महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 52

52 of 1995 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

शौनक उवाच । (१।१)

śaunaka uvāca

1.2१.२

ये सर्पाः सर्पसत्रे ऽस्मिन् पतिता हव्यवाहने । (१।२)

ye sarpāḥ sarpasatre 'smin patitā havyavāhane |

1.3१.३

तेषां नामानि सर्वेषां श्रोतुम् इच्छामि सूतज ॥ (१।३)

teṣāṃ nāmāni sarveṣāṃ śrotum icchāmi sūtaja ||

2.1२.१

सूत उवाच । (२।१)

sūta uvāca

2.2२.२

सहस्राणि बहून्यस्मिन् प्रयुतान्यर्बुदानि च । (२।२)

sahasrāṇi bahūnyasmin prayutānyarbudāni ca |

2.3२.३

न शक्यं परिसंख्यातुं बहुत्वाद् वेदवित्तम ॥ (२।३)

na śakyaṃ parisaṃkhyātuṃ bahutvād vedavittama ||

3.1३.१

यथास्मृति तु नामानि पन्नगानां निबोध मे । (३।१)

yathāsmṛti tu nāmāni pannagānāṃ nibodha me |

3.2३.२

उच्यमानानि मुख्यानां हुतानां जातवेदसि ॥ (३।२)

ucyamānāni mukhyānāṃ hutānāṃ jātavedasi ||

4.1४.१

वासुकेः कुलजांस्तावत् प्राधान्येन निबोध मे । (४।१)

vāsukeḥ kulajāṃstāvat prādhānyena nibodha me |

4.2४.२

नीलरक्तान् सितान् घोरान् महाकायान् विषोल्बणान् । (४।२)

nīlaraktān sitān ghorān mahākāyān viṣolbaṇān |

4.3४.३

अवशान् मातृवाग्दण्डपीडितान् कृपणान् हुतान् ॥ (४।३)

avaśān mātṛvāgdaṇḍapīḍitān kṛpaṇān hutān ||

5.1५.१

कोटिको मानसः पूर्णः सहः पैलो हलीसकः । (५।१)

koṭiko mānasaḥ pūrṇaḥ sahaḥ pailo halīsakaḥ |

5.2५.२

पिच्छिलः कोणपश्चक्रः कोणवेगः प्रकालनः ॥ (५।२)

picchilaḥ koṇapaścakraḥ koṇavegaḥ prakālanaḥ ||

6.1६.१

हिरण्यवाहः शरणः कक्षकः कालदन्तकः । (६।१)

hiraṇyavāhaḥ śaraṇaḥ kakṣakaḥ kāladantakaḥ |

6.2६.२

एते वासुकिजा नागाः प्रविष्टा हव्यवाहनम् । (६।२)

ete vāsukijā nāgāḥ praviṣṭā havyavāhanam |

6.3६.३

अन्ये च बहवो विप्र तथा वै कुलसंभवाः । (६।३)

anye ca bahavo vipra tathā vai kulasaṃbhavāḥ |

6.4६.४

प्रदीप्ताग्नौ हुताः सर्वे घोररूपा महाबलाः ॥ (६।४)

pradīptāgnau hutāḥ sarve ghorarūpā mahābalāḥ ||

7.1७.१

तक्षकस्य कुले जातान् प्रवक्ष्यामि निबोध तान् । (७।१)

takṣakasya kule jātān pravakṣyāmi nibodha tān |

7.2७.२

पुच्छण्डको मण्डलकः पिण्डभेत्ता रभेणकः ॥ (७।२)

pucchaṇḍako maṇḍalakaḥ piṇḍabhettā rabheṇakaḥ ||

8.1८.१

उच्छिखः सुरसो द्रङ्गो बलहेडो विरोहणः । (८।१)

ucchikhaḥ suraso draṅgo balaheḍo virohaṇaḥ |

8.2८.२

शिलीशलकरो मूकः सुकुमारः प्रवेपनः ॥ (८।२)

śilīśalakaro mūkaḥ sukumāraḥ pravepanaḥ ||

9.1९.१

मुद्गरः शशरोमा च सुमना वेगवाहनः । (९।१)

mudgaraḥ śaśaromā ca sumanā vegavāhanaḥ |

9.2९.२

एते तक्षकजा नागाः प्रविष्टा हव्यवाहनम् ॥ (९।२)

ete takṣakajā nāgāḥ praviṣṭā havyavāhanam ||

10.1१०.१

पारावतः पारियात्रः पाण्डरो हरिणः कृशः । (१०।१)

pārāvataḥ pāriyātraḥ pāṇḍaro hariṇaḥ kṛśaḥ |

10.2१०.२

सुभोजनः पराशश्च वीर्यवान् एकसाहसः । (१०।२)

subhojanaḥ parāśaśca vīryavān ekasāhasaḥ |

10.3१०.३

विहंगः शरभो मोदः प्रमोदः संहताङ्गदः ॥ (१०।३)

vihaṃgaḥ śarabho modaḥ pramodaḥ saṃhatāṅgadaḥ ||

11.1११.१

ऐरावतकुलाद् एते प्रविष्टा हव्यवाहनम् । (११।१)

airāvatakulād ete praviṣṭā havyavāhanam |

11.2११.२

कौरव्यकुलजान् नागाञ् शृणु मे द्विजसत्तम ॥ (११।२)

kauravyakulajān nāgāñ śṛṇu me dvijasattama ||

12.1१२.१

ऐण्डिलः कुण्डलो मुण्डो वेणिस्कन्धः कुमारकः । (१२।१)

aiṇḍilaḥ kuṇḍalo muṇḍo veṇiskandhaḥ kumārakaḥ |

12.2१२.२

बाहुकः शृङ्गवेगश्च धूर्तकः पातपातरौ । (१२।२)

bāhukaḥ śṛṅgavegaśca dhūrtakaḥ pātapātarau |

12.3१२.३

कौरव्यकुलजास्त्वेते प्रविष्टा हव्यवाहनम् । (१२।३)

kauravyakulajāstvete praviṣṭā havyavāhanam |

12.4१२.४

एते कौरव्यजा नागा विभावसुमुखं गताः ॥ (१२।४)

ete kauravyajā nāgā vibhāvasumukhaṃ gatāḥ ||

13.1१३.१

धृतराष्ट्रकुले जाताञ् शृणु नागान् यथातथम् । (१३।१)

dhṛtarāṣṭrakule jātāñ śṛṇu nāgān yathātatham |

13.2१३.२

कीर्त्यमानान् मया ब्रह्मन् वातवेगान् विषोल्बणान् ॥ (१३।२)

kīrtyamānān mayā brahman vātavegān viṣolbaṇān ||

14.1१४.१

शङ्कुकर्णः पिङ्गलकः कुठारमुखमेचकौ । (१४।१)

śaṅkukarṇaḥ piṅgalakaḥ kuṭhāramukhamecakau |

14.2१४.२

पूर्णाङ्गदः पूर्णमुखः प्रहसः शकुनिर् हरिः ॥ (१४।२)

pūrṇāṅgadaḥ pūrṇamukhaḥ prahasaḥ śakunir hariḥ ||

15.1१५.१

आमाहठः कोमठकः श्वसनो मानवो वटः । (१५।१)

āmāhaṭhaḥ komaṭhakaḥ śvasano mānavo vaṭaḥ |

15.2१५.२

भैरवो मुण्डवेदाङ्गः पिशङ्गश्चोद्रपारगः ॥ (१५।२)

bhairavo muṇḍavedāṅgaḥ piśaṅgaścodrapāragaḥ ||

16.1१६.१

ऋषभो वेगवान् नाम पिण्डारकमहाहनू । (१६।१)

ṛṣabho vegavān nāma piṇḍārakamahāhanū |

16.2१६.२

रक्ताङ्गः सर्वसारङ्गः समृद्धः पाटराक्षसौ ॥ (१६।२)

raktāṅgaḥ sarvasāraṅgaḥ samṛddhaḥ pāṭarākṣasau ||

17.1१७.१

वराहको वारणकः सुमित्रश्चित्रवेदिकः । (१७।१)

varāhako vāraṇakaḥ sumitraścitravedikaḥ |

17.2१७.२

वराहको वारुणकः सुचित्रा एत्रवेणिकः । (१७।२)

varāhako vāruṇakaḥ sucitrā etraveṇikaḥ |

17.3१७.३

पराशरस्तरुणको मणिस्कन्धस्तथारुणिः ॥ (१७।३)

parāśarastaruṇako maṇiskandhastathāruṇiḥ ||

18.1१८.१

इति नागा मया ब्रह्मन् कीर्तिताः कीर्तिवर्धनाः । (१८।१)

iti nāgā mayā brahman kīrtitāḥ kīrtivardhanāḥ |

18.2१८.२

प्राधान्येन बहुत्वात् तु न सर्वे परिकीर्तिताः ॥ (१८।२)

prādhānyena bahutvāt tu na sarve parikīrtitāḥ ||

19.1१९.१

एतेषां पुत्रपौत्रास्तु प्रसवस्य च संततिः । (१९।१)

eteṣāṃ putrapautrāstu prasavasya ca saṃtatiḥ |

19.2१९.२

न शक्याः परिसंख्यातुं ये दीप्तं पावकं गताः ॥ (१९।२)

na śakyāḥ parisaṃkhyātuṃ ye dīptaṃ pāvakaṃ gatāḥ ||

20.1२०.१

सप्तशीर्षा द्विशीर्षाश्च पञ्चशीर्षास्तथापरे । (२०।१)

saptaśīrṣā dviśīrṣāśca pañcaśīrṣāstathāpare |

20.2२०.२

शतशीर्षास्तथा नागाः कालानलविषोल्बणाः । (२०।२)

śataśīrṣāstathā nāgāḥ kālānalaviṣolbaṇāḥ |

20.3२०.३

दशशीर्षाः शतशीर्षास्तथान्ये बहुशीर्षकाः । (२०।३)

daśaśīrṣāḥ śataśīrṣāstathānye bahuśīrṣakāḥ |

20.4२०.४

कालानलविषा घोरा हुताः शतसहस्रशः ॥ (२०।४)

kālānalaviṣā ghorā hutāḥ śatasahasraśaḥ ||

21.1२१.१

महाकाया महावीर्याः शैलशृङ्गसमुच्छ्रयाः । (२१।१)

mahākāyā mahāvīryāḥ śailaśṛṅgasamucchrayāḥ |

21.2२१.२

योजनायामविस्तारा द्वियोजनसमायताः । (२१।२)

yojanāyāmavistārā dviyojanasamāyatāḥ |

21.3२१.३

पञ्चयोजनविस्तारा दशद्वादशसंख्यया ॥ (२१।३)

pañcayojanavistārā daśadvādaśasaṃkhyayā ||

22.1२२.१

कामरूपाः कामगमा दीप्तानलविषोल्बणाः । (२२।१)

kāmarūpāḥ kāmagamā dīptānalaviṣolbaṇāḥ |

22.2२२.२

दग्धास्तत्र महासत्रे ब्रह्मदण्डनिपीडिताः ॥ (२२।२)

dagdhāstatra mahāsatre brahmadaṇḍanipīḍitāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 52

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit