वैशम्पायन उवाच । (१।१)

श्रुत्वा बहुविधैः शब्दैर्नाद्यमाना गिरेर् गुहाः । (१।२)

अजातशत्रुः कौन्तेयो माद्रीपुत्रावुभावपि ॥ (१।३)

धौम्यः कृष्णा च विप्राश्च सर्वे च सुहृदस् तथा । (२।१)

भीमसेनम् अपश्यन्तः सर्वे विमनसो ऽभवन् ॥ (२।२)

द्रौपदीम् आर्ष्टिषेणाय प्रदाय तु महारथाः । (३।१)

सहिताः सायुधाः शूराः शैलम् आरुरुहुस् तदा ॥ (३।२)

ततः सम्प्राप्य शैलाग्रं वीक्षमाणा महारथाः । (४।१)

ददृशुस् ते महेष्वासा भीमसेनम् अरिंदमम् ॥ (४।२)

स्फुरतश्च महाकायान् गतसत्त्वांश्च राक्षसान् । (५।१)

महाबलान् महाघोरान् भीमसेनेन पातितान् ॥ (५।२)

शुशुभे स महाबाहुर् गदाखड्गधनुर्धरः । (६।१)

निहत्य समरे सर्वान् दानवान् मघवान् इव ॥ (६।२)

ततस् ते समतिक्रम्य परिष्वज्य वृकोदरम् । (७।१)

तत्रोपविविशुः पार्थाः प्राप्ता गतिम् अनुत्तमाम् ॥ (७।२)

तैश् चतुर्भिर् महेष्वासैर् गिरिशृङ्गम् अशोभत । (८।१)

लोकपालैर् महाभागैर् दिवं देववरैर् इव ॥ (८।२)

कुबेरसदनं दृष्ट्वा राक्षसांश् च निपातितान् । (९।१)

भ्राता भ्रातरम् आसीनम् अभ्यभाषत पाण्डवम् ॥ (९।२)

साहसाद् यदि वा मोहाद् भीम पापम् इदं कृतम् । (१०।१)

नैतत् ते सदृशं वीर मुनेर् इव मृषावचः ॥ (१०।२)

राजद्विष्टं न कर्तव्यम् इति धर्मविदो विदुः । (११।१)

त्रिदशानाम् इदं द्विष्टं भीमसेन त्वया कृतम् ॥ (११।२)

अर्थधर्मावनादृत्य यः पापे कुरुते मनः । (१२।१)

कर्मणां पार्थ पापानां स फलं विन्दते ध्रुवम् । (१२।२)

पुनर् एवं न कर्तव्यं मम चेद् इच्छसि प्रियम् ॥ (१२।३)

एवम् उक्त्वा स धर्मात्मा भ्राता भ्रातरम् अच्युतम् । (१३।१)

अर्थतत्त्वविभागज्ञः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । (१३।२)

विरराम महातेजास् तम् एवार्थं विचिन्तयन् ॥ (१३।३)

ततस् तु हतशिष्टा ये भीमसेनेन राक्षसाः । (१४।१)

सहिताः प्रत्यपद्यन्त कुबेरसदनं प्रति ॥ (१४।२)

ते जवेन महावेगाः प्राप्य वैश्रवणालयम् । (१५।१)

भीमम् आर्तस्वरं चक्रुर् भीमसेनभयार्दिताः ॥ (१५।२)

न्यस्तशस्त्रायुधाः श्रान्ताः शोणिताक्तपरिच्छदाः । (१६।१)

प्रकीर्णमूर्धजा राजन् यक्षाधिपतिम् अब्रुवन् ॥ (१६।२)

गदापरिघनिस्त्रिंशतोमरप्रासयोधिनः । (१७।१)

राक्षसा निहताः सर्वे तव देव पुरःसराः ॥ (१७।२)

प्रमृद्य तरसा शैलं मानुषेण धनेश्वर । (१८।१)

एकेन सहिताः संख्ये हताः क्रोधवशा गणाः ॥ (१८।२)

प्रवरा रक्षसेन्द्राणां यक्षाणां च धनाधिप । (१९।१)

शेरते निहता देव गतसत्त्वाः परासवः ॥ (१९।२)

लब्धः शैलो वयं मुक्ता मणिमांस् ते सखा हतः । (२०।१)

मानुषेण कृतं कर्म विधत्स्व यद् अनन्तरम् ॥ (२०।२)

स तच्छ्रुत्वा तु संक्रुद्धः सर्वयक्षगणाधिपः । (२१।१)

