MBh, 14, 90
Select a line for its word-by-word analysis.
स प्रविश्य यथान्यायं पाण्डवानां निवेशनम् । (१।२)
sa praviśya yathānyāyaṃ pāṇḍavānāṃ niveśanam |
सुभद्रां च यथान्यायं याश्चान्याः कुरुयोषितः ॥ (२।३)
subhadrāṃ ca yathānyāyaṃ yāścānyāḥ kuruyoṣitaḥ ||
ददौ कुन्ती ततस्ताभ्यां रत्नानि विविधानि च । (३।१)
dadau kuntī tatastābhyāṃ ratnāni vividhāni ca |
द्रौपदी च सुभद्रा च याश्चाप्यन्या ददुः स्त्रियः ॥ (३।२)
draupadī ca subhadrā ca yāścāpyanyā daduḥ striyaḥ ||
सुपूजिते स्वयं कुन्त्या पार्थस्य प्रियकाम्यया ॥ (४।२)
supūjite svayaṃ kuntyā pārthasya priyakāmyayā ||
युधिष्ठिरं च राजानं भीमादींश्चापि पाण्डवान् । (६।१)
yudhiṣṭhiraṃ ca rājānaṃ bhīmādīṃścāpi pāṇḍavān |
स तैः प्रेम्णा परिष्वक्तः पूजितश्च यथाविधि । (७।१)
sa taiḥ premṇā pariṣvaktaḥ pūjitaśca yathāvidhi |
धनं चास्मै ददुर् भूरि प्रीयमाणा महारथाः ॥ (७।२)
dhanaṃ cāsmai dadur bhūri prīyamāṇā mahārathāḥ ||
तस्मै कृष्णो ददौ राज्ञे महार्हम् अभिपूजितम् । (९।१)
tasmai kṛṣṇo dadau rājñe mahārham abhipūjitam |
पृथक् पृथग् अतीवैनं मानार्हं समपूजयन् ॥ (१०।२)
pṛthak pṛthag atīvainaṃ mānārhaṃ samapūjayan ||
युधिष्ठिरं समभ्येत्य वाग्मी वचनम् अब्रवीत् ॥ (११।२)
yudhiṣṭhiraṃ samabhyetya vāgmī vacanam abravīt ||
मुहूर्तो यज्ञियः प्राप्तश्चोदयन्ति च याजकाः ॥ (१२।२)
muhūrto yajñiyaḥ prāptaścodayanti ca yājakāḥ ||
अहीनो नाम राजेन्द्र क्रतुस्ते ऽयं विकल्पवान् । (१३।१)
ahīno nāma rājendra kratuste 'yaṃ vikalpavān |
बहुत्वात् काञ्चनस्यास्य ख्यातो बहुसुवर्णकः ॥ (१३।२)
bahutvāt kāñcanasyāsya khyāto bahusuvarṇakaḥ ||
त्रित्वं व्रजतु ते राजन् ब्राह्मणा ह्यत्र कारणम् ॥ (१४।२)
tritvaṃ vrajatu te rājan brāhmaṇā hyatra kāraṇam ||
त्रीन् अश्वमेधान् अत्र त्वं सम्प्राप्य बहुदक्षिणान् । (१५।१)
trīn aśvamedhān atra tvaṃ samprāpya bahudakṣiṇān |
ज्ञातिवध्याकृतं पापं प्रहास्यसि नराधिप ॥ (१५।२)
jñātivadhyākṛtaṃ pāpaṃ prahāsyasi narādhipa ||
पवित्रं परमं ह्येतत् पावनानां च पावनम् । (१६।१)
pavitraṃ paramaṃ hyetat pāvanānāṃ ca pāvanam |
यद् अश्वमेधावभृथं प्राप्स्यसे कुरुनन्दन ॥ (१६।२)
yad aśvamedhāvabhṛthaṃ prāpsyase kurunandana ||
दीक्षां विवेश धर्मात्मा वाजिमेधाप्तये तदा । (१७।२)
dīkṣāṃ viveśa dharmātmā vājimedhāptaye tadā |
तत्र वेदविदो राजंश्चक्रुः कर्माणि याजकाः । (१८।१)
tatra vedavido rājaṃścakruḥ karmāṇi yājakāḥ |
परिक्रमन्तः शास्त्रज्ञा विधिवत् साधुशिक्षिताः ॥ (१८।२)
parikramantaḥ śāstrajñā vidhivat sādhuśikṣitāḥ ||
न तेषां स्खलितं तत्र नासीद् अपहुतं तथा । (१९।१)
na teṣāṃ skhalitaṃ tatra nāsīd apahutaṃ tathā |
क्रमयुक्तं च युक्तं च चक्रुस्तत्र द्विजर्षभाः ॥ (१९।२)
kramayuktaṃ ca yuktaṃ ca cakrustatra dvijarṣabhāḥ ||
कृत्वा प्रवर्ग्यं धर्मज्ञा यथावद् द्विजसत्तमाः । (२०।१)
kṛtvā pravargyaṃ dharmajñā yathāvad dvijasattamāḥ |
चक्रुस्ते विधिवद् राजंस्तथैवाभिषवं द्विजाः ॥ (२०।२)
cakruste vidhivad rājaṃstathaivābhiṣavaṃ dvijāḥ ||
सवनान्यानुपूर्व्येण चक्रुः शास्त्रानुसारिणः ॥ (२१।२)
savanānyānupūrvyeṇa cakruḥ śāstrānusāriṇaḥ ||
क्षुधितो दुःखितो वापि प्राकृतो वापि मानवः ॥ (२२।२)
kṣudhito duḥkhito vāpi prākṛto vāpi mānavaḥ ||
दिवसे दिवसे चक्रुर् यथाशास्त्रार्थचक्षुषः ॥ (२४।२)
divase divase cakrur yathāśāstrārthacakṣuṣaḥ ||
नाषडङ्गविद् अत्रासीत् सदस्यस्तस्य धीमतः । (२५।१)
nāṣaḍaṅgavid atrāsīt sadasyastasya dhīmataḥ |
नाव्रतो नानुपाध्यायो न च वादाक्षमो द्विजः ॥ (२५।२)
nāvrato nānupādhyāyo na ca vādākṣamo dvijaḥ ||
ततो यूपोच्छ्रये प्राप्ते षड् बैल्वान् भरतर्षभ । (२६।१)
tato yūpocchraye prāpte ṣaḍ bailvān bharatarṣabha |
खादिरान् बिल्वसमितांस्तावतः सर्ववर्णिनः ॥ (२६।२)
khādirān bilvasamitāṃstāvataḥ sarvavarṇinaḥ ||
देवदारुमयौ द्वौ तु यूपौ कुरुपतेः क्रतौ । (२७।१)
devadārumayau dvau tu yūpau kurupateḥ kratau |
शोभार्थं चापरान् यूपान् काञ्चनान् पुरुषर्षभ । (२८।१)
śobhārthaṃ cāparān yūpān kāñcanān puruṣarṣabha |
ते व्यराजन्त राजर्षे वासोभिर् उपशोभिताः । (२९।१)
te vyarājanta rājarṣe vāsobhir upaśobhitāḥ |
नरेन्द्राभिगता देवान् यथा सप्तर्षयो दिवि ॥ (२९।२)
narendrābhigatā devān yathā saptarṣayo divi ||
इष्टकाः काञ्चनीश्चात्र चयनार्थं कृताभवन् । (३०।१)
iṣṭakāḥ kāñcanīścātra cayanārthaṃ kṛtābhavan |
चतुश्चित्यः स तस्यासीद् अष्टादशकरात्मकः । (३१।१)
catuścityaḥ sa tasyāsīd aṣṭādaśakarātmakaḥ |
ततो नियुक्ताः पशवो यथाशास्त्रं मनीषिभिः । (३२।१)
tato niyuktāḥ paśavo yathāśāstraṃ manīṣibhiḥ |
तं तं देवं समुद्दिश्य पक्षिणः पशवश्च ये ॥ (३२।२)
taṃ taṃ devaṃ samuddiśya pakṣiṇaḥ paśavaśca ye ||
सर्वांस्तान् अभ्ययुञ्जंस्ते तत्राग्निचयकर्मणि ॥ (३३।२)
sarvāṃstān abhyayuñjaṃste tatrāgnicayakarmaṇi ||
यूपेषु नियतं चासीत् पशूनां त्रिशतं तथा । (३४।१)
yūpeṣu niyataṃ cāsīt paśūnāṃ triśataṃ tathā |
अश्वरत्नोत्तरं राज्ञः कौन्तेयस्य महात्मनः ॥ (३४।२)
aśvaratnottaraṃ rājñaḥ kaunteyasya mahātmanaḥ ||
स यज्ञः शुशुभे तस्य साक्षाद् देवर्षिसंकुलः । (३५।१)
sa yajñaḥ śuśubhe tasya sākṣād devarṣisaṃkulaḥ |
गन्धर्वगणसंकीर्णः शोभितो ऽप्सरसां गणैः ॥ (३५।२)
gandharvagaṇasaṃkīrṇaḥ śobhito 'psarasāṃ gaṇaiḥ ||
सिद्धविप्रनिवासैश्च समन्ताद् अभिसंवृतः ॥ (३६।२)
siddhavipranivāsaiśca samantād abhisaṃvṛtaḥ ||
तस्मिन् सदसि नित्यास्तु व्यासशिष्या द्विजोत्तमाः । (३७।१)
tasmin sadasi nityāstu vyāsaśiṣyā dvijottamāḥ |
नारदश्च बभूवात्र तुम्बुरुश्च महाद्युतिः । (३८।१)
nāradaśca babhūvātra tumburuśca mahādyutiḥ |
रमयन्ति स्म तान् विप्रान् यज्ञकर्मान्तरेष्वथ ॥ (३९।२)
ramayanti sma tān viprān yajñakarmāntareṣvatha ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.