जनमेजय उवाच । (१।१)

कथितो धार्तराष्ट्राणाम् आर्षः संभव उत्तमः । (१।२)

अमानुषो मानुषाणां भवता ब्रह्मवित्तम ॥ (१।३)

नामधेयानि चाप्येषां कथ्यमानानि भागशः । (२।१)

त्वत्तः श्रुतानि मे ब्रह्मन् पाण्डवानां तु कीर्तय ॥ (२।२)

ते हि सर्वे महात्मानो देवराजपराक्रमाः । (३।१)

त्वयैवांशावतरणे देवभागाः प्रकीर्तिताः ॥ (३।२)

तस्माद् इच्छाम्यहं श्रोतुम् अतिमानुषकर्मणाम् । (४।१)

तेषाम् आजननं सर्वं वैशंपायन कीर्तय ॥ (४।२)

वैशंपायन उवाच । (५।१)

राजा पाण्डुर् महारण्ये मृगव्यालनिषेविते । (५।२)

वने मैथुनकालस्थं ददर्श मृगयूथपम् ॥ (५।३)

ततस्तां च मृगीं तं च रुक्मपुङ्खैः सुपत्रिभिः । (६।१)

निर्बिभेद शरैस्तीक्ष्णैः पाण्डुः पञ्चभिर् आशुगैः ॥ (६।२)

स च राजन् महातेजा ऋषिपुत्रस्तपोधनः । (७।१)

भार्यया सह तेजस्वी मृगरूपेण संगतः । (७।२)

मृगो ऋषिर् मृगी भार्या उभौ तौ तपसान्वितौ । (७।३)

रेमाते विपिने भूत्वा निरङ्कुशरतेक्षणौ ॥ (७।४)

संसक्तस्तु तया मृग्या मानुषीम् ईरयन् गिरम् । (८।१)

क्षणेन पतितो भूमौ विललापाकुलेन्द्रियः ॥ (८।२)

मृग उवाच । (९।१)

काममन्युपरीतापि बुद्ध्यङ्गरहितापि च । (९।२)

वर्जयन्ति नृशंसानि पापेष्वभिरता नराः ॥ (९।३)

न विधिं ग्रसते प्रज्ञा प्रज्ञां तु ग्रसते विधिः । (१०।१)

विधिपर्यागतान् अर्थान् प्रज्ञा न प्रतिपद्यते ॥ (१०।२)

शश्वद्धर्मात्मनां मुख्ये कुले जातस्य भारत । (११।१)

कामलोभाभिभूतस्य कथं ते चलिता मतिः ॥ (११।२)

पाण्डुर् उवाच । (१२।१)

शत्रूणां या वधे वृत्तिः सा मृगाणां वधे स्मृता । (१२।२)

राज्ञां मृग न मां मोहात् त्वं गर्हयितुम् अर्हसि ॥ (१२।३)

अछद्मनामायया च मृगाणां वध इष्यते । (१३।१)

स एव धर्मो राज्ञां तु तद् विद्वान् किं नु गर्हसे ॥ (१३।२)

अगस्त्यः सत्रम् आसीनश्चचार मृगयाम् ऋषिः । (१४।१)

आरण्यान् सर्वदैवत्यान् मृगान् प्रोक्ष्य महावने ॥ (१४।२)

प्रमाणदृष्टधर्मेण कथम् अस्मान् विगर्हसे । (१५।१)

अगस्त्यस्याभिचारेण युष्माकं वै वपा हुता ॥ (१५।२)

मृग उवाच । (१६।१)

न रिपून् वै समुद्दिश्य विमुञ्चन्ति पुरा शरान् । (१६।२)

न रिपूणां समाधानं परीप्सन्ते पुरातनाः । (१६।३)

रन्ध्र एषां विशेषेण वधकालः प्रशस्यते ॥ (१६।४)

पाण्डुर् उवाच । (१७।१)

प्रमत्तम् अप्रमत्तं वा विवृतं घ्नन्ति चौजसा । (१७।२)

उपायैर् इषुभिस्तीक्ष्णैः कस्मान् मृग विगर्हसे । (१७।३)

मैथुनस्थं महाराज यत् त्वं हन्या ह्यकारणे ॥ (१७।४)

मृग उवाच । (१८।१)

नाहं घ्नन्तं मृगान् राजन् विगर्हे आत्मकारणात् । (१८।२)

मैथुनं तु प्रतीक्ष्यं मे स्यात् त्वयेहानृशंसतः ॥ (१८।३)

सर्वभूतहिते काले सर्वभूतेप्सिते तथा । (१९।१)

को हि विद्वान् मृगं हन्याच्चरन्तं मैथुनं वने । (१९।२)

अस्यां मृग्यां च राजेन्द्र हर्षान् मैथुनम् आचरम् । (१९।३)

पुरुषार्थफलं कान्तं यत् त्वया वितथं कृतम् ॥ (१९।४)

पौरवाणाम् ऋषीणां च तेषाम् अक्लिष्टकर्मणाम् । (२०।१)

वंशे जातस्य कौरव्य नानुरूपम् इदं तव ॥ (२०।२)

नृशंसं कर्म सुमहत् सर्वलोकविगर्हितम् । (२१।१)

अस्वर्ग्यम् अयशस्यं च अधर्मिष्ठं च भारत ॥ (२१।२)

स्त्रीभोगानां विशेषज्ञः शास्त्रधर्मार्थतत्त्ववित् । (२२।१)

नार्हस्त्वं सुरसंकाश कर्तुम् अस्वर्ग्यम् ईदृशम् ॥ (२२।२)

त्वया नृशंसकर्तारः पापाचाराश्च मानवाः । (२३।१)

निग्राह्याः पार्थिवश्रेष्ठ त्रिवर्गपरिवर्जिताः ॥ (२३।२)

किं कृतं ते नरश्रेष्ठ निघ्नतो माम् अनागसम् । (२४।१)

मुनिं मूलफलाहारं मृगवेषधरं नृप । (२४।२)

वसमानम् अरण्येषु नित्यं शमपरायणम् ॥ (२४।३)

त्वयाहं हिंसितो यस्मात् तस्मात् त्वाम् अप्यसंशयम् । (२५।१)

द्वयोर् नृशंसकर्तारम् अवशं काममोहितम् । (२५।२)

जीवितान्तकरो भाव एवम् एवागमिष्यति ॥ (२५।३)

अहं हि किंदमो नाम तपसाप्रतिमो मुनिः । (२६।१)

व्यपत्रपन् मनुष्याणां मृग्यां मैथुनम् आचरम् ॥ (२६।२)

मृगो भूत्वा मृगैः सार्धं चरामि गहने वने । (२७।१)

गजाश्वमहिषादीनां लज्जा नास्ति चतुष्पदाम् । (२७।२)

लज्जाशङ्काभीतिहीनं मैथुनं परमं सुखम् । (२७।३)

तत् सुखं द्विपदां नास्ति विद्यते तच्चतुष्पदाम् । (२७।४)

नृपाणां मृगया धर्मस्तत्रापि न वधः स्मृतः । (२७।५)

मैथुनासक्तचित्तस्य मृगद्वन्द्वस्य भूमिप । (२७।६)

न तु ते ब्रह्महत्येयं भविष्यत्यविजानतः । (२७।७)

मृगरूपधरं हत्वा माम् एवं काममोहितम् ॥ (२७।८)

अस्य तु त्वं फलं मूढ प्राप्स्यसीदृशम् एव हि । (२८।१)

प्रियया सह संवासं प्राप्य कामविमोहितः । (२८।२)

त्वम् अप्यस्याम् अवस्थायां प्रेतलोकं गमिष्यसि ॥ (२८।३)

अन्तकाले च संवासं यया गन्तासि कान्तया । (२९।१)

प्रेतराजवशं प्राप्तं सर्वभूतदुरत्ययम् । (२९।२)

भक्त्या मतिमतां श्रेष्ठ सैव त्वाम् अनुयास्यति ॥ (२९।३)

वर्तमानः सुखे दुःखं यथाहं प्रापितस्त्वया । (३०।१)

तथा सुखं त्वां सम्प्राप्तं दुःखम् अभ्यागमिष्यति ॥ (३०।२)

वैशंपायन उवाच । (३१।१)

एवम् उक्त्वा सुदुःखार्तो जीवितात् स व्ययुज्यत । (३१।२)

मृगः पाण्डुश्च शोकार्तः क्षणेन समपद्यत ॥ (३१।३)