संजय उवाच । (१।१)

प्रयान् एव तदा कर्णो हर्षयन् वाहिनीं तव । (१।२)

एकैकं समरे दृष्ट्वा पाण्डवं पर्यपृच्छत ॥ (१।३)

यो ममाद्य महात्मानं दर्शयेच्छ्वेतवाहनम् । (२।१)

तस्मै दद्याम् अभिप्रेतं वरं यं मनसेच्छति ॥ (२।२)

स चेत् तद् अभिमन्येत तस्मै दद्याम् अहं पुनः । (३।१)

शकटं रत्नसम्पूर्णं यो मे ब्रूयाद् धनंजयम् ॥ (३।२)

स चेत् तद् अभिमन्येत पुरुषो ऽर्जुनदर्शिवान् । (४।१)

अन्यं तस्मै पुनर् दद्यां सौवर्णं हस्तिषड्गवम् ॥ (४।२)

तथा तस्मै पुनर् दद्यां स्त्रीणां शतम् अलंकृतम् । (५।१)

श्यामानां निष्ककण्ठीनां गीतवाद्यविपश्चिताम् ॥ (५।२)

स चेत् तद् अभिमन्येत पुरुषो ऽर्जुनदर्शिवान् । (६।१)

अन्यं तस्मै वरं दद्यां श्वेतान् पञ्चशतान् हयान् ॥ (६।२)

हेमभाण्डपरिच्छन्नान् सुमृष्टमणिकुण्डलान् । (७।१)

सुदान्तान् अपि चैवाहं दद्याम् अष्टशतान् परान् ॥ (७।२)

रथं च शुभ्रं सौवर्णं दद्यां तस्मै स्वलंकृतम् । (८।१)

युक्तं परमकाम्बोजैर् यो मे ब्रूयाद् धनंजयम् ॥ (८।२)

अन्यं तस्मै वरं दद्यां कुञ्जराणां शतानि षट् । (९।१)

काञ्चनैर् विविधैर् भाण्डैर् आच्छन्नान् हेममालिनः । (९।२)

उत्पन्नान् अपरान्तेषु विनीतान् हस्तिशिक्षकैः ॥ (९।३)

स चेत् तद् अभिमन्येत पुरुषो ऽर्जुनदर्शिवान् । (१०।१)

अन्यं तस्मै वरं दद्यां यम् असौ कामयेत् स्वयम् ॥ (१०।२)

पुत्रदारान् विहारांश् च यद् अन्यद् वित्तम् अस्ति मे । (११।१)

तच् च तस्मै पुनर् दद्यां यद् यत् स मनसेच्छति ॥ (११।२)

हत्वा च सहितौ कृष्णौ तयोर् वित्तानि सर्वशः । (१२।१)

तस्मै दद्याम् अहं यो मे प्रब्रूयात् केशवार्जुनौ ॥ (१२।२)

एता वाचः सुबहुशः कर्ण उच्चारयन् युधि । (१३।१)

दध्मौ सागरसम्भूतं सुस्वनं शङ्खम् उत्तमम् ॥ (१३।२)

ता वाचः सूतपुत्रस्य तथा युक्ता निशम्य तु । (१४।१)

दुर्योधनो महाराज प्रहृष्टः सानुगो ऽभवत् ॥ (१४।२)

ततो दुन्दुभिनिर्घोषो मृदङ्गानां च सर्वशः । (१५।१)

सिंहनादः सवादित्रः कुञ्जराणां च निस्वनः ॥ (१५।२)

प्रादुरासीत् तदा राजंस् त्वत्सैन्ये भरतर्षभ । (१६।१)

योधानां सम्प्रहृष्टानां तथा समभवत् स्वनः ॥ (१६।२)

तथा प्रहृष्टे सैन्ये तु प्लवमानं महारथम् । (१७।१)

विकत्थमानं समरे राधेयम् अरिकर्शनम् । (१७।२)

मद्रराजः प्रहस्येदं वचनं प्रत्यभाषत ॥ (१७।३)

मा सूतपुत्र मानेन सौवर्णं हस्तिषड्गवम् । (१८।१)

प्रयच्छ पुरुषायाद्य द्रक्ष्यसि त्वं धनंजयम् ॥ (१८।२)

बाल्याद् इव त्वं त्यजसि वसु वैश्रवणो यथा । (१९।१)

अयत्नेनैव राधेय द्रष्टास्य् अद्य धनंजयम् ॥ (१९।२)

परासृजसि मिथ्या किं किं च त्वं बहु मूढवत् । (२०।१)

अपात्रदाने ये दोषास् तान् मोहान् नावबुध्यसे ॥ (२०।२)

यत् प्रवेदयसे वित्तं बहुत्वेन खलु त्वया । (२१।१)

शक्यं बहुविधैर् यज्ञैर् यष्टुं सूत यजस्व तैः ॥ (२१।२)

यच् च प्रार्थयसे हन्तुं कृष्णौ मोहान् मृषैव तत् । (२२।१)

न हि शुश्रुम संमर्दे क्रोष्ट्रा सिंहौ निपातितौ ॥ (२२।२)

अप्रार्थितं प्रार्थयसे सुहृदो न हि सन्ति ते । (२३।१)

ये त्वां न वारयन्त्य् आशु प्रपतन्तं हुताशने ॥ (२३।२)

कालकार्यं न जानीषे कालपक्वो ऽस्य् असंशयम् । (२४।१)

बह्वबद्धम् अकर्णीयं को हि ब्रूयाज् जिजीविषुः ॥ (२४।२)

समुद्रतरणं दोर्भ्यां कण्ठे बद्ध्वा यथा शिलाम् । (२५।१)

गिर्यग्राद् वा निपतनं तादृक् तव चिकीर्षितम् ॥ (२५।२)

सहितः सर्वयोधैस् त्वं व्यूढानीकैः सुरक्षितः । (२६।१)

धनंजयेन युध्यस्व श्रेयश् चेत् प्राप्तुम् इच्छसि ॥ (२६।२)

हितार्थं धार्तराष्ट्रस्य ब्रवीमि त्वा न हिंसया । (२७।१)

श्रद्धत्स्वैतन् मया प्रोक्तं यदि ते ऽस्ति जिजीविषा ॥ (२७।२)

कर्ण उवाच । (२८।१)

स्ववीर्ये ऽहं पराश्वस्य प्रार्थयाम्य् अर्जुनं रणे । (२८।२)

त्वं तु मित्रमुखः शत्रुर् मां भीषयितुम् इच्छसि ॥ (२८।३)

न माम् अस्माद् अभिप्रायात् कश्चिद् अद्य निवर्तयेत् । (२९।१)

अपीन्द्रो वज्रम् उद्यम्य किं नु मर्त्यः करिष्यति ॥ (२९।२)

संजय उवाच । (३०।१)

इति कर्णस्य वाक्यान्ते शल्यः प्राहोत्तरं वचः । (३०।२)

चुकोपयिषुर् अत्यर्थं कर्णं मद्रेश्वरः पुनः ॥ (३०।३)

यदा वै त्वां फल्गुनवेगनुन्ना ज्याचोदिता हस्तवता विसृष्टाः । (३१।१)

अन्वेतारः कङ्कपत्राः शिताग्रास् तदा तप्स्यस्य् अर्जुनस्याभियोगात् ॥ (३१।२)

यदा दिव्यं धनुर् आदाय पार्थः प्रभासयन् पृतनां सव्यसाची । (३२।१)

त्वाम् अर्दयेत निशितैः पृषत्कैस् तदा पश्चात् तप्स्यसे सूतपुत्र ॥ (३२।२)

बालश् चन्द्रं मातुर् अङ्के शयानो यथा कश्चित् प्रार्थयते ऽपहर्तुम् । (३३।१)

तद्वन् मोहाद् यतमानो रथस्थस् त्वं प्रार्थयस्य् अर्जुनम् अद्य जेतुम् ॥ (३३।२)

त्रिशूलम् आश्लिष्य सुतीक्ष्णधारं सर्वाणि गात्राणि निघर्षसि त्वम् । (३४।१)

सुतीक्ष्णधारोपमकर्मणा त्वं युयुत्ससे यो ऽर्जुनेनाद्य कर्ण ॥ (३४।२)

सिद्धं सिंहं केसरिणं बृहन्तं बालो मूढः क्षुद्रमृगस् तरस्वी । (३५।१)

समाह्वयेत् तद्वद् एतत् तवाद्य समाह्वानं सूतपुत्रार्जुनस्य ॥ (३५।२)

मा सूतपुत्राह्वय राजपुत्रं महावीर्यं केसरिणं यथैव । (३६।१)

वने सृगालः पिशितस्य तृप्तो मा पार्थम् आसाद्य विनङ्क्ष्यसि त्वम् ॥ (३६।२)

ईषादन्तं महानागं प्रभिन्नकरटामुखम् । (३७।१)

शशकाह्वयसे युद्धे कर्ण पार्थं धनंजयम् ॥ (३७।२)

बिलस्थं कृष्णसर्पं त्वं बाल्यात् काष्ठेन विध्यसि । (३८।१)

महाविषं पूर्णकोशं यत् पार्थं योद्धुम् इच्छसि ॥ (३८।२)

सिंहं केसरिणं क्रुद्धम् अतिक्रम्याभिनर्दसि । (३९।१)

सृगाल इव मूढत्वान् नृसिंहं कर्ण पाण्डवम् ॥ (३९।२)

सुपर्णं पतगश्रेष्ठं वैनतेयं तरस्विनम् । (४०।१)

लट्वेवाह्वयसे पाते कर्ण पार्थं धनंजयम् ॥ (४०।२)

सर्वाम्भोनिलयं भीमम् ऊर्मिमन्तं झषायुतम् । (४१।१)

चन्द्रोदये विवर्तन्तम् अप्लवः संतितीर्षसि ॥ (४१।२)

ऋषभं दुन्दुभिग्रीवं तीक्ष्णशृङ्गं प्रहारिणम् । (४२।१)

वत्स आह्वयसे युद्धे कर्ण पार्थं धनंजयम् ॥ (४२।२)

महाघोषं महामेघं दर्दुरः प्रतिनर्दसि । (४३।१)

कामतोयप्रदं लोके नरपर्जन्यम् अर्जुनम् ॥ (४३।२)

यथा च स्वगृहस्थः श्वा व्याघ्रं वनगतं भषेत् । (४४।१)

तथा त्वं भषसे कर्ण नरव्याघ्रं धनंजयम् ॥ (४४।२)

सृगालो ऽपि वने कर्ण शशैः परिवृतो वसन् । (४५।१)

मन्यते सिंहम् आत्मानं यावत् सिंहं न पश्यति ॥ (४५।२)

तथा त्वम् अपि राधेय सिंहम् आत्मानम् इच्छसि । (४६।१)

अपश्यञ् शत्रुदमनं नरव्याघ्रं धनंजयम् ॥ (४६।२)

व्याघ्रं त्वं मन्यसे ऽऽत्मानं यावत् कृष्णौ न पश्यसि । (४७।१)

समास्थिताव् एकरथे सूर्याचन्द्रमसाव् इव ॥ (४७।२)

यावद् गाण्डीवनिर्घोषं न शृणोषि महाहवे । (४८।१)

तावद् एव त्वया कर्ण शक्यं वक्तुं यथेच्छसि ॥ (४८।२)

रथशब्दधनुःशब्दैर् नादयन्तं दिशो दश । (४९।१)

नर्दन्तम् इव शार्दूलं दृष्ट्वा क्रोष्टा भविष्यसि ॥ (४९।२)

नित्यम् एव सृगालस् त्वं नित्यं सिंहो धनंजयः । (५०।१)

वीरप्रद्वेषणान् मूढ नित्यं क्रोष्टेव लक्ष्यसे ॥ (५०।२)

यथाखुः स्याद् बिडालश् च श्वा व्याघ्रश् च बलाबले । (५१।१)

यथा सृगालः सिंहश् च यथा च शशकुञ्जरौ ॥ (५१।२)

यथानृतं च सत्यं च यथा चापि विषामृते । (५२।१)

