महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 218

516 of 1995 · 111 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मार्कण्डेय उवाच । (१।१)

mārkaṇḍeya uvāca

1.2१.२

उपविष्टं ततः स्कन्दं हिरण्यकवचस्रजम् । (१।२)

upaviṣṭaṃ tataḥ skandaṃ hiraṇyakavacasrajam |

1.3१.३

हिरण्यचूडमुकुटं हिरण्याक्षं महाप्रभम् ॥ (१।३)

hiraṇyacūḍamukuṭaṃ hiraṇyākṣaṃ mahāprabham ||

2.1२.१

लोहिताम्बरसंवीतं तीक्ष्णदंष्ट्रं मनोरमम् । (२।१)

lohitāmbarasaṃvītaṃ tīkṣṇadaṃṣṭraṃ manoramam |

2.2२.२

सर्वलक्षणसम्पन्नं त्रैलोक्यस्यापि सुप्रियम् ॥ (२।२)

sarvalakṣaṇasampannaṃ trailokyasyāpi supriyam ||

3.1३.१

ततस् तं वरदं शूरं युवानं मृष्टकुण्डलम् । (३।१)

tatas taṃ varadaṃ śūraṃ yuvānaṃ mṛṣṭakuṇḍalam |

3.2३.२

अभजत् पद्मरूपा श्रीः स्वयम् एव शरीरिणी ॥ (३।२)

abhajat padmarūpā śrīḥ svayam eva śarīriṇī ||

4.1४.१

श्रिया जुष्टः पृथुयशाः स कुमारवरस् तदा । (४।१)

śriyā juṣṭaḥ pṛthuyaśāḥ sa kumāravaras tadā |

4.2४.२

निषण्णो दृश्यते भूतैः पौर्णमास्यां यथा शशी ॥ (४।२)

niṣaṇṇo dṛśyate bhūtaiḥ paurṇamāsyāṃ yathā śaśī ||

5.1५.१

अपूजयन् महात्मानो ब्राह्मणास् तं महाबलम् । (५।१)

apūjayan mahātmāno brāhmaṇās taṃ mahābalam |

5.2५.२

इदम् आहुस् तदा चैव स्कन्दं तत्र महर्षयः ॥ (५।२)

idam āhus tadā caiva skandaṃ tatra maharṣayaḥ ||

6.1६.१

हिरण्यवर्ण भद्रं ते लोकानां शंकरो भव । (६।१)

hiraṇyavarṇa bhadraṃ te lokānāṃ śaṃkaro bhava |

6.2६.२

त्वया षड्रात्रजातेन सर्वे लोका वशीकृताः ॥ (६।२)

tvayā ṣaḍrātrajātena sarve lokā vaśīkṛtāḥ ||

7.1७.१

अभयं च पुनर् दत्तं त्वयैवैषां सुरोत्तम । (७।१)

abhayaṃ ca punar dattaṃ tvayaivaiṣāṃ surottama |

7.2७.२

तस्माद् इन्द्रो भवान् अस्तु त्रैलोक्यस्याभयंकरः ॥ (७।२)

tasmād indro bhavān astu trailokyasyābhayaṃkaraḥ ||

8.1८.१

स्कन्द उवाच । (८।१)

skanda uvāca

8.2८.२

किम् इन्द्रः सर्वलोकानां करोतीह तपोधनाः । (८।२)

kim indraḥ sarvalokānāṃ karotīha tapodhanāḥ |

8.3८.३

कथं देवगणांश्चैव पाति नित्यं सुरेश्वरः ॥ (८।३)

kathaṃ devagaṇāṃścaiva pāti nityaṃ sureśvaraḥ ||

9.1९.१

ऋषय ऊचुः । (९।१)

ṛṣaya ūcuḥ |

9.2९.२

इन्द्रो दिशति भूतानां बलं तेजः प्रजाः सुखम् । (९।२)

indro diśati bhūtānāṃ balaṃ tejaḥ prajāḥ sukham |

9.3९.३

तुष्टः प्रयच्छति तथा सर्वान् दायान् सुरेश्वरः ॥ (९।३)

tuṣṭaḥ prayacchati tathā sarvān dāyān sureśvaraḥ ||

10.1१०.१

दुर्वृत्तानां संहरति वृत्तस्थानां प्रयच्छति । (१०।१)

durvṛttānāṃ saṃharati vṛttasthānāṃ prayacchati |

10.2१०.२

अनुशास्ति च भूतानि कार्येषु बलसूदनः ॥ (१०।२)

anuśāsti ca bhūtāni kāryeṣu balasūdanaḥ ||

11.1११.१

असूर्ये च भवेत् सूर्यस् तथाचन्द्रे च चन्द्रमाः । (११।१)

asūrye ca bhavet sūryas tathācandre ca candramāḥ |

11.2११.२

भवत्यग्निश् च वायुश् च पृथिव्यापश् च कारणैः ॥ (११।२)

bhavatyagniś ca vāyuś ca pṛthivyāpaś ca kāraṇaiḥ ||

12.1१२.१

एतद् इन्द्रेण कर्तव्यम् इन्द्रे हि विपुलं बलम् । (१२।१)

etad indreṇa kartavyam indre hi vipulaṃ balam |

12.2१२.२

त्वं च वीर बलश्रेष्ठस् तस्माद् इन्द्रो भवस्व नः ॥ (१२।२)

tvaṃ ca vīra balaśreṣṭhas tasmād indro bhavasva naḥ ||

13.1१३.१

शक्र उवाच । (१३।१)

śakra uvāca

13.2१३.२

भवस्वेन्द्रो महाबाहो सर्वेषां नः सुखावहः । (१३।२)

bhavasvendro mahābāho sarveṣāṃ naḥ sukhāvahaḥ |

13.3१३.३

अभिषिच्यस्व चैवाद्य प्राप्तरूपो ऽसि सत्तम ॥ (१३।३)

abhiṣicyasva caivādya prāptarūpo 'si sattama ||

14.1१४.१

स्कन्द उवाच । (१४।१)

skanda uvāca

14.2१४.२

शाधि त्वम् एव त्रैलोक्यम् अव्यग्रो विजये रतः । (१४।२)

śādhi tvam eva trailokyam avyagro vijaye rataḥ |

14.3१४.३

अहं ते किंकरः शक्र न ममेन्द्रत्वम् ईप्सितम् ॥ (१४।३)

ahaṃ te kiṃkaraḥ śakra na mamendratvam īpsitam ||

15.1१५.१

शक्र उवाच । (१५।१)

śakra uvāca

15.2१५.२

बलं तवाद्भुतं वीर त्वं देवानाम् अरीञ्जहि । (१५।२)

balaṃ tavādbhutaṃ vīra tvaṃ devānām arīñjahi |

15.3१५.३

अवज्ञास्यन्ति मां लोका वीर्येण तव विस्मिताः ॥ (१५।३)

avajñāsyanti māṃ lokā vīryeṇa tava vismitāḥ ||

16.1१६.१

इन्द्रत्वे ऽपि स्थितं वीर बलहीनं पराजितम् । (१६।१)

indratve 'pi sthitaṃ vīra balahīnaṃ parājitam |

16.2१६.२

आवयोश् च मिथो भेदे प्रयतिष्यन्त्यतन्द्रिताः ॥ (१६।२)

āvayoś ca mitho bhede prayatiṣyantyatandritāḥ ||

17.1१७.१

भेदिते च त्वयि विभो लोको द्वैधम् उपेष्यति । (१७।१)

bhedite ca tvayi vibho loko dvaidham upeṣyati |

17.2१७.२

द्विधाभूतेषु लोकेषु निश्चितेष्वावयोस् तथा । (१७।२)

dvidhābhūteṣu lokeṣu niściteṣvāvayos tathā |

17.3१७.३

विग्रहः सम्प्रवर्तेत भूतभेदान् महाबल ॥ (१७।३)

vigrahaḥ sampravarteta bhūtabhedān mahābala ||

18.1१८.१

तत्र त्वं मां रणे तात यथाश्रद्धं विजेष्यसि । (१८।१)

tatra tvaṃ māṃ raṇe tāta yathāśraddhaṃ vijeṣyasi |

18.2१८.२

तस्माद् इन्द्रो भवान् अद्य भविता मा विचारय ॥ (१८।२)

tasmād indro bhavān adya bhavitā mā vicāraya ||

19.1१९.१

स्कन्द उवाच । (१९।१)

skanda uvāca

19.2१९.२

त्वम् एव राजा भद्रं ते त्रैलोक्यस्य ममैव च । (१९।२)

tvam eva rājā bhadraṃ te trailokyasya mamaiva ca |

19.3१९.३

करोमि किं च ते शक्र शासनं तद् ब्रवीहि मे ॥ (१९।३)

karomi kiṃ ca te śakra śāsanaṃ tad bravīhi me ||

20.1२०.१

शक्र उवाच । (२०।१)

śakra uvāca

20.2२०.२

यदि सत्यम् इदं वाक्यं निश्चयाद् भाषितं त्वया । (२०।२)

yadi satyam idaṃ vākyaṃ niścayād bhāṣitaṃ tvayā |

20.3२०.३

यदि वा शासनं स्कन्द कर्तुम् इच्छसि मे शृणु ॥ (२०।३)

yadi vā śāsanaṃ skanda kartum icchasi me śṛṇu ||

21.1२१.१

अभिषिच्यस्व देवानां सेनापत्ये महाबल । (२१।१)

abhiṣicyasva devānāṃ senāpatye mahābala |

21.2२१.२

अहम् इन्द्रो भविष्यामि तव वाक्यान् महाबल ॥ (२१।२)

aham indro bhaviṣyāmi tava vākyān mahābala ||

22.1२२.१

स्कन्द उवाच । (२२।१)

skanda uvāca

22.2२२.२

दानवानां विनाशाय देवानाम् अर्थसिद्धये । (२२।२)

dānavānāṃ vināśāya devānām arthasiddhaye |

22.3२२.३

गोब्राह्मणस्य त्राणार्थं सेनापत्ये ऽभिषिञ्च माम् ॥ (२२।३)

gobrāhmaṇasya trāṇārthaṃ senāpatye 'bhiṣiñca mām ||

23.1२३.१

मार्कण्डेय उवाच । (२३।१)

mārkaṇḍeya uvāca

23.2२३.२

सो ऽभिषिक्तो मघवता सर्वैर् देवगणैः सह । (२३।२)

so 'bhiṣikto maghavatā sarvair devagaṇaiḥ saha |

23.3२३.३

अतीव शुशुभे तत्र पूज्यमानो महर्षिभिः ॥ (२३।३)

atīva śuśubhe tatra pūjyamāno maharṣibhiḥ ||

24.1२४.१

तस्य तत् काञ्चनं छत्त्रं ध्रियमाणं व्यरोचत । (२४।१)

tasya tat kāñcanaṃ chattraṃ dhriyamāṇaṃ vyarocata |

24.2२४.२

यथैव सुसमिद्धस्य पावकस्यात्ममण्डलम् ॥ (२४।२)

yathaiva susamiddhasya pāvakasyātmamaṇḍalam ||

25.1२५.१

विश्वकर्मकृता चास्य दिव्या माला हिरण्मयी । (२५।१)

viśvakarmakṛtā cāsya divyā mālā hiraṇmayī |

25.2२५.२

आबद्धा त्रिपुरघ्नेन स्वयम् एव यशस्विना ॥ (२५।२)

ābaddhā tripuraghnena svayam eva yaśasvinā ||

26.1२६.१

आगम्य मनुजव्याघ्र सह देव्या परंतप । (२६।१)

āgamya manujavyāghra saha devyā paraṃtapa |

26.2२६.२

अर्चयामास सुप्रीतो भगवान् गोवृषध्वजः ॥ (२६।२)

arcayāmāsa suprīto bhagavān govṛṣadhvajaḥ ||

27.1२७.१

रुद्रम् अग्निं द्विजाः प्राहू रुद्रसूनुस् ततस् तु सः । (२७।१)

rudram agniṃ dvijāḥ prāhū rudrasūnus tatas tu saḥ |

27.2२७.२

रुद्रेण शुक्रम् उत्सृष्टं तच्छ्वेतः पर्वतो ऽभवत् । (२७।२)

rudreṇa śukram utsṛṣṭaṃ tacchvetaḥ parvato 'bhavat |

27.3२७.३

पावकस्येन्द्रियं श्वेते कृत्तिकाभिः कृतं नगे ॥ (२७।३)

pāvakasyendriyaṃ śvete kṛttikābhiḥ kṛtaṃ nage ||

28.1२८.१

पूज्यमानं तु रुद्रेण दृष्ट्वा सर्वे दिवौकसः । (२८।१)

pūjyamānaṃ tu rudreṇa dṛṣṭvā sarve divaukasaḥ |

28.2२८.२

रुद्रसूनुं ततः प्राहुर् गुहं गुणवतां वरम् ॥ (२८।२)

rudrasūnuṃ tataḥ prāhur guhaṃ guṇavatāṃ varam ||

29.1२९.१

अनुप्रविश्य रुद्रेण वह्निं जातो ह्ययं शिशुः । (२९।१)

anupraviśya rudreṇa vahniṃ jāto hyayaṃ śiśuḥ |

29.2२९.२

तत्र जातस् ततः स्कन्दो रुद्रसूनुस् ततो ऽभवत् ॥ (२९।२)

tatra jātas tataḥ skando rudrasūnus tato 'bhavat ||

30.1३०.१

रुद्रस्य वह्नेः स्वाहायाः षण्णां स्त्रीणां च तेजसा । (३०।१)

rudrasya vahneḥ svāhāyāḥ ṣaṇṇāṃ strīṇāṃ ca tejasā |

30.2३०.२

जातः स्कन्दः सुरश्रेष्ठो रुद्रसूनुस् ततो ऽभवत् ॥ (३०।२)

jātaḥ skandaḥ suraśreṣṭho rudrasūnus tato 'bhavat ||

31.1३१.१

अरजे वाससी रक्ते वसानः पावकात्मजः । (३१।१)

araje vāsasī rakte vasānaḥ pāvakātmajaḥ |

31.2३१.२

भाति दीप्तवपुः श्रीमान् रक्ताभ्राभ्याम् इवांशुमान् ॥ (३१।२)

bhāti dīptavapuḥ śrīmān raktābhrābhyām ivāṃśumān ||

32.1३२.१

कुक्कुटश् चाग्निना दत्तस् तस्य केतुर् अलंकृतः । (३२।१)

kukkuṭaś cāgninā dattas tasya ketur alaṃkṛtaḥ |

32.2३२.२

रथे समुच्छ्रितो भाति कालाग्निर् इव लोहितः ॥ (३२।२)

rathe samucchrito bhāti kālāgnir iva lohitaḥ ||

33.1३३.१

विवेश कवचं चास्य शरीरं सहजं ततः । (३३।१)

viveśa kavacaṃ cāsya śarīraṃ sahajaṃ tataḥ |

33.2३३.२

युध्यमानस्य देवस्य प्रादुर्भवति तत् सदा ॥ (३३।२)

yudhyamānasya devasya prādurbhavati tat sadā ||

34.1३४.१

शक्तिर् वर्म बलं तेजः कान्तत्वं सत्यम् अक्षतिः । (३४।१)

śaktir varma balaṃ tejaḥ kāntatvaṃ satyam akṣatiḥ |

34.2३४.२

ब्रह्मण्यत्वम् असंमोहो भक्तानां परिरक्षणम् ॥ (३४।२)

brahmaṇyatvam asaṃmoho bhaktānāṃ parirakṣaṇam ||

35.1३५.१

निकृन्तनं च शत्रूणां लोकानां चाभिरक्षणम् । (३५।१)

nikṛntanaṃ ca śatrūṇāṃ lokānāṃ cābhirakṣaṇam |

35.2३५.२

स्कन्देन सह जातानि सर्वाण्येव जनाधिप ॥ (३५।२)

skandena saha jātāni sarvāṇyeva janādhipa ||

36.1३६.१

एवं देवगणैः सर्वैः सो ऽभिषिक्तः स्वलंकृतः । (३६।१)

evaṃ devagaṇaiḥ sarvaiḥ so 'bhiṣiktaḥ svalaṃkṛtaḥ |

36.2३६.२

बभौ प्रतीतः सुमनाः परिपूर्णेन्दुदर्शनः ॥ (३६।२)

babhau pratītaḥ sumanāḥ paripūrṇendudarśanaḥ ||

37.1३७.१

इष्टैः स्वाध्यायघोषैश् च देवतूर्यरवैर् अपि । (३७।१)

iṣṭaiḥ svādhyāyaghoṣaiś ca devatūryaravair api |

37.2३७.२

देवगन्धर्वगीतैश् च सर्वैर् अप्सरसां गणैः ॥ (३७।२)

devagandharvagītaiś ca sarvair apsarasāṃ gaṇaiḥ ||

38.1३८.१

एतैश् चान्यैश् च विविधैर् हृष्टतुष्टैर् अलंकृतैः । (३८।१)

etaiś cānyaiś ca vividhair hṛṣṭatuṣṭair alaṃkṛtaiḥ |

38.2३८.२

क्रीडन्न् इव तदा देवैर् अभिषिक्तः स पावकिः ॥ (३८।२)

krīḍann iva tadā devair abhiṣiktaḥ sa pāvakiḥ ||

39.1३९.१

अभिषिक्तं महासेनम् अपश्यन्त दिवौकसः । (३९।१)

abhiṣiktaṃ mahāsenam apaśyanta divaukasaḥ |

39.2३९.२

विनिहत्य तमः सूर्यं यथेहाभ्युदितं तथा ॥ (३९।२)

vinihatya tamaḥ sūryaṃ yathehābhyuditaṃ tathā ||

40.1४०.१

अथैनम् अभ्ययुः सर्वा देवसेनाः सहस्रशः । (४०।१)

athainam abhyayuḥ sarvā devasenāḥ sahasraśaḥ |

40.2४०.२

अस्माकं त्वं पतिर् इति ब्रुवाणाः सर्वतोदिशम् ॥ (४०।२)

asmākaṃ tvaṃ patir iti bruvāṇāḥ sarvatodiśam ||

41.1४१.१

ताः समासाद्य भगवान् सर्वभूतगणैर् वृतः । (४१।१)

tāḥ samāsādya bhagavān sarvabhūtagaṇair vṛtaḥ |

41.2४१.२

अर्चितश् च स्तुतश् चैव सान्त्वयामास ता अपि ॥ (४१।२)

arcitaś ca stutaś caiva sāntvayāmāsa tā api ||

42.1४२.१

शतक्रतुश् चाभिषिच्य स्कन्दं सेनापतिं तदा । (४२।१)

śatakratuś cābhiṣicya skandaṃ senāpatiṃ tadā |

42.2४२.२

सस्मार तां देवसेनां या सा तेन विमोक्षिता ॥ (४२।२)

sasmāra tāṃ devasenāṃ yā sā tena vimokṣitā ||

43.1४३.१

अयं तस्याः पतिर् नूनं विहितो ब्रह्मणा स्वयम् । (४३।१)

ayaṃ tasyāḥ patir nūnaṃ vihito brahmaṇā svayam |

43.2४३.२

इति चिन्त्यानयामास देवसेनां स्वलंकृताम् ॥ (४३।२)

iti cintyānayāmāsa devasenāṃ svalaṃkṛtām ||

44.1४४.१

स्कन्दं चोवाच बलभिद् इयं कन्या सुरोत्तम । (४४।१)

skandaṃ covāca balabhid iyaṃ kanyā surottama |

44.2४४.२

अजाते त्वयि निर्दिष्टा तव पत्नी स्वयम्भुवा ॥ (४४।२)

ajāte tvayi nirdiṣṭā tava patnī svayambhuvā ||

45.1४५.१

तस्मात् त्वम् अस्या विधिवत् पाणिं मन्त्रपुरस्कृतम् । (४५।१)

tasmāt tvam asyā vidhivat pāṇiṃ mantrapuraskṛtam |

45.2४५.२

गृहाण दक्षिणं देव्याः पाणिना पद्मवर्चसम् ॥ (४५।२)

gṛhāṇa dakṣiṇaṃ devyāḥ pāṇinā padmavarcasam ||

46.1४६.१

एवम् उक्तः स जग्राह तस्याः पाणिं यथाविधि । (४६।१)

evam uktaḥ sa jagrāha tasyāḥ pāṇiṃ yathāvidhi |

46.2४६.२

बृहस्पतिर् मन्त्रविधिं जजाप च जुहाव च ॥ (४६।२)

bṛhaspatir mantravidhiṃ jajāpa ca juhāva ca ||

47.1४७.१

एवं स्कन्दस्य महिषीं देवसेनां विदुर् बुधाः । (४७।१)

evaṃ skandasya mahiṣīṃ devasenāṃ vidur budhāḥ |

47.2४७.२

षष्ठीं यां ब्राह्मणाः प्राहुर् लक्ष्मीम् आशां सुखप्रदाम् । (४७।२)

ṣaṣṭhīṃ yāṃ brāhmaṇāḥ prāhur lakṣmīm āśāṃ sukhapradām |

47.3४७.३

सिनीवालीं कुहूं चैव सद्वृत्तिम् अपराजिताम् ॥ (४७।३)

sinīvālīṃ kuhūṃ caiva sadvṛttim aparājitām ||

48.1४८.१

यदा स्कन्दः पतिर् लब्धः शाश्वतो देवसेनया । (४८।१)

yadā skandaḥ patir labdhaḥ śāśvato devasenayā |

48.2४८.२

तदा तम् आश्रयल्लक्ष्मीः स्वयं देवी शरीरिणी ॥ (४८।२)

tadā tam āśrayallakṣmīḥ svayaṃ devī śarīriṇī ||

49.1४९.१

श्रीजुष्टः पञ्चमीं स्कन्दस् तस्माच्छ्रीपञ्चमी स्मृता । (४९।१)

śrījuṣṭaḥ pañcamīṃ skandas tasmācchrīpañcamī smṛtā |

49.2४९.२

षष्ठ्यां कृतार्थो ऽभूद् यस्मात् तस्मात् षष्ठी महातिथिः ॥ (४९।२)

ṣaṣṭhyāṃ kṛtārtho 'bhūd yasmāt tasmāt ṣaṣṭhī mahātithiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 218

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit