युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

भगवन् कर्मणा केन सुद्युम्नो वसुधाधिपः । (१।२)

संसिद्धिं परमां प्राप्तः श्रोतुम् इच्छामि तं नृपम् ॥ (१।३)

व्यास उवाच । (२।१)

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (२।२)

शङ्खश्च लिखितश्चास्तां भ्रातरौ संयतव्रतौ ॥ (२।३)

तयोर् आवसथावास्तां रमणीयौ पृथक् पृथक् । (३।१)

नित्यपुष्पफलैर् वृक्षैर् उपेतौ बाहुदाम् अनु ॥ (३।२)

ततः कदाचिल्लिखितः शङ्खस्याश्रमम् आगमत् । (४।१)

यदृच्छयापि शङ्खो ऽथ निष्क्रान्तो ऽभवद् आश्रमात् ॥ (४।२)

सो ऽभिगम्याश्रमं भ्रातुः शङ्खस्य लिखितस्तदा । (५।१)

फलानि शातयामास सम्यक् परिणतान्युत ॥ (५।२)

तान्युपादाय विस्रब्धो भक्षयामास स द्विजः । (६।१)

तस्मिंश्च भक्षयत्येव शङ्खो ऽप्याश्रमम् आगमत् ॥ (६।२)

भक्षयन्तं तु तं दृष्ट्वा शङ्खो भ्रातरम् अब्रवीत् । (७।१)

कुतः फलान्यवाप्तानि हेतुना केन खादसि ॥ (७।२)

सो ऽब्रवीद् भ्रातरं ज्येष्ठम् उपस्पृश्याभिवाद्य च । (८।१)

इत एव गृहीतानि मयेति प्रहसन्न् इव ॥ (८।२)

तम् अब्रवीत् तदा शङ्खस्तीव्रकोपसमन्वितः । (९।१)

स्तेयं त्वया कृतम् इदं फलान्याददता स्वयम् । (९।२)

गच्छ राजानम् आसाद्य स्वकर्म प्रथयस्व वै ॥ (९।३)

अदत्तादानम् एवेदं कृतं पार्थिवसत्तम । (१०।१)

स्तेनं मां त्वं विदित्वा च स्वधर्मम् अनुपालय । (१०।२)

शीघ्रं धारय चौरस्य मम दण्डं नराधिप ॥ (१०।३)

इत्युक्तस्तस्य वचनात् सुद्युम्नं वसुधाधिपम् । (११।१)

अभ्यगच्छन्महाबाहो लिखितः संशितव्रतः ॥ (११।२)

सुद्युम्नस्त्वन्तपालेभ्यः श्रुत्वा लिखितम् आगतम् । (१२।१)

अभ्यगच्छत् सहामात्यः पद्भ्याम् एव नरेश्वरः ॥ (१२।२)

तम् अब्रवीत् समागत्य स राजा ब्रह्मवित्तमम् । (१३।१)

किम् आगमनम् आचक्ष्व भगवन् कृतम् एव तत् ॥ (१३।२)

एवम् उक्तः स विप्रर्षिः सुद्युम्नम् इदम् अब्रवीत् । (१४।१)

प्रतिश्रौषि करिष्येति श्रुत्वा तत् कर्तुम् अर्हसि ॥ (१४।२)

अनिसृष्टानि गुरुणा फलानि पुरुषर्षभ । (१५।१)

भक्षितानि मया राजंस्तत्र मां शाधि माचिरम् ॥ (१५।२)

सुद्युम्न उवाच । (१६।१)

प्रमाणं चेन्मतो राजा भवतो दण्डधारणे । (१६।२)

अनुज्ञायाम् अपि तथा हेतुः स्याद् ब्राह्मणर्षभ ॥ (१६।३)

स भवान् अभ्यनुज्ञातः शुचिकर्मा महाव्रतः । (१७।१)

ब्रूहि कामान् अतो ऽन्यांस्त्वं करिष्यामि हि ते वचः ॥ (१७।२)

व्यास उवाच । (१८।१)

छन्द्यमानो ऽपि ब्रह्मर्षिः पार्थिवेन महात्मना । (१८।२)

नान्यं वै वरयामास तस्माद् दण्डाद् ऋते वरम् ॥ (१८।३)

ततः स पृथिवीपालो लिखितस्य महात्मनः । (१९।१)

करौ प्रच्छेदयामास धृतदण्डो जगाम सः ॥ (१९।२)

स गत्वा भ्रातरं शङ्खम् आर्तरूपो ऽब्रवीद् इदम् । (२०।१)

धृतदण्डस्य दुर्बुद्धेर् भगवन् क्षन्तुम् अर्हसि ॥ (२०।२)

शङ्ख उवाच । (२१।१)

न कुप्ये तव धर्मज्ञ न च दूषयसे मम । (२१।२)

धर्मस्तु ते व्यतिक्रान्तस्ततस्ते निष्कृतिः कृता ॥ (२१।३)

स गत्वा बाहुदां शीघ्रं तर्पयस्व यथाविधि । (२२।१)

देवान् पितॄन् ऋषींश्चैव मा चाधर्मे मनः कृथाः ॥ (२२।२)

व्यास उवाच । (२३।१)

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा शङ्खस्य लिखितस्तदा । (२३।२)

अवगाह्यापगां पुण्याम् उदकार्थं प्रचक्रमे ॥ (२३।३)

प्रादुरास्तां ततस्तस्य करौ जलजसंनिभौ । (२४।१)

ततः स विस्मितो भ्रातुर् दर्शयामास तौ करौ ॥ (२४।२)

ततस्तम् अब्रवीच्छङ्खस्तपसेदं कृतं मया । (२५।१)

मा च ते ऽत्र विशङ्का भूद् दैवम् एव विधीयते ॥ (२५।२)

लिखित उवाच । (२६।१)

किं नु नाहं त्वया पूतः पूर्वम् एव महाद्युते । (२६।२)

यस्य ते तपसो वीर्यम् ईदृशं द्विजसत्तम ॥ (२६।३)

शङ्ख उवाच । (२७।१)

एवम् एतन्मया कार्यं नाहं दण्डधरस्तव । (२७।२)

स च पूतो नरपतिस्त्वं चापि पितृभिः सह ॥ (२७।३)

व्यास उवाच । (२८।१)

स राजा पाण्डवश्रेष्ठ श्रेष्ठो वै तेन कर्मणा । (२८।२)

प्राप्तवान् परमां सिद्धिं दक्षः प्राचेतसो यथा ॥ (२८।३)

एष धर्मः क्षत्रियाणां प्रजानां परिपालनम् । (२९।१)

उत्पथे ऽस्मिन्महाराज मा च शोके मनः कृथाः ॥ (२९।२)

भ्रातुर् अस्य हितं वाक्यं शृणु धर्मज्ञसत्तम । (३०।१)

दण्ड एव हि राजेन्द्र क्षत्रधर्मो न मुण्डनम् ॥ (३०।२)