कोपसंरक्तनयनः कथम् इत्यब्रवीद् वचः ॥ (२१।२)

द्वितीयम् अपराध्यन्तं भीमं श्रुत्वा धनेश्वरः । (२२।१)

चुक्रोध यक्षाधिपतिर् युज्यताम् इति चाब्रवीत् ॥ (२२।२)

अथाभ्रघनसंकाशं गिरिकूटम् इवोच्छ्रितम् । (२३।१)

हयैः संयोजयामासुर् गान्धर्वैर् उत्तमं रथम् ॥ (२३।२)

तस्य सर्वगुणोपेता विमलाक्षा हयोत्तमाः । (२४।१)

तेजोबलजवोपेता नानारत्नविभूषिताः ॥ (२४।२)

शोभमाना रथे युक्तास् तरिष्यन्त इवाशुगाः । (२५।१)

हर्षयामासुर् अन्योन्यम् इङ्गितैर् विजयावहैः ॥ (२५।२)

स तम् आस्थाय भगवान् राजराजो महारथम् । (२६।१)

प्रययौ देवगन्धर्वैः स्तूयमानो महाद्युतिः ॥ (२६।२)

तं प्रयान्तं महात्मानं सर्वयक्षधनाधिपम् । (२७।१)

रक्ताक्षा हेमसंकाशा महाकाया महाबलाः ॥ (२७।२)

सायुधा बद्धनिस्त्रिंशा यक्षा दशशतायुताः । (२८।१)

जवेन महता वीराः परिवार्योपतस्थिरे ॥ (२८।२)

तं महान्तम् उपायान्तं धनेश्वरम् उपान्तिके । (२९।१)

ददृशुर् हृष्टरोमाणः पाण्डवाः प्रियदर्शनम् ॥ (२९।२)

कुबेरस् तु महासत्त्वान् पाण्डोः पुत्रान् महारथान् । (३०।१)

आत्तकार्मुकनिस्त्रिंशान् दृष्ट्वा प्रीतो ऽभवत् तदा ॥ (३०।२)

ते पक्षिण इवोत्पत्य गिरेः शृङ्गं महाजवाः । (३१।१)

तस्थुस् तेषां समभ्याशे धनेश्वरपुरःसराः ॥ (३१।२)

ततस् तं हृष्टमनसं पाण्डवान् प्रति भारत । (३२।१)

समीक्ष्य यक्षगन्धर्वा निर्विकारा व्यवस्थिताः ॥ (३२।२)

पाण्डवाश् च महात्मानः प्रणम्य धनदं प्रभुम् । (३३।१)

नकुलः सहदेवश् च धर्मपुत्रश् च धर्मवित् ॥ (३३।२)

अपराद्धम् इवात्मानं मन्यमाना महारथाः । (३४।१)

तस्थुः प्राञ्जलयः सर्वे परिवार्य धनेश्वरम् ॥ (३४।२)

शय्यासनवरं श्रीमत् पुष्पकं विश्वकर्मणा । (३५।१)

विहितं चित्रपर्यन्तम् आतिष्ठत धनाधिपः ॥ (३५।२)

तम् आसीनं महाकायाः शङ्कुकर्णा महाजवाः । (३६।१)

उपोपविविशुर् यक्षा राक्षसाश् च सहस्रशः ॥ (३६।२)

शतशश् चापि गन्धर्वास् तथैवाप्सरसां गणाः । (३७।१)

परिवार्योपतिष्ठन्त यथा देवाः शतक्रतुम् ॥ (३७।२)

काञ्चनीं शिरसा बिभ्रद् भीमसेनः स्रजं शुभाम् । (३८।१)

बाणखड्गधनुष्पाणिर् उदैक्षत धनाधिपम् ॥ (३८।२)

न भीर् भीमस्य न ग्लानिर् विक्षतस्यापि राक्षसैः । (३९।१)

आसीत् तस्याम् अवस्थायां कुबेरम् अपि पश्यतः ॥ (३९।२)

आददानं शितान् बाणान् योद्धुकामम् अवस्थितम् । (४०।१)

दृष्ट्वा भीमं धर्मसुतम् अब्रवीन् नरवाहनः ॥ (४०।२)

विदुस् त्वां सर्वभूतानि पार्थ भूतहिते रतम् । (४१।१)

निर्भयश् चापि शैलाग्रे वस त्वं सह बन्धुभिः ॥ (४१।२)

न च मन्युस् त्वया कार्यो भीमसेनस्य पाण्डव । (४२।१)

