MBh, 7, 115
Select a line for its word-by-word analysis.
धनंजयस्तु संक्रुद्धः प्रविष्टो मामकं बलम् । (२।१)
dhanaṃjayastu saṃkruddhaḥ praviṣṭo māmakaṃ balam |
रक्षितं द्रोणकर्णाभ्याम् अप्रवेश्यं सुरैर् अपि ॥ (२।२)
rakṣitaṃ droṇakarṇābhyām apraveśyaṃ surair api ||
ताभ्याम् ऊर्जितवीर्याभ्याम् आप्यायितपराक्रमः । (३।१)
tābhyām ūrjitavīryābhyām āpyāyitaparākramaḥ |
ग्रस्तान् हि प्रतिपश्यामि भूमिपालान् ससैन्धवान् ॥ (४।२)
grastān hi pratipaśyāmi bhūmipālān sasaindhavān ||
अप्रियं सुमहत् कृत्वा सिन्धुराजः किरीटिनः । (५।१)
apriyaṃ sumahat kṛtvā sindhurājaḥ kirīṭinaḥ |
चक्षुर्विषयम् आपन्नः कथं मुच्येत जीवितः ॥ (५।२)
cakṣurviṣayam āpannaḥ kathaṃ mucyeta jīvitaḥ ||
युद्धं तु तद् यथा वृत्तं तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ (६।२)
yuddhaṃ tu tad yathā vṛttaṃ tanmamācakṣva pṛcchataḥ ||
यच्च विक्षोभ्य महतीं सेनां संलोड्य चासकृत् । (७।१)
yacca vikṣobhya mahatīṃ senāṃ saṃloḍya cāsakṛt |
एकः प्रविष्टः संक्रुद्धो नलिनीम् इव कुञ्जरः ॥ (७।२)
ekaḥ praviṣṭaḥ saṃkruddho nalinīm iva kuñjaraḥ ||
तस्य वृष्णिप्रवीरस्य ब्रूहि युद्धं यथातथम् । (८।१)
tasya vṛṣṇipravīrasya brūhi yuddhaṃ yathātatham |
तथा तु वैकर्तनपीडितं तं भीमं प्रयान्तं पुरुषप्रवीरम् । (९।२)
tathā tu vaikartanapīḍitaṃ taṃ bhīmaṃ prayāntaṃ puruṣapravīram |
समीक्ष्य राजन्नरवीरमध्ये शिनिप्रवीरो ऽनुययौ रथेन ॥ (९।३)
samīkṣya rājannaravīramadhye śinipravīro 'nuyayau rathena ||
नदन् यथा वज्रधरस्तपान्ते ज्वलन् यथा जलदान्ते च सूर्यः । (१०।१)
nadan yathā vajradharastapānte jvalan yathā jaladānte ca sūryaḥ |
निघ्नन्न् अमित्रान् धनुषा दृढेन संकम्पयंस्तव पुत्रस्य सेनाम् ॥ (१०।२)
nighnann amitrān dhanuṣā dṛḍhena saṃkampayaṃstava putrasya senām ||
तं यान्तम् अश्वै रजतप्रकाशैर् आयोधने नरवीरं चरन्तम् । (११।१)
taṃ yāntam aśvai rajataprakāśair āyodhane naravīraṃ carantam |
नाशक्नुवन् वारयितुं त्वदीयाः सर्वे रथा भारत माधवाग्र्यम् ॥ (११।२)
nāśaknuvan vārayituṃ tvadīyāḥ sarve rathā bhārata mādhavāgryam ||
अमर्षपूर्णस् त्व् अनिवृत्तयोधी शरासनी काञ्चनवर्मधारी । (१२।१)
amarṣapūrṇas tv anivṛttayodhī śarāsanī kāñcanavarmadhārī |
अलम्बुसः सात्यकिं माधवाग्र्यम् अवारयद् राजवरो ऽभिपत्य ॥ (१२।२)
alambusaḥ sātyakiṃ mādhavāgryam avārayad rājavaro 'bhipatya ||
तयोर् अभूद् भारत संप्रहारस् तथागतो नैव बभूव कश्चित् । (१३।१)
tayor abhūd bhārata saṃprahāras tathāgato naiva babhūva kaścit |
प्रैक्षन्त एवाहवशोभिनौ तौ योधास्त्वदीयाश्च परे च सर्वे ॥ (१३।२)
praikṣanta evāhavaśobhinau tau yodhāstvadīyāśca pare ca sarve ||
अविध्यद् एनं दशभिः पृषत्कैर् अलम्बुसो राजवरः प्रसह्य । (१४।१)
avidhyad enaṃ daśabhiḥ pṛṣatkair alambuso rājavaraḥ prasahya |
अनागतान् एव तु तान् पृषत्कांश् चिछेद बाणैः शिनिपुंगवो ऽपि ॥ (१४।२)
anāgatān eva tu tān pṛṣatkāṃś cicheda bāṇaiḥ śinipuṃgavo 'pi ||
पुनः स बाणैस्त्रिभिर् अग्निकल्पैर् आकर्णपूर्णैर् निशितैः सुपुङ्खैः । (१५।१)
punaḥ sa bāṇaistribhir agnikalpair ākarṇapūrṇair niśitaiḥ supuṅkhaiḥ |
विव्याध देहावरणं विदार्य ते सात्यकेर् आविविशुः शरीरम् ॥ (१५।२)
vivyādha dehāvaraṇaṃ vidārya te sātyaker āviviśuḥ śarīram ||
तैः कायम् अस्याग्न्यनिलप्रभावैर् विदार्य बाणैर् अपरैर् ज्वलद्भिः । (१६।१)
taiḥ kāyam asyāgnyanilaprabhāvair vidārya bāṇair aparair jvaladbhiḥ |
आजघ्निवांस्तान् रजतप्रकाशान् अश्वांश्चतुर्भिश्चतुरः प्रसह्य ॥ (१६।२)
ājaghnivāṃstān rajataprakāśān aśvāṃścaturbhiścaturaḥ prasahya ||
तथा तु तेनाभिहतस्तरस्वी नप्ता शिनेश्चक्रधरप्रभावः । (१७।१)
tathā tu tenābhihatastarasvī naptā śineścakradharaprabhāvaḥ |
अलम्बुसस्योत्तमवेगवद्भिर् हयांश्चतुर्भिर् निजघान बाणैः ॥ (१७।२)
alambusasyottamavegavadbhir hayāṃścaturbhir nijaghāna bāṇaiḥ ||
अथास्य सूतस्य शिरो निकृत्य भल्लेन कालानलसंनिभेन । (१८।१)
athāsya sūtasya śiro nikṛtya bhallena kālānalasaṃnibhena |
सकुण्डलं पूर्णशशिप्रकाशं भ्राजिष्णु वक्त्रं निचकर्त देहात् ॥ (१८।२)
sakuṇḍalaṃ pūrṇaśaśiprakāśaṃ bhrājiṣṇu vaktraṃ nicakarta dehāt ||
निहत्य तं पार्थिवपुत्रपौत्रं संख्ये मधूनाम् ऋषभः प्रमाथी । (१९।१)
nihatya taṃ pārthivaputrapautraṃ saṃkhye madhūnām ṛṣabhaḥ pramāthī |
ततो ऽन्वयाद् अर्जुनम् एव वीरः सैन्यानि राजंस्तव संनिवार्य ॥ (१९।२)
tato 'nvayād arjunam eva vīraḥ sainyāni rājaṃstava saṃnivārya ||
अन्वागतं वृष्णिवरं समीक्ष्य तथारिमध्ये परिवर्तमानम् । (२०।१)
anvāgataṃ vṛṣṇivaraṃ samīkṣya tathārimadhye parivartamānam |
घ्नन्तं कुरूणाम् इषुभिर् बलानि पुनः पुनर् वायुर् इवाभ्रपूगान् ॥ (२०।२)
ghnantaṃ kurūṇām iṣubhir balāni punaḥ punar vāyur ivābhrapūgān ||
ततो ऽवहन् सैन्धवाः साधु दान्ता गोक्षीरकुन्देन्दुहिमप्रकाशाः । (२१।१)
tato 'vahan saindhavāḥ sādhu dāntā gokṣīrakundenduhimaprakāśāḥ |
सुवर्णजालावतताः सदश्वा यतो यतः कामयते नृसिंहः ॥ (२१।२)
suvarṇajālāvatatāḥ sadaśvā yato yataḥ kāmayate nṛsiṃhaḥ ||
अथात्मजास्ते सहिताभिपेतुर् अन्ये च योधास्त्वरितास्त्वदीयाः । (२२।१)
athātmajāste sahitābhipetur anye ca yodhāstvaritāstvadīyāḥ |
कृत्वा मुखं भारत योधमुख्यं दुःशासनं त्वत्सुतम् आजमीढ ॥ (२२।२)
kṛtvā mukhaṃ bhārata yodhamukhyaṃ duḥśāsanaṃ tvatsutam ājamīḍha ||
ते सर्वतः संपरिवार्य संख्ये शैनेयम् आजघ्नुर् अनीकसाहाः । (२३।१)
te sarvataḥ saṃparivārya saṃkhye śaineyam ājaghnur anīkasāhāḥ |
स चापि तान् प्रवरः सात्वतानां न्यवारयद् बाणजालेन वीरः ॥ (२३।२)
sa cāpi tān pravaraḥ sātvatānāṃ nyavārayad bāṇajālena vīraḥ ||
निवार्य तांस्तूर्णम् अमित्रघाती नप्ता शिनेः पत्रिभिर् अग्निकल्पैः । (२४।१)
nivārya tāṃstūrṇam amitraghātī naptā śineḥ patribhir agnikalpaiḥ |
दुःशासनस्यापि जघान वाहान् उद्यम्य बाणासनम् आजमीढ ॥ (२४।२)
duḥśāsanasyāpi jaghāna vāhān udyamya bāṇāsanam ājamīḍha ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.