तथा त्वम् अपि पार्थश् च प्रख्याताव् आत्मकर्मभिः ॥ (५२।२)

संजय उवाच । (५३।१)

अधिक्षिप्तस् तु राधेयः शल्येनामिततेजसा । (५३।२)

शल्यम् आह सुसंक्रुद्धो वाक्शल्यम् अवधारयन् ॥ (५३।३)

गुणान् गुणवतः शल्य गुणवान् वेत्ति नागुणः । (५४।१)

त्वं तु नित्यं गुणैर् हीनः किं ज्ञास्यस्य् अगुणो गुणान् ॥ (५४।२)

अर्जुनस्य महास्त्राणि क्रोधं वीर्यं धनुः शरान् । (५५।१)

अहं शल्याभिजानामि न त्वं जानासि तत् तथा ॥ (५५।२)

एवम् एवात्मनो वीर्यम् अहं वीर्यं च पाण्डवे । (५६।१)

जानन्न् एवाह्वये युद्धे शल्य नाग्निं पतंगवत् ॥ (५६।२)

अस्ति चायम् इषुः शल्य सुपुङ्खो रक्तभोजनः । (५७।१)

एकतूणीशयः पत्री सुधौतः समलंकृतः ॥ (५७।२)

शेते चन्दनपूर्णेन पूजितो बहुलाः समाः । (५८।१)

आहेयो विषवान् उग्रो नराश्वद्विपसंघहा ॥ (५८।२)

एकवीरो महारौद्रस् तनुत्रास्थिविदारणः । (५९।१)

निर्भिन्द्यां येन रुष्टो ऽहम् अपि मेरुं महागिरिम् ॥ (५९।२)

तम् अहं जातु नास्येयम् अन्यस्मिन् फल्गुनाद् ऋते । (६०।१)

कृष्णाद् वा देवकीपुत्रात् सत्यं चात्र शृणुष्व मे ॥ (६०।२)

तेनाहम् इषुणा शल्य वासुदेवधनंजयौ । (६१।१)

योत्स्ये परमसंक्रुद्धस् तत् कर्म सदृशं मम ॥ (६१।२)

सर्वेषां वासुदेवानां कृष्णे लक्ष्मीः प्रतिष्ठिता । (६२।१)

सर्वेषां पाण्डुपुत्राणां जयः पार्थे प्रतिष्ठितः । (६२।२)

उभयं तत् समासाद्य को ऽतिवर्तितुम् अर्हति ॥ (६२।३)

ताव् एतौ पुरुषव्याघ्रौ समेतौ स्यन्दने स्थितौ । (६३।१)

माम् एकम् अभिसंयातौ सुजातं शल्य पश्य मे ॥ (६३।२)

पितृष्वसामातुलजौ भ्रातराव् अपराजितौ । (६४।१)

मणी सूत्र इव प्रोतौ द्रष्टासि निहतौ मया ॥ (६४।२)

अर्जुने गाण्डिवं कृष्णे चक्रं तार्क्ष्यकपिध्वजौ । (६५।१)

भीरूणां त्रासजननौ शल्य हर्षकरौ मम ॥ (६५।२)

त्वं तु दुष्प्रकृतिर् मूढो महायुद्धेष्व् अकोविदः । (६६।१)

भयावतीर्णः संत्रासाद् अबद्धं बहु भाषसे ॥ (६६।२)

संस्तौषि त्वं तु केनापि हेतुना तौ कुदेशज । (६७।१)

तौ हत्वा समरे हन्ता त्वाम् अद्धा सहबान्धवम् ॥ (६७।२)

पापदेशज दुर्बुद्धे क्षुद्र क्षत्रियपांसन । (६८।१)

सुहृद् भूत्वा रिपुः किं मां कृष्णाभ्यां भीषयन्न् असि ॥ (६८।२)

तौ वा ममाद्य हन्तारौ हन्तास्मि समरे स्थितौ । (६९।१)

नाहं बिभेमि कृष्णाभ्यां विजानन्न् आत्मनो बलम् ॥ (६९।२)

वासुदेवसहस्रं वा फल्गुनानां शतानि च । (७०।१)

