमयैर् घटैः ॥ (१९।३)

paryaṣiñcajjalenāśu śātakumbhamayair ghaṭaiḥ ||

20.1२०.१

चन्दनेन च मुख्येन शुक्लेन समलेपयन् । (२०।१)

candanena ca mukhyena śuklena samalepayan |

20.2२०.२

कालागुरुविमिश्रेण तथा तुङ्गरसेन च ॥ (२०।२)

kālāguruvimiśreṇa tathā tuṅgarasena ca ||

21.1२१.१

अथैनं देशजैः शुक्लैर् वासोभिः समयोजयन् । (२१।१)

athainaṃ deśajaiḥ śuklair vāsobhiḥ samayojayan |

21.2२१.२

आच्छन्नः स तु वासोभिर् जीवन्न् इव नरर्षभः । (२१।२)

ācchannaḥ sa tu vāsobhir jīvann iva nararṣabhaḥ |

21.3२१.३

शुशुभे पुरुषव्याघ्रो महार्हशयनोचितः । (२१।३)

śuśubhe puruṣavyāghro mahārhaśayanocitaḥ |

21.4२१.४

हयमेधाग्निना सर्वे याजकाः सपुरोहिताः । (२१।४)

hayamedhāgninā sarve yājakāḥ sapurohitāḥ |

21.5२१.५

वेदोक्तेन विधानेन क्रियाश्चक्रुः समन्त्रकम् ॥ (२१।५)

vedoktena vidhānena kriyāścakruḥ samantrakam ||

22.1२२.१

याजकैर् अभ्यनुज्ञातं प्रेतकर्मणि निष्ठितैः । (२२।१)

yājakair abhyanujñātaṃ pretakarmaṇi niṣṭhitaiḥ |

22.2२२.२

घृतावसिक्तं राजानं सह माद्र्या स्वलंकृतम् ॥ (२२।२)

ghṛtāvasiktaṃ rājānaṃ saha mādryā svalaṃkṛtam ||

23.1२३.१

तुङ्गपद्मकमिश्रेण चन्दनेन सुगन्धिना । (२३।१)

tuṅgapadmakamiśreṇa candanena sugandhinā |

23.2२३.२

सरलं देवदारुं च गुग्गुलुं लाक्षया सह । (२३।२)

saralaṃ devadāruṃ ca gugguluṃ lākṣayā saha |

23.3२३.३

रक्तचन्दनकाष्ठैश्च हरिवेरैर् उशीरजैः । (२३।३)

raktacandanakāṣṭhaiśca hariverair uśīrajaiḥ |

23.4२३.४

अन्यैश्च विविधैर् गन्धैर् अनल्पैः समदाहयन् । (२३।४)

anyaiśca vividhair gandhair analpaiḥ samadāhayan |

23.5२३.५

घृताप्लुतैस्तथा वस्त्रैः प्रावारैश्च महाधनैः । (२३।५)

ghṛtāplutaistathā vastraiḥ prāvāraiśca mahādhanaiḥ |

23.6२३.६

घृतपूर्णैस्तथा कुम्भै राजानं समदाहयन् ॥ (२३।६)

ghṛtapūrṇaistathā kumbhai rājānaṃ samadāhayan ||

24.1२४.१

ततस्तयोः शरीरे ते दृष्ट्वा मोहवशं गता । (२४।१)

tatastayoḥ śarīre te dṛṣṭvā mohavaśaṃ gatā |

24.2२४.२

हाहा पुत्रेति कौसल्या पपात सहसा भुवि ॥ (२४।२)

hāhā putreti kausalyā papāta sahasā bhuvi ||

25.1२५.१

तां प्रेक्ष्य पतिताम् आर्तां पौरजानपदो जनः । (२५।१)

tāṃ prekṣya patitām ārtāṃ paurajānapado janaḥ |

25.2२५.२

रुरोद सस्वनं सर्वो राजभक्त्या कृपान्वितः ॥ (२५।२)

ruroda sasvanaṃ sarvo rājabhaktyā kṛpānvitaḥ ||

26.1२६.१

क्लान्तानीवार्तनादेन सर्वाणि च विचुक्रुशुः । (२६।१)

klāntānīvārtanādena sarvāṇi ca vicukruśuḥ |

26.2२६.२

मानुषैः सह भूतानि तिर्यग्योनिगतान्यपि । (२६।२)

mānuṣaiḥ saha bhūtāni tiryagyonigatānyapi |

26.3२६.३

सर्वाणि सहदुःखानि रुरुदुः सह तैर् जनैः ॥ (२६।३)

sarvāṇi sahaduḥkhāni ruruduḥ saha tair janaiḥ ||

27.1२७.१

तथा भीष्मः शांतनवो विदुरश्च महामतिः । (२७।१)

tathā bhīṣmaḥ śāṃtanavo viduraśca mahāmatiḥ |

27.2२७.२

सर्वशः कौरवाश्चैव प्राणदन् भृशदुःखिताः । (२७।२)

sarvaśaḥ kauravāścaiva prāṇadan bhṛśaduḥkhitāḥ |

27.3२७.३

चुक्रुशुः पाण्डवाः सर्वे धृतराष्ट्रश्च भारत ॥ (२७।३)

cukruśuḥ pāṇḍavāḥ sarve dhṛtarāṣṭraśca bhārata ||

28.1२८.१

ततो भीष्मो ऽथ विदुरो राजा च सह बन्धुभिः । (२८।१)

tato bhīṣmo 'tha viduro rājā ca saha bandhubhiḥ |

28.2२८.२

उदकं चक्रिरे तस्य सर्वाश्च कुरुयोषितः । (२८।२)

udakaṃ cakrire tasya sarvāśca kuruyoṣitaḥ |

28.3२८.३

चुक्रुशुः पाण्डवाः सर्वे भीष्मः शांतनवस्तथा । (२८।३)

cukruśuḥ pāṇḍavāḥ sarve bhīṣmaḥ śāṃtanavastathā |

28.4२८.४

विदुरो ज्ञातयश्चैव चक्रुश्चाप्युदकक्रियाम् । (२८।४)

viduro jñātayaścaiva cakruścāpyudakakriyām |

28.5२८.५

एककुण्डे पृथक् चैव पिण्डांश्चैव पृथक् पृथक् । (२८।५)

ekakuṇḍe pṛthak caiva piṇḍāṃścaiva pṛthak pṛthak |

28.6२८.६

ददुर् धर्मोदकं सर्वे सर्वाश्च कुरुयोषितः ॥ (२८।६)

dadur dharmodakaṃ sarve sarvāśca kuruyoṣitaḥ ||

29.1२९.१

कृतोदकांस्तान् आदाय पाण्डवाञ् शोककर्शितान् । (२९।१)

kṛtodakāṃstān ādāya pāṇḍavāñ śokakarśitān |

29.2२९.२

सर्वाः प्रकृतयो राजञ् शोचन्त्यः पर्यवारयन् ॥ (२९।२)

sarvāḥ prakṛtayo rājañ śocantyaḥ paryavārayan ||

30.1३०.१

यथैव पाण्डवा भूमौ सुषुपुः सह बान्धवैः । (३०।१)

yathaiva pāṇḍavā bhūmau suṣupuḥ saha bāndhavaiḥ |

30.2३०.२

तथैव नागरा राजञ् शिश्यिरे ब्राह्मणादयः ॥ (३०।२)

tathaiva nāgarā rājañ śiśyire brāhmaṇādayaḥ ||

31.1३१.१

तद् अनानन्दम् अस्वस्थम् आकुमारम् अहृष्टवत् । (३१।१)

tad anānandam asvastham ākumāram ahṛṣṭavat |

31.2३१.२

बभूव पाण्डवैः सार्धं नगरं द्वादश क्षपाः ॥ (३१।२)

babhūva pāṇḍavaiḥ sārdhaṃ nagaraṃ dvādaśa kṣapāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 118

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit