महाभारतMahābhārata

MBh, 8, 69

1219 of 1995 · 90 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संजय उवाच । (१।१)

saṃjaya uvāca

1.2१.२

तथा निपातिते कर्णे तव सैन्ये च विद्रुते । (१।२)

tathā nipātite karṇe tava sainye ca vidrute |

1.3१.३

आश्लिष्य पार्थं दाशार्हो हर्षाद् वचनम् अब्रवीत् ॥ (१।३)

āśliṣya pārthaṃ dāśārho harṣād vacanam abravīt ||

2.1२.१

हतो बलभिदा वृत्रस् त्वया कर्णो धनंजय । (२।१)

hato balabhidā vṛtras tvayā karṇo dhanaṃjaya |

2.2२.२

वधं वै कर्णवृत्राभ्यां कथयिष्यन्ति मानवाः ॥ (२।२)

vadhaṃ vai karṇavṛtrābhyāṃ kathayiṣyanti mānavāḥ ||

3.1३.१

वज्रिणा निहतो वृत्रः संयुगे भूरितेजसा । (३।१)

vajriṇā nihato vṛtraḥ saṃyuge bhūritejasā |

3.2३.२

त्वया तु निहतः कर्णो धनुषा निशितैः शरैः ॥ (३।२)

tvayā tu nihataḥ karṇo dhanuṣā niśitaiḥ śaraiḥ ||

4.1४.१

तम् इमं विक्रमं लोके प्रथितं ते यशोवहम् । (४।१)

tam imaṃ vikramaṃ loke prathitaṃ te yaśovaham |

4.2४.२

निवेदयावः कौन्तेय धर्मराजाय धीमते ॥ (४।२)

nivedayāvaḥ kaunteya dharmarājāya dhīmate ||

5.1५.१

वधं कर्णस्य संग्रामे दीर्घकालचिकीर्षितम् । (५।१)

vadhaṃ karṇasya saṃgrāme dīrghakālacikīrṣitam |

5.2५.२

निवेद्य धर्मराजस्य त्वम् आनृण्यं गमिष्यसि ॥ (५।२)

nivedya dharmarājasya tvam ānṛṇyaṃ gamiṣyasi ||

6.1६.१

तथेत्य् उक्ते केशवस् तु पार्थेन यदुपुङ्गवः । (६।१)

tathety ukte keśavas tu pārthena yadupuṅgavaḥ |

6.2६.२

पर्यवर्तयद् अव्यग्रो रथं रथवरस्य तम् ॥ (६।२)

paryavartayad avyagro rathaṃ rathavarasya tam ||

7.1७.१

धृष्टद्युम्नं युधामन्युं माद्रीपुत्रौ वृकोदरम् । (७।१)

dhṛṣṭadyumnaṃ yudhāmanyuṃ mādrīputrau vṛkodaram |

7.2७.२

युयुधानं च गोविन्द इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (७।२)

yuyudhānaṃ ca govinda idaṃ vacanam abravīt ||

8.1८.१

परान् अभिमुखा यत्तास् तिष्ठध्वं भद्रम् अस्तु वः । (८।१)

parān abhimukhā yattās tiṣṭhadhvaṃ bhadram astu vaḥ |

8.2८.२

यावद् आवेद्यते राज्ञे हतः कर्णो ऽर्जुनेन वै ॥ (८।२)

yāvad āvedyate rājñe hataḥ karṇo 'rjunena vai ||

9.1९.१

स तैः शूरैर् अनुज्ञातो ययौ राजनिवेशनम् । (९।१)

sa taiḥ śūrair anujñāto yayau rājaniveśanam |

9.2९.२

पार्थम् आदाय गोविन्दो ददर्श च युधिष्ठिरम् ॥ (९।२)

pārtham ādāya govindo dadarśa ca yudhiṣṭhiram ||

10.1१०.१

शयानं राजशार्दूलं काञ्चने शयनोत्तमे । (१०।१)

śayānaṃ rājaśārdūlaṃ kāñcane śayanottame |

10.2१०.२

अगृह्णीतां च चरणौ मुदितौ पार्थिवस्य तौ ॥ (१०।२)

agṛhṇītāṃ ca caraṇau muditau pārthivasya tau ||

11.1११.१

तयोः प्रहर्षम् आलक्ष्य प्रहारांश् चातिमानुषान् । (११।१)

tayoḥ praharṣam ālakṣya prahārāṃś cātimānuṣān |

11.2११.२

राधेयं निहतं मत्वा समुत्तस्थौ युधिष्ठिरः ॥ (११।२)

rādheyaṃ nihataṃ matvā samuttasthau yudhiṣṭhiraḥ ||

12.1१२.१

ततो ऽस्मै तद् यथावृत्तं वासुदेवः प्रियंवदः । (१२।१)

tato 'smai tad yathāvṛttaṃ vāsudevaḥ priyaṃvadaḥ |

12.2१२.२

कथयामास कर्णस्य निधनं यदुनन्दनः ॥ (१२।२)

kathayāmāsa karṇasya nidhanaṃ yadunandanaḥ ||

13.1१३.१

ईषद् उत्स्मयमानस् तु कृष्णो राजानम् अब्रवीत् । (१३।१)

