MBh, 7, 34
Select a line for its word-by-word analysis.
सात्यकिश्चेकितानश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः । (२।१)
sātyakiścekitānaśca dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ |
कुन्तिभोजश्च विक्रान्तो द्रुपदश्च महारथः ॥ (२।२)
kuntibhojaśca vikrānto drupadaśca mahārathaḥ ||
आर्जुनिः क्षत्रधर्मा च बृहत्क्षत्रश्च वीर्यवान् । (३।१)
ārjuniḥ kṣatradharmā ca bṛhatkṣatraśca vīryavān |
चेदिपो धृष्टकेतुश्च माद्रीपुत्रौ घटोत्कचः ॥ (३।२)
cedipo dhṛṣṭaketuśca mādrīputrau ghaṭotkacaḥ ||
युधामन्युश्च विक्रान्तः शिखण्डी चापराजितः । (४।१)
yudhāmanyuśca vikrāntaḥ śikhaṇḍī cāparājitaḥ |
द्रौपदेयाश्च संरब्धाः शैशुपालिश्च वीर्यवान् । (५।१)
draupadeyāśca saṃrabdhāḥ śaiśupāliśca vīryavān |
एते चान्ये च सगणाः कृतास्त्रा युद्धदुर्मदाः । (६।१)
ete cānye ca sagaṇāḥ kṛtāstrā yuddhadurmadāḥ |
समवेतांस्तु तान् सर्वान् भारद्वाजो ऽपि वीर्यवान् । (७।१)
samavetāṃstu tān sarvān bhāradvājo 'pi vīryavān |
महौघाः सलिलस्येव गिरिम् आसाद्य दुर्भिदम् । (८।१)
mahaughāḥ salilasyeva girim āsādya durbhidam |
द्रोणं ते नाभ्यवर्तन्त वेलाम् इव जलाशयाः ॥ (८।२)
droṇaṃ te nābhyavartanta velām iva jalāśayāḥ ||
न शेकुः प्रमुखे स्थातुं भारद्वाजस्य पाण्डवाः ॥ (९।२)
na śekuḥ pramukhe sthātuṃ bhāradvājasya pāṇḍavāḥ ||
तद् अद्भुतम् अपश्याम द्रोणस्य भुजयोर् बलम् । (१०।१)
tad adbhutam apaśyāma droṇasya bhujayor balam |
यद् एनं नाभ्यवर्तन्त पाञ्चालाः सृञ्जयैः सह ॥ (१०।२)
yad enaṃ nābhyavartanta pāñcālāḥ sṛñjayaiḥ saha ||
तम् आयान्तम् अभिक्रुद्धं द्रोणं दृष्ट्वा युधिष्ठिरः । (११।१)
tam āyāntam abhikruddhaṃ droṇaṃ dṛṣṭvā yudhiṣṭhiraḥ |
अशक्यं तु तम् अन्येन द्रोणं मत्वा युधिष्ठिरः । (१२।१)
aśakyaṃ tu tam anyena droṇaṃ matvā yudhiṣṭhiraḥ |
अविषह्यं गुरुं भारं सौभद्रे समवासृजत् ॥ (१२।२)
aviṣahyaṃ guruṃ bhāraṃ saubhadre samavāsṛjat ||
अब्रवीत् परवीरघ्नम् अभिमन्युम् इदं वचः ॥ (१३।२)
abravīt paravīraghnam abhimanyum idaṃ vacaḥ ||
एत्य नो नार्जुनो गर्हेद् यथा तात तथा कुरु । (१४।१)
etya no nārjuno garhed yathā tāta tathā kuru |
चक्रव्यूहस्य न वयं विद्म भेदं कथंचन ॥ (१४।२)
cakravyūhasya na vayaṃ vidma bhedaṃ kathaṃcana ||
त्वं वार्जुनो वा कृष्णो वा भिन्द्यात् प्रद्युम्न एव वा । (१५।१)
tvaṃ vārjuno vā kṛṣṇo vā bhindyāt pradyumna eva vā |
चक्रव्यूहं महाबाहो पञ्चमो ऽन्यो न विद्यते ॥ (१५।२)
cakravyūhaṃ mahābāho pañcamo 'nyo na vidyate ||
पितॄणां मातुलानां च सैन्यानां चैव सर्वशः ॥ (१६।२)
pitṝṇāṃ mātulānāṃ ca sainyānāṃ caiva sarvaśaḥ ||
धनंजयो हि नस्तात गर्हयेद् एत्य संयुगात् । (१७।१)
dhanaṃjayo hi nastāta garhayed etya saṃyugāt |
क्षिप्रम् अस्त्रं समादाय द्रोणानीकं विशातय ॥ (१७।२)
kṣipram astraṃ samādāya droṇānīkaṃ viśātaya ||
द्रोणस्य दृढम् अव्यग्रम् अनीकप्रवरं युधि । (१८।२)
droṇasya dṛḍham avyagram anīkapravaraṃ yudhi |
पितॄणां जयम् आकाङ्क्षन्न् अवगाहे भिनद्मि च ॥ (१८।३)
pitṝṇāṃ jayam ākāṅkṣann avagāhe bhinadmi ca ||
उपदिष्टो हि मे पित्रा योगो ऽनीकस्य भेदने । (१९।१)
upadiṣṭo hi me pitrā yogo 'nīkasya bhedane |
नोत्सहे तु विनिर्गन्तुम् अहं कस्यांचिद् आपदि ॥ (१९।२)
notsahe tu vinirgantum ahaṃ kasyāṃcid āpadi ||
भिन्द्ध्यनीकं युधां श्रेष्ठ द्वारं संजनयस्व नः । (२०।२)
bhinddhyanīkaṃ yudhāṃ śreṣṭha dvāraṃ saṃjanayasva naḥ |
वयं त्वानुगमिष्यामो येन त्वं तात यास्यसि ॥ (२०।३)
vayaṃ tvānugamiṣyāmo yena tvaṃ tāta yāsyasi ||
धनंजयसमं युद्धे त्वां वयं तात संयुगे । (२१।१)
dhanaṃjayasamaṃ yuddhe tvāṃ vayaṃ tāta saṃyuge |
प्रणिधायानुयास्यामो रक्षन्तः सर्वतोमुखाः ॥ (२१।२)
praṇidhāyānuyāsyāmo rakṣantaḥ sarvatomukhāḥ ||
अहं त्वानुगमिष्यामि धृष्टद्युम्नो ऽथ सात्यकिः । (२२।२)
ahaṃ tvānugamiṣyāmi dhṛṣṭadyumno 'tha sātyakiḥ |
पाञ्चालाः केकया मत्स्यास्तथा सर्वे प्रभद्रकाः ॥ (२२।३)
pāñcālāḥ kekayā matsyāstathā sarve prabhadrakāḥ ||
सकृद् भिन्नं त्वया व्यूहं तत्र तत्र पुनः पुनः । (२३।१)
sakṛd bhinnaṃ tvayā vyūhaṃ tatra tatra punaḥ punaḥ |
वयं प्रध्वंसयिष्यामो निघ्नमाना वरान् वरान् ॥ (२३।२)
vayaṃ pradhvaṃsayiṣyāmo nighnamānā varān varān ||
अहम् एतत् प्रवेक्ष्यामि द्रोणानीकं दुरासदम् । (२४।२)
aham etat pravekṣyāmi droṇānīkaṃ durāsadam |
तत् कर्माद्य करिष्यामि हितं यद् वंशयोर् द्वयोः । (२५।१)
tat karmādya kariṣyāmi hitaṃ yad vaṃśayor dvayoḥ |
मातुलस्य च या प्रीतिर् भविष्यति पितुश्च मे ॥ (२५।२)
mātulasya ca yā prītir bhaviṣyati pituśca me ||
अद्य द्रक्ष्यन्ति भूतानि द्विषत्सैन्यानि वै मया ॥ (२६।२)
adya drakṣyanti bhūtāni dviṣatsainyāni vai mayā ||
एवं ते भाषमाणस्य बलं सौभद्र वर्धताम् । (२७।२)
evaṃ te bhāṣamāṇasya balaṃ saubhadra vardhatām |
यस्त्वम् उत्सहसे भेत्तुं द्रोणानीकं सुदुर्भिदम् ॥ (२७।३)
yastvam utsahase bhettuṃ droṇānīkaṃ sudurbhidam ||
रक्षितं पुरुषव्याघ्रैर् महेष्वासैः प्रहारिभिः । (२८।१)
rakṣitaṃ puruṣavyāghrair maheṣvāsaiḥ prahāribhiḥ |
साध्यरुद्रमरुत्कल्पैर् वस्वग्न्यादित्यविक्रमैः ॥ (२८।२)
sādhyarudramarutkalpair vasvagnyādityavikramaiḥ ||
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा स यन्तारम् अचोदयत् । (२९।२)
tasya tad vacanaṃ śrutvā sa yantāram acodayat |
सुमित्राश्वान् रणे क्षिप्रं द्रोणानीकाय चोदय ॥ (२९।३)
sumitrāśvān raṇe kṣipraṃ droṇānīkāya codaya ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.