महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 62

726 of 1995 · 66 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

दुर्योधन उवाच । (१।१)

duryodhana uvāca

1.2१.२

सदृशानां मनुष्येषु सर्वेषां तुल्यजन्मनाम् । (१।२)

sadṛśānāṃ manuṣyeṣu sarveṣāṃ tulyajanmanām |

1.3१.३

कथम् एकान्ततस्तेषां पार्थानां मन्यसे जयम् ॥ (१।३)

katham ekāntatasteṣāṃ pārthānāṃ manyase jayam ||

2.1२.१

सर्वे स्म समजातीयाः सर्वे मानुषयोनयः । (२।१)

sarve sma samajātīyāḥ sarve mānuṣayonayaḥ |

2.2२.२

पितामह विजानीषे पार्थेषु विजयं कथम् ॥ (२।२)

pitāmaha vijānīṣe pārtheṣu vijayaṃ katham ||

3.1३.१

नाहं भवति न द्रोणे न कृपे न च बाह्लिके । (३।१)

nāhaṃ bhavati na droṇe na kṛpe na ca bāhlike |

3.2३.२

अन्येषु च नरेन्द्रेषु पराक्रम्य समारभे ॥ (३।२)

anyeṣu ca narendreṣu parākramya samārabhe ||

4.1४.१

अहं वैकर्तनः कर्णो भ्राता दुःशासनश्च मे । (४।१)

ahaṃ vaikartanaḥ karṇo bhrātā duḥśāsanaśca me |

4.2४.२

पाण्डवान् समरे पञ्च हनिष्यामः शितैः शरैः ॥ (४।२)

pāṇḍavān samare pañca haniṣyāmaḥ śitaiḥ śaraiḥ ||

5.1५.१

ततो राजन्महायज्ञैर् विविधैर् भूरिदक्षिणैः । (५।१)

tato rājanmahāyajñair vividhair bhūridakṣiṇaiḥ |

5.2५.२

ब्राह्मणांस्तर्पयिष्यामि गोभिर् अश्वैर् धनेन च ॥ (५।२)

brāhmaṇāṃstarpayiṣyāmi gobhir aśvair dhanena ca ||

6.1६.१

विदुर उवाच । (६।१)

vidura uvāca

6.2६.२

शकुनीनाम् इहार्थाय पाशं भूमावयोजयत् । (६।२)

śakunīnām ihārthāya pāśaṃ bhūmāvayojayat |

6.3६.३

कश्चिच्छाकुनिकस्तात पूर्वेषाम् इति शुश्रुम ॥ (६।३)

kaścicchākunikastāta pūrveṣām iti śuśruma ||

7.1७.१

तस्मिन् द्वौ शकुनौ बद्धौ युगपत् समपौरुषौ । (७।१)

tasmin dvau śakunau baddhau yugapat samapauruṣau |

7.2७.२

तावुपादाय तं पाशं जग्मतुः खचरावुभौ ॥ (७।२)

tāvupādāya taṃ pāśaṃ jagmatuḥ khacarāvubhau ||

8.1८.१

तौ विहायसम् आक्रान्तौ दृष्ट्वा शाकुनिकस्तदा । (८।१)

tau vihāyasam ākrāntau dṛṣṭvā śākunikastadā |

8.2८.२

अन्वधावद् अनिर्विण्णो येन येन स्म गच्छतः ॥ (८।२)

anvadhāvad anirviṇṇo yena yena sma gacchataḥ ||

9.1९.१

तथा तम् अनुधावन्तं मृगयुं शकुनार्थिनम् । (९।१)

tathā tam anudhāvantaṃ mṛgayuṃ śakunārthinam |

9.2९.२

आश्रमस्थो मुनिः कश्चिद् ददर्शाथ कृताह्निकः ॥ (९।२)

āśramastho muniḥ kaścid dadarśātha kṛtāhnikaḥ ||

10.1१०.१

तावन्तरिक्षगौ शीघ्रम् अनुयान्तं महीचरम् । (१०।१)

tāvantarikṣagau śīghram anuyāntaṃ mahīcaram |

10.2१०.२

श्लोकेनानेन कौरव्य पप्रच्छ स मुनिस्तदा ॥ (१०।२)