अहम् एको हनिष्यामि जोषम् आस्स्व कुदेशज ॥ (७०।२)

स्त्रियो बालाश् च वृद्धाश् च प्रायः क्रीडागता जनाः । (७१।१)

या गाथाः सम्प्रगायन्ति कुर्वन्तो ऽध्ययनं यथा । (७१।२)

ता गाथाः शृणु मे शल्य मद्रकेषु दुरात्मसु ॥ (७१।३)

ब्राह्मणैः कथिताः पूर्वं यथावद् राजसंनिधौ । (७२।१)

श्रुत्वा चैकमना मूढ क्षम वा ब्रूहि वोत्तरम् ॥ (७२।२)

मित्रध्रुङ् मद्रको नित्यं यो नो द्वेष्टि स मद्रकः । (७३।१)

मद्रके संगतं नास्ति क्षुद्रवाक्ये नराधमे ॥ (७३।२)

दुरात्मा मद्रको नित्यं नित्यं चानृतिको ऽनृजुः । (७४।१)

यावदन्तं हि दौरात्म्यं मद्रकेष्व् इति नः श्रुतम् ॥ (७४।२)

पिता माता च पुत्रश् च श्वश्रूश्वशुरमातुलाः । (७५।१)

जामाता दुहिता भ्राता नप्ता ते ते च बान्धवाः ॥ (७५।२)

वयस्याभ्यागताश् चान्ये दासीदासं च संगतम् । (७६।१)

पुंभिर् विमिश्रा नार्यश् च ज्ञाताज्ञाताः स्वयेच्छया ॥ (७६।२)

येषां गृहेषु शिष्टानां सक्तुमन्थाशिनां सदा । (७७।१)

पीत्वा सीधुं सगोमांसं नर्दन्ति च हसन्ति च ॥ (७७।२)

यानि चैवाप्य् अबद्धानि प्रवर्तन्ते च कामतः । (७८।१)

कामप्रलापिनो ऽन्योन्यं तेषु धर्मः कथं भवेत् ॥ (७८।२)

मद्रकेषु विलुप्तेषु प्रख्याताशुभकर्मसु । (७९।१)

नापि वैरं न सौहार्दं मद्रकेषु समाचरेत् ॥ (७९।२)

मद्रके संगतं नास्ति मद्रको हि सचापलः । (८०।१)

मद्रकेषु च दुःस्पर्शं शौचं गान्धारकेषु च ॥ (८०।२)

राजयाजकयाज्येन नष्टं दत्तं हविर् भवेत् ॥ (८१।१)

शूद्रसंस्कारको विप्रो यथा याति पराभवम् । (८२।१)

तथा ब्रह्मद्विषो नित्यं गच्छन्तीह पराभवम् ॥ (८२।२)

मद्रके संगतं नास्ति हतं वृश्चिकतो विषम् । (८३।१)

आथर्वणेन मन्त्रेण सर्वा शान्तिः कृता भवेत् ॥ (८३।२)

इति वृश्चिकदष्टस्य नानाविषहतस्य च । (८४।१)

कुर्वन्ति भेषजं प्राज्ञाः सत्यं तच् चापि दृश्यते । (८४।२)

एवं विद्वञ् जोषम् आस्स्व शृणु चात्रोत्तरं वचः ॥ (८४।३)

वासांस्य् उत्सृज्य नृत्यन्ति स्त्रियो या मद्यमोहिताः । (८५।१)

मिथुने ऽसंयताश् चापि यथाकामचराश् च ताः । (८५।२)

तासां पुत्रः कथं धर्मं मद्रको वक्तुम् अर्हति ॥ (८५।३)

यास् तिष्ठन्त्यः प्रमेहन्ति यथैवोष्ट्रीदशेरके । (८६।१)

तासां विभ्रष्टलज्जानां निर्लज्जानां ततस् ततः । (८६।२)

त्वं पुत्रस् तादृशीनां हि धर्मं वक्तुम् इहेच्छसि ॥ (८६।३)

सुवीरकं याच्यमाना मद्रका कषति स्फिजौ । (८७।१)

अदातुकामा वचनम् इदं वदति दारुणम् ॥ (८७।२)

मा मा सुवीरकं कश्चिद् याचतां दयितो मम । (८८।१)

पुत्रं दद्यां प्रतिपदं न तु दद्यां सुवीरकम् ॥ (८८।२)

नार्यो बृहत्यो निर्ह्रीका मद्रकाः कम्बलावृताः । (८९।१)

घस्मरा नष्टशौचाश् च प्राय इत्य् अनुशुश्रुम ॥ (८९।२)

एवमादि मयान्यैर् वा शक्यं वक्तुं भवेद् बहु । (९०।१)

आ केशाग्रान् नखाग्राच् च वक्तव्येषु कुवर्त्मसु ॥ (९०।२)

मद्रकाः सिन्धुसौवीरा धर्मं विद्युः कथं त्व् इह । (९१।१)

पापदेशोद्भवा म्लेच्छा धर्माणाम् अविचक्षणाः ॥ (९१।२)

एष मुख्यतमो धर्मः क्षत्रियस्येति नः श्रुतम् । (९२।१)

यद् आजौ निहतः शेते सद्भिः समभिपूजितः ॥ (९२।२)

आयुधानां संपराये यन् मुच्येयम् अहं ततः । (९३।१)

न मे स प्रथमः कल्पो निधने स्वर्गम् इच्छतः ॥ (९३।२)

सो ऽहं प्रियः सखा चास्मि धार्तराष्ट्रस्य धीमतः । (९४।१)

तदर्थे हि मम प्राणा यच् च मे विद्यते वसु ॥ (९४।२)

व्यक्तं त्वम् अप्य् उपहितः पाण्डवैः पापदेशज । (९५।१)

यथा ह्य् अमित्रवत् सर्वं त्वम् अस्मासु प्रवर्तसे ॥ (९५।२)

कामं न खलु शक्यो ऽहं त्वद्विधानां शतैर् अपि । (९६।१)

संग्रामाद् विमुखः कर्तुं धर्मज्ञ इव नास्तिकैः ॥ (९६।२)

सारङ्ग इव घर्मार्तः कामं विलप शुष्य च । (९७।१)

नाहं भीषयितुं शक्यः क्षत्रवृत्ते व्यवस्थितः ॥ (९७।२)

तनुत्यजां नृसिंहानाम् आहवेष्व् अनिवर्तिनाम् । (९८।१)

या गतिर् गुरुणा प्राङ् मे प्रोक्ता रामेण तां स्मर ॥ (९८।२)

स्वेषां त्राणार्थम् उद्युक्तं वधाय द्विषताम् अपि । (९९।१)

विद्धि माम् आस्थितं वृत्तं पौरूरवसम् उत्तमम् ॥ (९९।२)

न तद् भूतं प्रपश्यामि त्रिषु लोकेषु मद्रक । (१००।१)

यो माम् अस्माद् अभिप्रायाद् वारयेद् इति मे मतिः ॥ (१००।२)

एवं विद्वञ् जोषम् आस्स्व त्रासात् किं बहु भाषसे । (१०१।१)

मा त्वा हत्वा प्रदास्यामि क्रव्याद्भ्यो मद्रकाधम ॥ (१०१।२)

मित्रप्रतीक्षया शल्य धार्तराष्ट्रस्य चोभयोः । (१०२।१)

अपवादतितिक्षाभिस् त्रिभिर् एतैर् हि जीवसि ॥ (१०२।२)

पुनश् चेद् ईदृशं वाक्यं मद्रराज वदिष्यसि । (१०३।१)

शिरस् ते पातयिष्यामि गदया वज्रकल्पया ॥ (१०३।२)

श्रोतारस् त्व् इदम् अद्येह द्रष्टारो वा कुदेशज । (१०४।१)

कर्णं वा जघ्नतुः कृष्णौ कर्णो वापि जघान तौ ॥ (१०४।२)

एवम् उक्त्वा तु राधेयः पुनर् एव विशां पते । (१०५।१)

अब्रवीन् मद्रराजानं याहि याहीत्य् असंभ्रमम् ॥ (१०५।२)