कालेनैते हताः पूर्वं निमित्तम् अनुजस् तव ॥ (४२।२)

व्रीडा चात्र न कर्तव्या साहसं यद् इदं कृतम् । (४३।१)

दृष्टश् चापि सुरैः पूर्वं विनाशो यक्षरक्षसाम् ॥ (४३।२)

न भीमसेने कोपो मे प्रीतो ऽस्मि भरतर्षभ । (४४।१)

कर्मणानेन भीमस्य मम तुष्टिर् अभूत् पुरा ॥ (४४।२)

एवम् उक्त्वा तु राजानं भीमसेनम् अभाषत । (४५।१)

नैतन्मनसि मे तात वर्तते कुरुसत्तम । (४५।२)

यद् इदं साहसं भीम कृष्णार्थे कृतवान् असि ॥ (४५।३)

माम् अनादृत्य देवांश् च विनाशं यक्षरक्षसाम् । (४६।१)

स्वबाहुबलम् आश्रित्य तेनाहं प्रीतिमांस् त्वयि । (४६।२)

शापाद् अस्मि विनिर्मुक्तो घोराद् अद्य वृकोदर ॥ (४६।३)

अहं पूर्वम् अगस्त्येन क्रुद्धेन परमर्षिणा । (४७।१)

शप्तो ऽपराधे कस्मिंश्चित् तस्यैषा निष्कृतिः कृता ॥ (४७।२)

दृष्टो हि मम संक्लेशः पुरा पाण्डवनन्दन । (४८।१)

न तवात्रापराधो ऽस्ति कथंचिद् अपि शत्रुहन् ॥ (४८।२)

युधिष्ठिर उवाच । (४९।१)

कथं शप्तो ऽसि भगवन्न् अगस्त्येन महात्मना । (४९।२)

श्रोतुम् इच्छाम्यहं देव तवैतच्छापकारणम् ॥ (४९।३)

इदं चाश्चर्यभूतं मे यत् क्रोधात् तस्य धीमतः । (५०।१)

तदैव त्वं न निर्दग्धः सबलः सपदानुगः ॥ (५०।२)

वैश्रवण उवाच । (५१।१)

देवतानाम् अभून् मन्त्रः कुशवत्यां नरेश्वर । (५१।२)

वृतस् तत्राहम् अगमं महापद्मशतैस् त्रिभिः । (५१।३)

यक्षाणां घोररूपाणां विविधायुधधारिणाम् ॥ (५१।४)

अध्वन्यहम् अथापश्यम् अगस्त्यम् ऋषिसत्तमम् । (५२।१)

उग्रं तपस् तपस्यन्तं यमुनातीरम् आश्रितम् । (५२।२)

नानापक्षिगणाकीर्णं पुष्पितद्रुमशोभितम् ॥ (५२।३)

तम् ऊर्ध्वबाहुं दृष्ट्वा तु सूर्यस्याभिमुखं स्थितम् । (५३।१)

तेजोराशिं दीप्यमानं हुताशनम् इवैधितम् ॥ (५३।२)

राक्षसाधिपतिः श्रीमान् मणिमान् नाम मे सखा । (५४।१)

मौर्ख्याद् अज्ञानभावाच्च दर्पान्मोहाच्च भारत । (५४।२)

न्यष्ठीवद् आकाशगतो महर्षेस् तस्य मूर्धनि ॥ (५४।३)

स कोपान्माम् उवाचेदं दिशः सर्वा दहन्न् इव । (५५।१)

माम् अवज्ञाय दुष्टात्मा यस्माद् एष सखा तव ॥ (५५।२)

धर्षणां कृतवान् एतां पश्यतस् ते धनेश्वर । (५६।१)

तस्मात् सहैभिः सैन्यैस् ते वधं प्राप्स्यति मानुषात् ॥ (५६।२)

त्वं चाप्येभिर् हतैः सैन्यैः क्लेशं प्राप्स्यसि दुर्मते । (५७।१)

तम् एव मानुषं दृष्ट्वा किल्बिषाद् विप्रमोक्ष्यसे ॥ (५७।२)

सैन्यानां तु तवैतेषां पुत्रपौत्रबलान्वितम् । (५८।१)

न शापं प्राप्स्यते घोरं गच्छ ते आज्ञां करिष्यति ॥ (५८।२)

एष शापो मया प्राप्तः प्राक् तस्माद् ऋषिसत्तमात् । (५९।१)

स भीमेन महाराज भ्रात्रा तव विमोक्षितः ॥ (५९।२)