ślokenānena kauravya papraccha sa munistadā ||

11.1११.१

विचित्रम् इदम् आश्चर्यं मृगहन् प्रतिभाति मे । (११।१)

vicitram idam āścaryaṃ mṛgahan pratibhāti me |

11.2११.२

प्लवमानौ हि खचरौ पदातिर् अनुधावसि ॥ (११।२)

plavamānau hi khacarau padātir anudhāvasi ||

12.1१२.१

शाकुनिक उवाच । (१२।१)

śākunika uvāca

12.2१२.२

पाशम् एकम् उभावेतौ सहितौ हरतो मम । (१२।२)

pāśam ekam ubhāvetau sahitau harato mama |

12.3१२.३

यत्र वै विवदिष्येते तत्र मे वशम् एष्यतः ॥ (१२।३)

yatra vai vivadiṣyete tatra me vaśam eṣyataḥ ||

13.1१३.१

विदुर उवाच । (१३।१)

vidura uvāca

13.2१३.२

तौ विवादम् अनुप्राप्तौ शकुनौ मृत्युसंधितौ । (१३।२)

tau vivādam anuprāptau śakunau mṛtyusaṃdhitau |

13.3१३.३

विगृह्य च सुदुर्बुद्धी पृथिव्यां संनिपेततुः ॥ (१३।३)

vigṛhya ca sudurbuddhī pṛthivyāṃ saṃnipetatuḥ ||

14.1१४.१

तौ युध्यमानौ संरब्धौ मृत्युपाशवशानुगौ । (१४।१)

tau yudhyamānau saṃrabdhau mṛtyupāśavaśānugau |

14.2१४.२

उपसृत्यापरिज्ञातो जग्राह मृगयुस्तदा ॥ (१४।२)

upasṛtyāparijñāto jagrāha mṛgayustadā ||

15.1१५.१

एवं ये ज्ञातयो ऽर्थेषु मिथो गच्छन्ति विग्रहम् । (१५।१)

evaṃ ye jñātayo 'rtheṣu mitho gacchanti vigraham |

15.2१५.२

ते ऽमित्रवशम् आयान्ति शकुनाविव विग्रहात् ॥ (१५।२)

te 'mitravaśam āyānti śakunāviva vigrahāt ||

16.1१६.१

संभोजनं संकथनं संप्रश्नो ऽथ समागमः । (१६।१)

saṃbhojanaṃ saṃkathanaṃ saṃpraśno 'tha samāgamaḥ |

16.2१६.२

एतानि ज्ञातिकार्याणि न विरोधः कदाचन ॥ (१६।२)

etāni jñātikāryāṇi na virodhaḥ kadācana ||

17.1१७.१

यस्मिन् काले सुमनसः सर्वे वृद्धान् उपासते । (१७।१)

yasmin kāle sumanasaḥ sarve vṛddhān upāsate |

17.2१७.२

सिंहगुप्तम् इवारण्यम् अप्रधृष्या भवन्ति ते ॥ (१७।२)

siṃhaguptam ivāraṇyam apradhṛṣyā bhavanti te ||

18.1१८.१

ये ऽर्थं संततम् आसाद्य दीना इव समासते । (१८।१)

ye 'rthaṃ saṃtatam āsādya dīnā iva samāsate |

18.2१८.२

श्रियं ते सम्प्रयच्छन्ति द्विषद्भ्यो भरतर्षभ ॥ (१८।२)

śriyaṃ te samprayacchanti dviṣadbhyo bharatarṣabha ||

19.1१९.१

धूमायन्ते व्यपेतानि ज्वलन्ति सहितानि च । (१९।१)

dhūmāyante vyapetāni jvalanti sahitāni ca |

19.2१९.२

धृतराष्ट्रोल्मुकानीव ज्ञातयो भरतर्षभ ॥ (१९।२)

dhṛtarāṣṭrolmukānīva jñātayo bharatarṣabha ||

20.1२०.१

इदम् अन्यत् प्रवक्ष्यामि यथा दृष्टं गिरौ मया । (२०।१)

idam anyat pravakṣyāmi yathā dṛṣṭaṃ girau mayā |

20.2२०.२

श्रुत्वा तद् अपि कौरव्य यथा श्रेयस्तथा कुरु ॥ (२०।२)

śrutvā tad api kauravya yathā śreyastathā kuru ||

21.1२१.१

वयं किरातैः सहिता गच्छामो गिरिम् उत्तरम् । (२१।१)

vayaṃ kirātaiḥ sahitā gacchāmo girim uttaram |

21.2२१.२

ब्राह्मणैर् देवकल्पैश्च विद्याजम्भकवातिकैः ॥ (२१।२)

brāhmaṇair devakalpaiśca vidyājambhakavātikaiḥ ||

22.1२२.१

कुञ्जभूतं गिरिं सर्वम् अभितो गन्धमादनम् । (२२।१)

kuñjabhūtaṃ giriṃ sarvam abhito gandhamādanam |

22.2२२.२

दीप्यमानौषधिगणं सिद्धगन्धर्वसेवितम् ॥ (२२।२)

dīpyamānauṣadhigaṇaṃ siddhagandharvasevitam ||

23.1२३.१

तत्र पश्यामहे सर्वे मधु पीतम् अमाक्षिकम् । (२३।१)

tatra paśyāmahe sarve madhu pītam amākṣikam |

23.2२३.२

मरुप्रपाते विषमे निविष्टं कुम्भसंमितम् ॥ (२३।२)

maruprapāte viṣame niviṣṭaṃ kumbhasaṃmitam ||

24.1२४.१

आशीविषै रक्ष्यमाणं कुबेरदयितं भृशम् । (२४।१)

āśīviṣai rakṣyamāṇaṃ kuberadayitaṃ bhṛśam |

24.2२४.२

यत् प्राश्य पुरुषो मर्त्यो ऽमरत्वं निगच्छति ॥ (२४।२)

yat prāśya puruṣo martyo 'maratvaṃ nigacchati ||

25.1२५.१

अचक्षुर् लभते चक्षुर् वृद्धो भवति वै युवा । (२५।१)

acakṣur labhate cakṣur vṛddho bhavati vai yuvā |

25.2२५.२

इति ते कथयन्ति स्म ब्राह्मणा जम्भसाधकाः ॥ (२५।२)

iti te kathayanti sma brāhmaṇā jambhasādhakāḥ ||

26.1२६.१

ततः किरातास्तद् दृष्ट्वा प्रार्थयन्तो महीपते । (२६।१)

tataḥ kirātāstad dṛṣṭvā prārthayanto mahīpate |

26.2२६.२

विनेशुर् विषमे तस्मिन् ससर्पे गिरिगह्वरे ॥ (२६।२)

vineśur viṣame tasmin sasarpe girigahvare ||

27.1२७.१

तथैव तव पुत्रो ऽयं पृथिवीम् एक इच्छति । (२७।१)

tathaiva tava putro 'yaṃ pṛthivīm eka icchati |

27.2२७.२

मधु पश्यति संमोहात् प्रपातं नानुपश्यति ॥ (२७।२)

madhu paśyati saṃmohāt prapātaṃ nānupaśyati ||

28.1२८.१

दुर्योधनो योद्धुमनाः समरे सव्यसाचिना । (२८।१)

duryodhano yoddhumanāḥ samare savyasācinā |

28.2२८.२

न च पश्यामि तेजो ऽस्य विक्रमं वा तथाविधम् ॥ (२८।२)

na ca paśyāmi tejo 'sya vikramaṃ vā tathāvidham ||

29.1२९.१

एकेन रथम् आस्थाय पृथिवी येन निर्जिता । (२९।१)

ekena ratham āsthāya pṛthivī yena nirjitā |

29.2२९.२

प्रतीक्षमाणो यो वीरः क्षमते वीक्षितं तव ॥ (२९।२)

pratīkṣamāṇo yo vīraḥ kṣamate vīkṣitaṃ tava ||

30.1३०.१

द्रुपदो मत्स्यराजश्च संक्रुद्धश्च धनंजयः । (३०।१)

drupado matsyarājaśca saṃkruddhaśca dhanaṃjayaḥ |

30.2३०.२

न शेषयेयुः समरे वायुयुक्ता इवाग्नयः ॥ (३०।२)

na śeṣayeyuḥ samare vāyuyuktā ivāgnayaḥ ||

31.1३१.१

अङ्के कुरुष्व राजानं धृतराष्ट्र युधिष्ठिरम् । (३१।१)

aṅke kuruṣva rājānaṃ dhṛtarāṣṭra yudhiṣṭhiram |

31.2३१.२

युध्यतोर् हि द्वयोर् युद्धे नैकान्तेन भवेज्जयः ॥ (३१।२)

yudhyator hi dvayor yuddhe naikāntena bhavejjayaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 62

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit