महाभारतMahābhārata

MBh, 7, 82

1060 of 1995 · 80 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संजय उवाच । (१।१)

saṃjaya uvāca

1.2१.२

बृहत्क्षत्रम् अथायान्तं केकयं दृढविक्रमम् । (१।२)

bṛhatkṣatram athāyāntaṃ kekayaṃ dṛḍhavikramam |

1.3१.३

क्षेमधूर्तिर् महाराज विव्याधोरसि मार्गणैः ॥ (१।३)

kṣemadhūrtir mahārāja vivyādhorasi mārgaṇaiḥ ||

2.1२.१

बृहत्क्षत्रस्तु तं राजा नवत्या नतपर्वणाम् । (२।१)

bṛhatkṣatrastu taṃ rājā navatyā nataparvaṇām |

2.2२.२

आजघ्ने त्वरितो युद्धे द्रोणानीकबिभित्सया ॥ (२।२)

ājaghne tvarito yuddhe droṇānīkabibhitsayā ||

3.1३.१

क्षेमधूर्तिस्तु संक्रुद्धः केकयस्य महात्मनः । (३।१)

kṣemadhūrtistu saṃkruddhaḥ kekayasya mahātmanaḥ |

3.2३.२

धनुश्चिछेद भल्लेन पीतेन निशितेन च ॥ (३।२)

dhanuścicheda bhallena pītena niśitena ca ||

4.1४.१

अथैनं छिन्नधन्वानं शरेण नतपर्वणा । (४।१)

athainaṃ chinnadhanvānaṃ śareṇa nataparvaṇā |

4.2४.२

विव्याध हृदये तूर्णं प्रवरं सर्वधन्विनाम् ॥ (४।२)

vivyādha hṛdaye tūrṇaṃ pravaraṃ sarvadhanvinām ||

5.1५.१

अथान्यद् धनुर् आदाय बृहत्क्षत्रो हसन्न् इव । (५।१)

athānyad dhanur ādāya bṛhatkṣatro hasann iva |

5.2५.२

व्यश्वसूतध्वजं चक्रे क्षेमधूर्तिं महारथम् ॥ (५।२)

vyaśvasūtadhvajaṃ cakre kṣemadhūrtiṃ mahāratham ||

6.1६.१

ततो ऽपरेण भल्लेन पीतेन निशितेन च । (६।१)

tato 'pareṇa bhallena pītena niśitena ca |

6.2६.२

जहार नृपतेः कायाच्छिरो ज्वलितकुण्डलम् ॥ (६।२)

jahāra nṛpateḥ kāyācchiro jvalitakuṇḍalam ||

7.1७.१

तच्छिन्नं सहसा तस्य शिरः कुञ्चितमूर्धजम् । (७।१)

tacchinnaṃ sahasā tasya śiraḥ kuñcitamūrdhajam |

7.2७.२

सकिरीटं महीं प्राप्य बभौ ज्योतिर् इवाम्बरात् ॥ (७।२)

sakirīṭaṃ mahīṃ prāpya babhau jyotir ivāmbarāt ||

8.1८.१

तं निहत्य रणे हृष्टो बृहत्क्षत्रो महारथः । (८।१)

taṃ nihatya raṇe hṛṣṭo bṛhatkṣatro mahārathaḥ |

8.2८.२

सहसाभ्यपतत् सैन्यं तावकं पार्थकारणात् ॥ (८।२)

sahasābhyapatat sainyaṃ tāvakaṃ pārthakāraṇāt ||

9.1९.१

धृष्टकेतुम् अथायान्तं द्रोणहेतोः पराक्रमी । (९।१)

dhṛṣṭaketum athāyāntaṃ droṇahetoḥ parākramī |

9.2९.२

वीरधन्वा महेष्वासो वारयामास भारत ॥ (९।२)

vīradhanvā maheṣvāso vārayāmāsa bhārata ||

10.1१०.१

तौ परस्परम् आसाद्य शरदंष्ट्रौ तरस्विनौ । (१०।१)

tau parasparam āsādya śaradaṃṣṭrau tarasvinau |

10.2१०.२

शरैर् अनेकसाहस्रैर् अन्योन्यम् अभिजघ्नतुः ॥ (१०।२)

śarair anekasāhasrair anyonyam abhijaghnatuḥ ||

11.1११.१

तावुभौ नरशार्दूलौ युयुधाते परस्परम् । (११।१)

tāvubhau naraśārdūlau yuyudhāte parasparam |

11.2११.२

महावने तीव्रमदौ वारणाविव यूथपौ ॥ (११।२)

mahāvane tīvramadau vāraṇāviva yūthapau ||

12.1१२.१

गिरिगह्वरम् आसाद्य शार्दूलाविव रोषितौ । (१२।१)

girigahvaram āsādya śārdūlāviva roṣitau |

12.2१२.२

युयुधाते महावीर्यौ परस्परजिघांसया ॥ (१२।२)

yuyudhāte mahāvīryau parasparajighāṃsayā ||

13.1१३.१

तद् युद्धम् आसीत् तुमुलं प्रेक्षणीयं विशां पते । (१३।१)

tad yuddham āsīt tumulaṃ prekṣaṇīyaṃ viśāṃ pate |

13.2१३.२

सिद्धचारणसंघानां विस्मयाद्भुतदर्शनम् ॥ (१३।२)

siddhacāraṇasaṃghānāṃ vismayādbhutadarśanam ||

14.1१४.१

वीरधन्वा ततः क्रुद्धो धृष्टकेतोः शरासनम् । (१४।१)

vīradhanvā tataḥ kruddho dhṛṣṭaketoḥ śarāsanam |

14.2१४.२

द्विधा चिछेद भल्लेन प्रहसन्न् इव भारत ॥ (१४।२)

dvidhā cicheda bhallena prahasann iva bhārata ||

15.1१५.१

तद् उत्सृज्य धनुश्छिन्नं चेदिराजो महारथः । (१५।१)

tad utsṛjya dhanuśchinnaṃ cedirājo mahārathaḥ |

15.2१५.२

शक्तिं जग्राह विपुलां रुक्मदण्डाम् अयस्मयीम् ॥ (१५।२)

śaktiṃ jagrāha vipulāṃ rukmadaṇḍām ayasmayīm ||

16.1१६.१

तां तु शक्तिं महावीर्यां दोर्भ्याम् आयम्य भारत । (१६।१)

tāṃ tu śaktiṃ mahāvīryāṃ dorbhyām āyamya bhārata |

16.2१६.२

चिक्षेप सहसा यत्तो वीरधन्वरथं प्रति ॥ (१६।२)

cikṣepa sahasā yatto vīradhanvarathaṃ prati ||

17.1१७.१

स तया वीरघातिन्या शक्त्या त्वभिहतो भृशम् । (१७।१)

sa tayā vīraghātinyā śaktyā tvabhihato bhṛśam |

17.2१७.२

निर्भिन्नहृदयस्तूर्णं निपपात रथान्महीम् ॥ (१७।२)

nirbhinnahṛdayastūrṇaṃ nipapāta rathānmahīm ||

18.1१८.१

तस्मिन् विनिहते शूरे त्रिगर्तानां महारथे । (१८।१)

tasmin vinihate śūre trigartānāṃ mahārathe |

18.2१८.२

बलं ते ऽभज्यत विभो पाण्डवेयैः समन्ततः ॥ (१८।२)

balaṃ te 'bhajyata vibho pāṇḍaveyaiḥ samantataḥ ||

19.1१९.१

सहदेवे ततः षष्टिं सायकान् दुर्मुखो ऽक्षिपत् । (१९।१)

sahadeve tataḥ ṣaṣṭiṃ sāyakān durmukho 'kṣipat |

19.2१९.२

ननाद च महानादं तर्जयन् पाण्डवं रणे ॥ (१९।२)

nanāda ca mahānādaṃ tarjayan pāṇḍavaṃ raṇe ||

20.1२०.१

माद्रेयस्तु ततः क्रुद्धो दुर्मुखं दशभिः शरैः । (२०।१)

mādreyastu tataḥ kruddho durmukhaṃ daśabhiḥ śaraiḥ |

20.2२०.२

भ्राता भ्रातरम् आयान्तं विव्याध प्रहसन्न् इव ॥ (२०।२)

bhrātā bhrātaram āyāntaṃ vivyādha prahasann iva ||

21.1२१.१

तं रणे रभसं दृष्ट्वा सहदेवं महाबलम् । (२१।१)

taṃ raṇe rabhasaṃ dṛṣṭvā sahadevaṃ mahābalam |

21.2२१.२

दुर्मुखो नवभिर् बाणैस्ताडयामास भारत ॥ (२१।२)

durmukho navabhir bāṇaistāḍayāmāsa bhārata ||

22.1२२.१

दुर्मुखस्य तु भल्लेन छित्त्वा केतुं महाबलः । (२२।१)

durmukhasya tu bhallena chittvā ketuṃ mahābalaḥ |

22.2२२.२

जघान चतुरो वाहांश्चतुर्भिर् निशितैः शरैः ॥ (२२।२)

jaghāna caturo vāhāṃścaturbhir niśitaiḥ śaraiḥ ||

23.1२३.१

अथापरेण भल्लेन पीतेन निशितेन च । (२३।१)

athāpareṇa bhallena pītena niśitena ca |

23.2२३.२

चिछेद सारथेः कायाच्छिरो ज्वलितकुण्डलम् ॥ (२३।२)

cicheda sāratheḥ kāyācchiro jvalitakuṇḍalam ||

24.1२४.१

क्षुरप्रेण च तीक्ष्णेन कौरव्यस्य महद् धनुः । (२४।१)

kṣurapreṇa ca tīkṣṇena kauravyasya mahad dhanuḥ |

24.2२४.२

सहदेवो रणे छित्त्वा तं च विव्याध पञ्चभिः ॥ (२४।२)

sahadevo raṇe chittvā taṃ ca vivyādha pañcabhiḥ ||

25.1२५.१

हताश्वं तु रथं त्यक्त्वा दुर्मुखो विमनास्तदा । (२५।१)

hatāśvaṃ tu rathaṃ tyaktvā durmukho vimanāstadā |

25.2२५.२

आरुरोह रथं राजन्निरमित्रस्य भारत ॥ (२५।२)

āruroha rathaṃ rājanniramitrasya bhārata ||

26.1२६.१

सहदेवस्ततः क्रुद्धो निरमित्रं महाहवे । (२६।१)

sahadevastataḥ kruddho niramitraṃ mahāhave |

26.2२६.२

जघान पृतनामध्ये भल्लेन परवीरहा ॥ (२६।२)

jaghāna pṛtanāmadhye bhallena paravīrahā ||

27.1२७.१

स पपात रथोपस्थान्निरमित्रो जनेश्वरः । (२७।१)

sa papāta rathopasthānniramitro janeśvaraḥ |

27.2२७.२

त्रिगर्तराजस्य सुतो व्यथयंस्तव वाहिनीम् ॥ (२७।२)

trigartarājasya suto vyathayaṃstava vāhinīm ||

28.1२८.१

तं तु हत्वा महाबाहुः सहदेवो व्यरोचत । (२८।१)

taṃ tu hatvā mahābāhuḥ sahadevo vyarocata |

28.2२८.२

यथा दाशरथी रामः खरं हत्वा महाबलम् ॥ (२८।२)

yathā dāśarathī rāmaḥ kharaṃ hatvā mahābalam ||

29.1२९.१

हाहाकारो महान् आसीत् त्रिगर्तानां जनेश्वर । (२९।१)

hāhākāro mahān āsīt trigartānāṃ janeśvara |

29.2२९.२

राजपुत्रं हतं दृष्ट्वा निरमित्रं महाबलम् ॥ (२९।२)

rājaputraṃ hataṃ dṛṣṭvā niramitraṃ mahābalam ||

30.1३०.१

नकुलस्ते सुतं राजन् विकर्णं पृथुलोचनम् । (३०।१)

nakulaste sutaṃ rājan vikarṇaṃ pṛthulocanam |

30.2३०.२

मुहूर्ताज्जितवान् संख्ये तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (३०।२)

muhūrtājjitavān saṃkhye tad adbhutam ivābhavat ||

31.1३१.१

सात्यकिं व्याघ्रदत्तस्तु शरैः संनतपर्वभिः । (३१।१)

sātyakiṃ vyāghradattastu śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ |

31.2३१.२

चक्रे ऽदृश्यं साश्वसूतं सध्वजं पृतनान्तरे ॥ (३१।२)

cakre 'dṛśyaṃ sāśvasūtaṃ sadhvajaṃ pṛtanāntare ||

32.1३२.१

तान्निवार्य शराञ् शूरः शैनेयः कृतहस्तवत् । (३२।१)

tānnivārya śarāñ śūraḥ śaineyaḥ kṛtahastavat |

32.2३२.२

साश्वसूतध्वजं बाणैर् व्याघ्रदत्तम् अपातयत् ॥ (३२।२)

sāśvasūtadhvajaṃ bāṇair vyāghradattam apātayat ||

33.1३३.१

कुमारे निहते तस्मिन्मगधस्य सुते प्रभो । (३३।१)

kumāre nihate tasminmagadhasya sute prabho |

33.2३३.२

मागधाः सर्वतो यत्ता युयुधानम् उपाद्रवन् ॥ (३३।२)

māgadhāḥ sarvato yattā yuyudhānam upādravan ||

34.1३४.१

विसृजन्तः शरांश्चैव तोमरांश्च सहस्रशः । (३४।१)

visṛjantaḥ śarāṃścaiva tomarāṃśca sahasraśaḥ |

34.2३४.२

भिण्डिपालांस्तथा प्रासान्मुद्गरान्मुसलान् अपि ॥ (३४।२)

bhiṇḍipālāṃstathā prāsānmudgarānmusalān api ||

35.1३५.१

अयोधयन् रणे शूराः सात्वतं युद्धदुर्मदम् । (३५।१)

ayodhayan raṇe śūrāḥ sātvataṃ yuddhadurmadam |

35.2३५.२

तांस्तु सर्वान् स बलवान् सात्यकिर् युद्धदुर्मदः । (३५।२)

tāṃstu sarvān sa balavān sātyakir yuddhadurmadaḥ |

35.3३५.३

नातिकृच्छ्राद्धसन्न् एव विजिग्ये पुरुषर्षभ ॥ (३५।३)

nātikṛcchrāddhasann eva vijigye puruṣarṣabha ||

36.1३६.१

मागधान् द्रवतो दृष्ट्वा हतशेषान् समन्ततः । (३६।१)

māgadhān dravato dṛṣṭvā hataśeṣān samantataḥ |

36.2३६.२

बलं ते ऽभज्यत विभो युयुधानशरार्दितम् ॥ (३६।२)

balaṃ te 'bhajyata vibho yuyudhānaśarārditam ||

37.1३७.१

नाशयित्वा रणे सैन्यं त्वदीयं माधवोत्तमः । (३७।१)

nāśayitvā raṇe sainyaṃ tvadīyaṃ mādhavottamaḥ |

37.2३७.२

विधुन्वानो धनुःश्रेष्ठं व्यभ्राजत महायशाः ॥ (३७।२)

vidhunvāno dhanuḥśreṣṭhaṃ vyabhrājata mahāyaśāḥ ||

38.1३८.१

भज्यमानं बलं राजन् सात्वतेन महात्मना । (३८।१)

bhajyamānaṃ balaṃ rājan sātvatena mahātmanā |

38.2३८.२

नाभ्यवर्तत युद्धाय त्रासितं दीर्घबाहुना ॥ (३८।२)

nābhyavartata yuddhāya trāsitaṃ dīrghabāhunā ||

39.1३९.१

ततो द्रोणो भृशं क्रुद्धः सहसोद्वृत्य चक्षुषी । (३९।१)

tato droṇo bhṛśaṃ kruddhaḥ sahasodvṛtya cakṣuṣī |

39.2३९.२

सात्यकिं सत्यकर्माणं स्वयम् एवाभिदुद्रुवे ॥ (३९।२)

sātyakiṃ satyakarmāṇaṃ svayam evābhidudruve ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 7, 82

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit