मनुर् उवाच । (१।१)

यथा व्यक्तम् इदं शेते स्वप्ने चरति चेतनम् । (१।२)

ज्ञानम् इन्द्रियसंयुक्तं तद्वत् प्रेत्य भवाभवौ ॥ (१।३)

यथाम्भसि प्रसन्ने तु रूपं पश्यति चक्षुषा । (२।१)

तद्वत् प्रसन्नेन्द्रियवाञ् ज्ञेयं ज्ञानेन पश्यति ॥ (२।२)

स एव लुलिते तस्मिन् यथा रूपं न पश्यति । (३।१)

तथेन्द्रियाकुलीभावे ज्ञेयं ज्ञाने न पश्यति ॥ (३।२)

अबुद्धिर् अज्ञानकृता अबुद्ध्या दुष्यते मनः । (४।१)

दुष्टस्य मनसः पञ्च सम्प्रदुष्यन्ति मानसाः ॥ (४।२)

अज्ञानतृप्तो विषयेष्ववगाढो न दृश्यते । (५।१)

अदृष्ट्वैव तु पूतात्मा विषयेभ्यो निवर्तते ॥ (५।२)

तर्षच्छेदो न भवति पुरुषस्येह कल्मषात् । (६।१)

निवर्तते तथा तर्षः पापम् अन्तं गतं यथा ॥ (६।२)

विषयेषु च संसर्गाच्छाश्वतस्य नसंश्रयात् । (७।१)

मनसा चान्यद् आकाङ्क्षन् परं न प्रतिपद्यते ॥ (७।२)

ज्ञानम् उत्पद्यते पुंसां क्षयात् पापस्य कर्मणः । (८।१)

अथादर्शतलप्रख्ये पश्यत्यात्मानम् आत्मनि ॥ (८।२)

प्रसृतैर् इन्द्रियैर् दुःखी तैर् एव नियतैः सुखी । (९।१)

तस्माद् इन्द्रियरूपेभ्यो यच्छेद् आत्मानम् आत्मना ॥ (९।२)

इन्द्रियेभ्यो मनः पूर्वं बुद्धिः परतरा ततः । (१०।१)

बुद्धेः परतरं ज्ञानं ज्ञानात् परतरं परम् ॥ (१०।२)

अव्यक्तात् प्रसृतं ज्ञानं ततो बुद्धिस्ततो मनः । (११।१)

मनः श्रोत्रादिभिर् युक्तं शब्दादीन् साधु पश्यति ॥ (११।२)

यस्तांस्त्यजति शब्दादीन् सर्वाश्च व्यक्तयस्तथा । (१२।१)

विमुञ्चत्याकृतिग्रामांस्तान्मुक्त्वामृतम् अश्नुते ॥ (१२।२)

उद्यन् हि सविता यद्वत् सृजते रश्मिमण्डलम् । (१३।१)

स एवास्तम् उपागच्छंस्तद् एवात्मनि यच्छति ॥ (१३।२)

अन्तरात्मा तथा देहम् आविश्येन्द्रियरश्मिभिः । (१४।१)

प्राप्येन्द्रियगुणान् पञ्च सो ऽस्तम् आवृत्य गच्छति ॥ (१४।२)

प्रणीतं कर्मणा मार्गं नीयमानः पुनः पुनः । (१५।१)

प्राप्नोत्ययं कर्मफलं प्रवृद्धं धर्मम् आत्मवान् ॥ (१५।२)

विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः । (१६।१)

रसवर्जं रसो ऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते ॥ (१६।२)

बुद्धिः कर्मगुणैर् हीना यदा मनसि वर्तते । (१७।१)

तदा सम्पद्यते ब्रह्म तत्रैव प्रलयं गतम् ॥ (१७।२)

अस्पर्शनम् अशृण्वानम् अनास्वादम् अदर्शनम् । (१८।१)

अघ्राणम् अवितर्कं च सत्त्वं प्रविशते परम् ॥ (१८।२)

मनस्याकृतयो मग्ना मनस्त्वतिगतं मतिम् । (१९।१)

मतिस्त्वतिगता ज्ञानं ज्ञानं त्वभिगतं परम् ॥ (१९।२)

इन्द्रियैर् मनसः सिद्धिर् न बुद्धिं बुध्यते मनः । (२०।१)

न बुद्धिर् बुध्यते ऽव्यक्तं सूक्ष्मस्त्वेतानि पश्यति ॥ (२०।२)