वैशम्पायन उवाच । (१।१)

ततः सूर्योदये धौम्यः कृत्वाह्निकम् अरिंदम । (१।२)

आर्ष्टिषेणेन सहितः पाण्डवान् अभ्यवर्तत ॥ (१।३)

ते ऽभिवाद्यार्ष्टिषेणस्य पादौ धौम्यस्य चैव ह । (२।१)

ततः प्राञ्जलयः सर्वे ब्राह्मणांस् तान् अपूजयन् ॥ (२।२)

ततो युधिष्ठिरं धौम्यो गृहीत्वा दक्षिणे करे । (३।१)

प्राचीं दिशम् अभिप्रेक्ष्य महर्षिर् इदम् अब्रवीत् ॥ (३।२)

असौ सागरपर्यन्तां भूमिम् आवृत्य तिष्ठति । (४।१)

शैलराजो महाराज मन्दरो ऽभिविराजते ॥ (४।२)

इन्द्रवैश्रवणावेतां दिशं पाण्डव रक्षतः । (५।१)

पर्वतैश् च वनान्तैश् च काननैश् चोपशोभिताम् ॥ (५।२)

एतद् आहुर् महेन्द्रस्य राज्ञो वैश्रवणस्य च । (६।१)

ऋषयः सर्वधर्मज्ञाः सद्म तात मनीषिणः ॥ (६।२)

अतश् चोद्यन्तम् आदित्यम् उपतिष्ठन्ति वै प्रजाः । (७।१)

ऋषयश् चापि धर्मज्ञाः सिद्धाः साध्याश् च देवताः ॥ (७।२)

यमस् तु राजा धर्मात्मा सर्वप्राणभृतां प्रभुः । (८।१)

प्रेतसत्त्वगतीम् एतां दक्षिणाम् आश्रितो दिशम् ॥ (८।२)

एतत् संयमनं पुण्यम् अतीवाद्भुतदर्शनम् । (९।१)

प्रेतराजस्य भवनम् ऋद्ध्या परमया युतम् ॥ (९।२)

यं प्राप्य सविता राजन् सत्येन प्रतितिष्ठति । (१०।१)

अस्तं पर्वतराजानम् एतम् आहुर् मनीषिणः ॥ (१०।२)

एतं पर्वतराजानं समुद्रं च महोदधिम् । (११।१)

आवसन्वरुणो राजा भूतानि परिरक्षति ॥ (११।२)

उदीचीं दीपयन्न् एष दिशं तिष्ठति कीर्तिमान् । (१२।१)

महामेरुर् महाभाग शिवो ब्रह्मविदां गतिः ॥ (१२।२)

यस्मिन् ब्रह्मसदश् चैव तिष्ठते च प्रजापतिः । (१३।१)

भूतात्मा विसृजन् सर्वं यत् किंचिज्जङ्गमागमम् ॥ (१३।२)

यान् आहुर् ब्रह्मणः पुत्रान् मानसान् दक्षसप्तमान् । (१४।१)

तेषाम् अपि महामेरुः स्थानं शिवम् अनामयम् ॥ (१४।२)

अत्रैव प्रतितिष्ठन्ति पुनर् अत्रोदयन्ति च । (१५।१)

सप्त देवर्षयस् तात वसिष्ठप्रमुखाः सदा ॥ (१५।२)

देशं विरजसं पश्य मेरोः शिखरम् उत्तमम् । (१६।१)

यत्रात्मतृप्तैर् अध्यास्ते देवैः सह पितामहः ॥ (१६।२)

यम् आहुः सर्वभूतानां प्रकृतेः प्रकृतिं ध्रुवम् । (१७।१)

अनादिनिधनं देवं प्रभुं नारायणं परम् ॥ (१७।२)

ब्रह्मणः सदनात् तस्य परं स्थानं प्रकाशते । (१८।१)

देवाश् च यत्नात् पश्यन्ति दिव्यं तेजोमयं शिवम् ॥ (१८।२)

अत्यर्कानलदीप्तं तत् स्थानं विष्णोर् महात्मनः । (१९।१)

स्वयैव प्रभया राजन् दुष्प्रेक्ष्यं देवदानवैः ॥ (१९।२)

तद् वै ज्योतींषि सर्वाणि प्राप्य भासन्ति नो ऽपि च । (२०।१)

स्वयं विभुर् अदीनात्मा तत्र ह्यभिविराजते ॥ (२०।२)

यतयस् तत्र गच्छन्ति भक्त्या नारायणं हरिम् । (२१।१)

परेण तपसा युक्ता भाविताः कर्मभिः शुभैः ॥ (२१।२)

योगसिद्धा महात्मानस् तमोमोहविवर्जिताः । (२२।१)

तत्र गत्वा पुनर् नेमं लोकम् आयान्ति भारत ॥ (२२।२)

स्थानम् एतन् महाभाग ध्रुवम् अक्षयम् अव्ययम् । (२३।१)

ईश्वरस्य सदा ह्येतत् प्रणमात्र युधिष्ठिर ॥ (२३।२)

एतं ज्योतींषि सर्वाणि प्रकर्षन् भगवान् अपि । (२४।१)

कुरुते वितमस्कर्मा आदित्यो ऽभिप्रदक्षिणम् ॥ (२४।२)

अस्तं प्राप्य ततः संध्याम् अतिक्रम्य दिवाकरः । (२५।१)

उदीचीं भजते काष्ठां दिशम् एष विभावसुः ॥ (२५।२)

स मेरुम् अनुवृत्तः सन् पुनर् गच्छति पाण्डव । (२६।१)

प्राङ्मुखः सविता देवः सर्वभूतहिते रतः ॥ (२६।२)

स मासं विभजन् कालं बहुधा पर्वसंधिषु । (२७।१)

तथैव भगवान् सोमो नक्षत्रैः सह गच्छति ॥ (२७।२)

एवम् एष परिक्रम्य महामेरुम् अतन्द्रितः । (२८।१)

भावयन् सर्वभूतानि पुनर् गच्छति मन्दरम् ॥ (२८।२)

तथा तमिस्रहा देवो मयूखैर् भावयञ्जगत् । (२९।१)

मार्गम् एतद् असंबाधम् आदित्यः परिवर्तते ॥ (२९।२)

सिसृक्षुः शिशिराण्येष दक्षिणां भजते दिशम् । (३०।१)

ततः सर्वाणि भूतानि कालः शिशिरम् ऋच्छति ॥ (३०।२)

स्थावराणां च भूतानां जङ्गमानां च तेजसा । (३१।१)

तेजांसि समुपादत्ते निवृत्तः सन् विभावसुः ॥ (३१।२)

ततः स्वेदः क्लमस् तन्द्री ग्लानिश् च भजते नरान् । (३२।१)

प्राणिभिः सततं स्वप्नो ह्यभीक्ष्णं च निषेव्यते ॥ (३२।२)

एवम् एतद् अनिर्देश्यं मार्गम् आवृत्य भानुमान् । (३३।१)

पुनः सृजति वर्षाणि भगवान् भावयन् प्रजाः ॥ (३३।२)

वृष्टिमारुतसंतापैः सुखैः स्थावरजङ्गमान् । (३४।१)

वर्धयन् सुमहातेजाः पुनः प्रतिनिवर्तते ॥ (३४।२)

एवम् एष चरन् पार्थ कालचक्रम् अतन्द्रितः । (३५।१)

प्रकर्षन् सर्वभूतानि सविता परिवर्तते ॥ (३५।२)

संतता गतिर् एतस्य नैष तिष्ठति पाण्डव । (३६।१)

आदायैव तु भूतानां तेजो विसृजते पुनः ॥ (३६।२)

विभजन् सर्वभूतानाम् आयुः कर्म च भारत । (३७।१)

अहोरात्रान् कलाः काष्ठाः सृजत्येष सदा विभुः ॥ (३७।२)