īṣad utsmayamānas tu kṛṣṇo rājānam abravīt |

13.2१३.२

युधिष्ठिरं हतामित्रं कृताञ्जलिर् अथाच्युतः ॥ (१३।२)

yudhiṣṭhiraṃ hatāmitraṃ kṛtāñjalir athācyutaḥ ||

14.1१४.१

दिष्ट्या गाण्डीवधन्वा च पाण्डवश् च वृकोदरः । (१४।१)

diṣṭyā gāṇḍīvadhanvā ca pāṇḍavaś ca vṛkodaraḥ |

14.2१४.२

त्वं चापि कुशली राजन् माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥ (१४।२)

tvaṃ cāpi kuśalī rājan mādrīputrau ca pāṇḍavau ||

15.1१५.१

मुक्ता वीरक्षयाद् अस्मात् संग्रामाल् लोमहर्षणात् । (१५।१)

muktā vīrakṣayād asmāt saṃgrāmāl lomaharṣaṇāt |

15.2१५.२

क्षिप्रम् उत्तरकालानि कुरु कार्याणि पार्थिव ॥ (१५।२)

kṣipram uttarakālāni kuru kāryāṇi pārthiva ||

16.1१६.१

हतो वैकर्तनः क्रूरः सूतपुत्रो महाबलः । (१६।१)

hato vaikartanaḥ krūraḥ sūtaputro mahābalaḥ |

16.2१६.२

दिष्ट्या जयसि राजेन्द्र दिष्ट्या वर्धसि पाण्डव ॥ (१६।२)

diṣṭyā jayasi rājendra diṣṭyā vardhasi pāṇḍava ||

17.1१७.१

यः स द्यूतजितां कृष्णां प्राहसत् पुरुषाधमः । (१७।१)

yaḥ sa dyūtajitāṃ kṛṣṇāṃ prāhasat puruṣādhamaḥ |

17.2१७.२

तस्याद्य सूतपुत्रस्य भूमिः पिबति शोणितम् ॥ (१७।२)

tasyādya sūtaputrasya bhūmiḥ pibati śoṇitam ||

18.1१८.१

शेते ऽसौ शरदीर्णाङ्गः शत्रुस् ते कुरुपुंगव । (१८।१)

śete 'sau śaradīrṇāṅgaḥ śatrus te kurupuṃgava |

18.2१८.२

तं पश्य पुरुषव्याघ्र विभिन्नं बहुधा शरैः ॥ (१८।२)

taṃ paśya puruṣavyāghra vibhinnaṃ bahudhā śaraiḥ ||

19.1१९.१

युधिष्ठिरस् तु दाशार्हं प्रहृष्टः प्रत्यपूजयत् । (१९।१)

yudhiṣṭhiras tu dāśārhaṃ prahṛṣṭaḥ pratyapūjayat |

19.2१९.२

दिष्ट्या दिष्ट्येति राजेन्द्र प्रीत्या चेदम् उवाच ह ॥ (१९।२)

diṣṭyā diṣṭyeti rājendra prītyā cedam uvāca ha ||

20.1२०.१

नैतच् चित्रं महाबाहो त्वयि देवकिनन्दन । (२०।१)

naitac citraṃ mahābāho tvayi devakinandana |

20.2२०.२

त्वया सारथिना पार्थो यत् कुर्याद् अद्य पौरुषम् ॥ (२०।२)

tvayā sārathinā pārtho yat kuryād adya pauruṣam ||

21.1२१.१

प्रगृह्य च कुरुश्रेष्ठः साङ्गदं दक्षिणं भुजम् । (२१।१)

pragṛhya ca kuruśreṣṭhaḥ sāṅgadaṃ dakṣiṇaṃ bhujam |

21.2२१.२

उवाच धर्मभृत् पार्थ उभौ तौ केशवार्जुनौ ॥ (२१।२)

uvāca dharmabhṛt pārtha ubhau tau keśavārjunau ||

22.1२२.१

नरनारायणौ देवौ कथितौ नारदेन ह । (२२।१)

naranārāyaṇau devau kathitau nāradena ha |

22.2२२.२

धर्मसंस्थापने युक्तौ पुराणौ पुरुषोत्तमौ ॥ (२२।२)

dharmasaṃsthāpane yuktau purāṇau puruṣottamau ||

23.1२३.१

असकृच् चापि मेधावी कृष्णद्वैपायनो मम । (२३।१)

asakṛc cāpi medhāvī kṛṣṇadvaipāyano mama |

23.2२३.२

कथाम् एतां महाबाहो दिव्याम् अकथयत् प्रभुः ॥ (२३।२)

kathām etāṃ mahābāho divyām akathayat prabhuḥ ||

24.1२४.१

तव कृष्ण प्रभावेण गाण्डीवेन धनंजयः । (२४।१)

tava kṛṣṇa prabhāveṇa gāṇḍīvena dhanaṃjayaḥ |

24.2२४.२

जयत्य् अभिमुखाञ् शत्रून् न चासीद् विमुखः क्वचित् ॥ (२४।२)

jayaty abhimukhāñ śatrūn na cāsīd vimukhaḥ kvacit ||

25.1२५.१

जयश् चैव ध्रुवो ऽस्माकं न त्व् अस्माकं पराजयः । (२५।१)

jayaś caiva dhruvo 'smākaṃ na tv asmākaṃ parājayaḥ |

25.2२५.२

यदा त्वं युधि पार्थस्य सारथ्यम् उपजग्मिवान् ॥ (२५।२)

yadā tvaṃ yudhi pārthasya sārathyam upajagmivān ||

26.1२६.१

एवम् उक्त्वा महाराज तं रथं हेमभूषितम् । (२६।१)

evam uktvā mahārāja taṃ rathaṃ hemabhūṣitam |

26.2२६.२

दन्तवर्णैर् हयैर् युक्तं कालवालैर् महारथः ॥ (२६।२)

dantavarṇair hayair yuktaṃ kālavālair mahārathaḥ ||

27.1२७.१

आस्थाय पुरुषव्याघ्रः स्वबलेनाभिसंवृतः । (२७।१)

āsthāya puruṣavyāghraḥ svabalenābhisaṃvṛtaḥ |

27.2२७.२

कृष्णार्जुनाभ्यां वीराभ्याम् अनुमन्य ततः प्रियम् ॥ (२७।२)

kṛṣṇārjunābhyāṃ vīrābhyām anumanya tataḥ priyam ||

28.1२८.१

आगतो बहुवृत्तान्तं द्रष्टुम् आयोधनं तदा । (२८।१)

āgato bahuvṛttāntaṃ draṣṭum āyodhanaṃ tadā |

28.2२८.२

आभाषमाणस् तौ वीराव् उभौ माधवफल्गुनौ ॥ (२८।२)

ābhāṣamāṇas tau vīrāv ubhau mādhavaphalgunau ||

29.1२९.१

स ददर्श रणे कर्णं शयानं पुरुषर्षभम् । (२९।१)

sa dadarśa raṇe karṇaṃ śayānaṃ puruṣarṣabham |

29.2२९.२

गाण्डीवमुक्तैर् विशिखैः सर्वतः शकलीकृतम् ॥ (२९।२)

gāṇḍīvamuktair viśikhaiḥ sarvataḥ śakalīkṛtam ||

30.1३०.१

सपुत्रं निहतं दृष्ट्वा कर्णं राजा युधिष्ठिरः । (३०।१)

saputraṃ nihataṃ dṛṣṭvā karṇaṃ rājā yudhiṣṭhiraḥ |

30.2३०.२

प्रशशंस नरव्याघ्राव् उभौ माधवपाण्डवौ ॥ (३०।२)

praśaśaṃsa naravyāghrāv ubhau mādhavapāṇḍavau ||

31.1३१.१

अद्य राजास्मि गोविन्द पृथिव्यां भ्रातृभिः सह । (३१।१)

adya rājāsmi govinda pṛthivyāṃ bhrātṛbhiḥ saha |

31.2३१.२

त्वया नाथेन वीरेण विदुषा परिपालितः ॥ (३१।२)

tvayā nāthena vīreṇa viduṣā paripālitaḥ ||

32.1३२.१

हतं दृष्ट्वा नरव्याघ्रं राधेयम् अभिमानिनम् । (३२।१)

hataṃ dṛṣṭvā naravyāghraṃ rādheyam abhimāninam |

32.2३२.२

निराशो ऽद्य दुरात्मासौ धार्तराष्ट्रो भविष्यति । (३२।२)

nirāśo 'dya durātmāsau dhārtarāṣṭro bhaviṣyati |

32.3३२.३

जीविताच् चापि राज्याच् च हते कर्णे महारथे ॥ (३२।३)

jīvitāc cāpi rājyāc ca hate karṇe mahārathe ||

33.1३३.१

त्वत्प्रसादाद् वयं चैव कृतार्थाः पुरुषर्षभ । (३३।१)

tvatprasādād vayaṃ caiva kṛtārthāḥ puruṣarṣabha |

33.2३३.२

त्वं च गाण्डीवधन्वा च विजयी यदुनन्दन । (३३।२)

tvaṃ ca gāṇḍīvadhanvā ca vijayī yadunandana |

33.3३३.३

दिष्ट्या जयसि गोविन्द दिष्ट्या कर्णो निपातितः ॥ (३३।३)

diṣṭyā jayasi govinda diṣṭyā karṇo nipātitaḥ ||

34.1३४.१

एवं स बहुशो हृष्टः प्रशशंस जनार्दनम् । (३४।१)

evaṃ sa bahuśo hṛṣṭaḥ praśaśaṃsa janārdanam |

34.2३४.२

अर्जुनं चापि राजेन्द्र धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ (३४।२)

arjunaṃ cāpi rājendra dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ||

35.1३५.१

ततो भीमप्रभृतिभिः सर्वैश् च भ्रातृभिर् वृतम् । (३५।१)

tato bhīmaprabhṛtibhiḥ sarvaiś ca bhrātṛbhir vṛtam |

35.2३५.२

वर्धयन्ति स्म राजानं हर्षयुक्ता महारथाः ॥ (३५।२)

vardhayanti sma rājānaṃ harṣayuktā mahārathāḥ ||

36.1३६.१

नकुलः सहदेवश् च पाण्डवश् च वृकोदरः । (३६।१)

nakulaḥ sahadevaś ca pāṇḍavaś ca vṛkodaraḥ |

36.2३६.२

सात्यकिश् च महाराज वृष्णीनां प्रवरो रथः ॥ (३६।२)

sātyakiś ca mahārāja vṛṣṇīnāṃ pravaro rathaḥ ||

37.1३७.१

धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च पाण्डुपाञ्चालसृञ्जयाः । (३७।१)

dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca pāṇḍupāñcālasṛñjayāḥ |

37.2३७.२

पूजयन्ति स्म कौन्तेयं निहते सूतनन्दने ॥ (३७।२)

pūjayanti sma kaunteyaṃ nihate sūtanandane ||

38.1३८.१

ते वर्धयित्वा नृपतिं पाण्डुपुत्रं युधिष्ठिरम् । (३८।१)

te vardhayitvā nṛpatiṃ pāṇḍuputraṃ yudhiṣṭhiram |

38.2३८.२

जितकाशिनो लब्धलक्षा युद्धशौण्डाः प्रहारिणः ॥ (३८।२)

jitakāśino labdhalakṣā yuddhaśauṇḍāḥ prahāriṇaḥ ||

39.1३९.१

स्तुवन्तः स्तवयुक्ताभिर् वाग्भिः कृष्णौ परंतपौ । (३९।१)

stuvantaḥ stavayuktābhir vāgbhiḥ kṛṣṇau paraṃtapau |

39.2३९.२

जग्मुः स्वशिबिरायैव मुदा युक्ता महारथाः ॥ (३९।२)

jagmuḥ svaśibirāyaiva mudā yuktā mahārathāḥ ||

40.1४०.१

एवम् एष क्षयो वृत्तः सुमहांल्लोमहर्षणः । (४०।१)

evam eṣa kṣayo vṛttaḥ sumahāṃllomaharṣaṇaḥ |

40.2४०.२

तव दुर्मन्त्रिते राजन्न् अतीतं किं नु शोचसि ॥ (४०।२)

tava durmantrite rājann atītaṃ kiṃ nu śocasi ||

41.1४१.१

वैशंपायन उवाच । (४१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

41.2४१.२

श्रुत्वा तद् अप्रियं राजन् धृतराष्ट्रो महीपतिः । (४१।२)

śrutvā tad apriyaṃ rājan dhṛtarāṣṭro mahīpatiḥ |

41.3४१.३

पपात भूमौ निश्चेष्टः कौरव्यः परमार्तिवान् । (४१।३)

papāta bhūmau niśceṣṭaḥ kauravyaḥ paramārtivān |

41.4४१.४

तथा सत्यव्रता देवी गान्धारी धर्मदर्शिनी ॥ (४१।४)

tathā satyavratā devī gāndhārī dharmadarśinī ||

42.0४२.०

तं प्रत्यगृह्णाद् विदुरो नृपतिं संजयस् तथा । (४२।०)

पर्याश्वासयतश् चैवं ताव् उभाव् एव भूमिपम् ॥ (४२।०)

taṃ pratyagṛhṇād viduro nṛpatiṃ saṃjayas tathā |

paryāśvāsayataś caivaṃ tāv ubhāv eva bhūmipam ||

43.1४३.१

तथैवोत्थापयामासुर्गान्धारीं राजयोषितः । (४३।१)

tathaivotthāpayāmāsurgāndhārīṃ rājayoṣitaḥ |

43.2४३.२

ताभ्याम् आश्वासितो राजा तूष्णीमासीद्विचेतनः ॥ (४३।२)

tābhyām āśvāsito rājā tūṣṇīmāsīdvicetanaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 8, 69

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit