महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 43

341 of 1995 · 79 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशम्पायन उवाच । (१।१)

vaiśampāyana uvāca

1.2१.२

गतेषु लोकपालेषु पार्थः शत्रुनिबर्हणः । (१।२)

gateṣu lokapāleṣu pārthaḥ śatrunibarhaṇaḥ |

1.3१.३

चिन्तयामास राजेन्द्र देवराजरथागमम् ॥ (१।३)

cintayāmāsa rājendra devarājarathāgamam ||

2.1२.१

ततश् चिन्तयमानस्य गुडाकेशस्य धीमतः । (२।१)

tataś cintayamānasya guḍākeśasya dhīmataḥ |

2.2२.२

रथो मातलिसंयुक्त आजगाम महाप्रभः ॥ (२।२)

ratho mātalisaṃyukta ājagāma mahāprabhaḥ ||

3.1३.१

नभो वितिमिरं कुर्वञ्जलदान् पाटयन्न् इव । (३।१)

nabho vitimiraṃ kurvañjaladān pāṭayann iva |

3.2३.२

दिशः सम्पूरयन् नादैर् महामेघरवोपमैः ॥ (३।२)

diśaḥ sampūrayan nādair mahāmegharavopamaiḥ ||

4.1४.१

असयः शक्तयो भीमा गदाश् चोग्रप्रदर्शनाः । (४।१)

asayaḥ śaktayo bhīmā gadāś cograpradarśanāḥ |

4.2४.२

दिव्यप्रभावाः प्रासाश् च विद्युतश् च महाप्रभाः ॥ (४।२)

divyaprabhāvāḥ prāsāś ca vidyutaś ca mahāprabhāḥ ||

5.1५.१

तथैवाशनयस् तत्र चक्रयुक्ता हुडा गुडाः । (५।१)

tathaivāśanayas tatra cakrayuktā huḍā guḍāḥ |

5.2५.२

वायुस्फोटाः सनिर्घाता बर्हिमेघनिभस्वनाः ॥ (५।२)

vāyusphoṭāḥ sanirghātā barhimeghanibhasvanāḥ ||

6.1६.१

तत्र नागा महाकाया ज्वलितास्याः सुदारुणाः । (६।१)

tatra nāgā mahākāyā jvalitāsyāḥ sudāruṇāḥ |

6.2६.२

सिताभ्रकूटप्रतिमाः संहताश्च यथोपलाः ॥ (६।२)

sitābhrakūṭapratimāḥ saṃhatāśca yathopalāḥ ||

7.1७.१

दश वाजिसहस्राणि हरीणां वातरंहसाम् । (७।१)

daśa vājisahasrāṇi harīṇāṃ vātaraṃhasām |

7.2७.२

वहन्ति यं नेत्रमुषं दिव्यं मायामयं रथम् ॥ (७।२)

vahanti yaṃ netramuṣaṃ divyaṃ māyāmayaṃ ratham ||

8.1८.१

तत्रापश्यन् महानीलं वैजयन्तं महाप्रभम् । (८।१)

tatrāpaśyan mahānīlaṃ vaijayantaṃ mahāprabham |

8.2८.२

ध्वजम् इन्दीवरश्यामं वंशं कनकभूषणम् ॥ (८।२)

dhvajam indīvaraśyāmaṃ vaṃśaṃ kanakabhūṣaṇam ||

9.1९.१

तस्मिन् रथे स्थितं सूतं तप्तहेमविभूषितम् । (९।१)

tasmin rathe sthitaṃ sūtaṃ taptahemavibhūṣitam |

9.2९.२

दृष्ट्वा पार्थो महाबाहुर् देवम् एवान्वतर्कयत् ॥ (९।२)

dṛṣṭvā pārtho mahābāhur devam evānvatarkayat ||

10.1१०.१

तथा तर्कयतस् तस्य फल्गुनस्याथ मातलिः । (१०।१)

tathā tarkayatas tasya phalgunasyātha mātaliḥ |

10.2१०.२

संनतः प्रश्रितो भूत्वा वाक्यम् अर्जुनम् अब्रवीत् ॥ (१०।२)

saṃnataḥ praśrito bhūtvā vākyam arjunam abravīt ||

11.1११.१

भो भो शक्रात्मज श्रीमाञ्शक्रस् त्वां द्रष्टुम् इच्छति । (११।१)

bho bho śakrātmaja śrīmāñśakras tvāṃ draṣṭum icchati |

11.2११.२

आरोहतु भवाञ्शीघ्रं रथम् इन्द्रस्य संमतम् ॥ (११।२)

ārohatu bhavāñśīghraṃ ratham indrasya saṃmatam ||

12.1१२.१

आह माम् अमरश्रेष्ठः पिता तव शतक्रतुः । (१२।१)

āha mām amaraśreṣṭhaḥ pitā tava śatakratuḥ |

12.2१२.२

कुन्तीसुतम् इह प्राप्तं पश्यन्तु त्रिदशालयाः ॥ (१२।२)

kuntīsutam iha prāptaṃ paśyantu tridaśālayāḥ ||

13.1१३.१

एष शक्रः परिवृतो देवैर् ऋषिगणैस् तथा । (१३।१)

eṣa śakraḥ parivṛto devair ṛṣigaṇais tathā |

13.2१३.२

गन्धर्वैर् अप्सरोभिश् च त्वां दिदृक्षुः प्रतीक्षते ॥ (१३।२)

gandharvair apsarobhiś ca tvāṃ didṛkṣuḥ pratīkṣate ||

14.1१४.१

अस्माल्लोकाद् देवलोकं पाकशासनशासनात् । (१४।१)

asmāllokād devalokaṃ pākaśāsanaśāsanāt |

14.2१४.२

आरोह त्वं मया सार्धं लब्धास्त्रः पुनर् एष्यसि ॥ (१४।२)

āroha tvaṃ mayā sārdhaṃ labdhāstraḥ punar eṣyasi ||

15.1१५.१

अर्जुन उवाच । (१५।१)

arjuna uvāca

15.2१५.२

मातले गच्छ शीघ्रं त्वम् आरोहस्व रथोत्तमम् । (१५।२)

mātale gaccha śīghraṃ tvam ārohasva rathottamam |

15.3१५.३

राजसूयाश्वमेधानां शतैर् अपि सुदुर्लभम् ॥ (१५।३)

rājasūyāśvamedhānāṃ śatair api sudurlabham ||

16.1१६.१

पार्थिवैः सुमहाभागैर् यज्वभिर् भूरिदक्षिणैः । (१६।१)

pārthivaiḥ sumahābhāgair yajvabhir bhūridakṣiṇaiḥ |

16.2१६.२

दैवतैर् वा समारोढुं दानवैर् वा रथोत्तमम् ॥ (१६।२)

daivatair vā samāroḍhuṃ dānavair vā rathottamam ||

17.1१७.१

नातप्ततपसा शक्य एष दिव्यो महारथः । (१७।१)

nātaptatapasā śakya eṣa divyo mahārathaḥ |

17.2१७.२

द्रष्टुं वाप्यथवा स्प्रष्टुम् आरोढुं कुत एव तु ॥ (१७।२)

draṣṭuṃ vāpyathavā spraṣṭum āroḍhuṃ kuta eva tu ||

18.1१८.१

त्वयि प्रतिष्ठिते साधो रथस्थे स्थिरवाजिनि । (१८।१)

tvayi pratiṣṭhite sādho rathasthe sthiravājini |

18.2१८.२

पश्चाद् अहम् अथारोक्ष्ये सुकृती सत्पथं यथा ॥ (१८।२)

paścād aham athārokṣye sukṛtī satpathaṃ yathā ||

19.1१९.१

वैशम्पायन उवाच । (१९।१)

vaiśampāyana uvāca

19.2१९.२

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा मातलिः शक्रसारथिः । (१९।२)

tasya tad vacanaṃ śrutvā mātaliḥ śakrasārathiḥ |

19.3१९.३

आरुरोह रथं शीघ्रं हयान् येमे च रश्मिभिः ॥ (१९।३)

āruroha rathaṃ śīghraṃ hayān yeme ca raśmibhiḥ ||

20.1२०.१

ततो ऽर्जुनो हृष्टमना गङ्गायाम् आप्लुतः शुचिः । (२०।१)

tato 'rjuno hṛṣṭamanā gaṅgāyām āplutaḥ śuciḥ |

20.2२०.२

जजाप जप्यं कौन्तेयो विधिवत् कुरुनन्दनः ॥ (२०।२)

jajāpa japyaṃ kaunteyo vidhivat kurunandanaḥ ||

21.1२१.१

ततः पितॄन् यथान्यायं तर्पयित्वा यथाविधि । (२१।१)

tataḥ pitṝn yathānyāyaṃ tarpayitvā yathāvidhi |

21.2२१.२

मन्दरं शैलराजं तम् आप्रष्टुम् उपचक्रमे ॥ (२१।२)

mandaraṃ śailarājaṃ tam āpraṣṭum upacakrame ||

22.1२२.१

साधूनां धर्मशीलानां मुनीनां पुण्यकर्मणाम् । (२२।१)

sādhūnāṃ dharmaśīlānāṃ munīnāṃ puṇyakarmaṇām |

22.2२२.२

त्वं सदा संश्रयः शैल स्वर्गमार्गाभिकाङ्क्षिणाम् ॥ (२२।२)

tvaṃ sadā saṃśrayaḥ śaila svargamārgābhikāṅkṣiṇām ||

23.1२३.१

त्वत्प्रसादात् सदा शैल ब्राह्मणाः क्षत्रिया विशः । (२३।१)

tvatprasādāt sadā śaila brāhmaṇāḥ kṣatriyā viśaḥ |

23.2२३.२

स्वर्गं प्राप्ताश् चरन्ति स्म देवैः सह गतव्यथाः ॥ (२३।२)

svargaṃ prāptāś caranti sma devaiḥ saha gatavyathāḥ ||

24.1२४.१

अद्रिराज महाशैल मुनिसंश्रय तीर्थवन् । (२४।१)

adrirāja mahāśaila munisaṃśraya tīrthavan |

24.2२४.२

गच्छाम्य् आमन्त्रयामि त्वां सुखम् अस्म्युषितस् त्वयि ॥ (२४।२)

gacchāmy āmantrayāmi tvāṃ sukham asmyuṣitas tvayi ||

25.1२५.१

तव सानूनि कुञ्जाश् च नद्यः प्रस्रवणानि च । (२५।१)

tava sānūni kuñjāś ca nadyaḥ prasravaṇāni ca |

25.2२५.२

तीर्थानि च सुपुण्यानि मया दृष्टान्यनेकशः ॥ (२५।२)

tīrthāni ca supuṇyāni mayā dṛṣṭānyanekaśaḥ ||

26.1२६.१

एवम् उक्त्वार्जुनः शैलम् आमन्त्र्य परवीरहा । (२६।१)

evam uktvārjunaḥ śailam āmantrya paravīrahā |

26.2२६.२

आरुरोह रथं दिव्यं द्योतयन्न् इव भास्करः ॥ (२६।२)

āruroha rathaṃ divyaṃ dyotayann iva bhāskaraḥ ||

27.1२७.१

स तेनादित्यरूपेण दिव्येनाद्भुतकर्मणा । (२७।१)

sa tenādityarūpeṇa divyenādbhutakarmaṇā |

27.2२७.२

ऊर्ध्वम् आचक्रमे धीमान् प्रहृष्टः कुरुनन्दनः ॥ (२७।२)

ūrdhvam ācakrame dhīmān prahṛṣṭaḥ kurunandanaḥ ||

28.1२८.१

सो ऽदर्शनपथं यात्वा मर्त्यानां भूमिचारिणाम् । (२८।१)

so 'darśanapathaṃ yātvā martyānāṃ bhūmicāriṇām |

28.2२८.२

ददर्शाद्भुतरूपाणि विमानानि सहस्रशः ॥ (२८।२)

dadarśādbhutarūpāṇi vimānāni sahasraśaḥ ||

29.1२९.१

न तत्र सूर्यः सोमो वा द्योतते न च पावकः । (२९।१)

na tatra sūryaḥ somo vā dyotate na ca pāvakaḥ |

29.2२९.२

स्वयैव प्रभया तत्र द्योतन्ते पुण्यलब्धया ॥ (२९।२)

svayaiva prabhayā tatra dyotante puṇyalabdhayā ||

30.1३०.१

तारारूपाणि यानीह दृश्यन्ते द्युतिमन्ति वै । (३०।१)

tārārūpāṇi yānīha dṛśyante dyutimanti vai |

30.2३०.२

दीपवद् विप्रकृष्टत्वाद् अणूनि सुमहान्त्यपि ॥ (३०।२)

dīpavad viprakṛṣṭatvād aṇūni sumahāntyapi ||

31.1३१.१

तानि तत्र प्रभास्वन्ति रूपवन्ति च पाण्डवः । (३१।१)

tāni tatra prabhāsvanti rūpavanti ca pāṇḍavaḥ |

31.2३१.२

ददर्श स्वेषु धिष्ण्येषु दीप्तिमन्ति स्वयार्चिषा ॥ (३१।२)

dadarśa sveṣu dhiṣṇyeṣu dīptimanti svayārciṣā ||

32.1३२.१

तत्र राजर्षयः सिद्धा वीराश् च निहता युधि । (३२।१)

tatra rājarṣayaḥ siddhā vīrāś ca nihatā yudhi |

32.2३२.२

तपसा च जितस्वर्गाः संपेतुः शतसंघशः ॥ (३२।२)

tapasā ca jitasvargāḥ saṃpetuḥ śatasaṃghaśaḥ ||

33.1३३.१

गन्धर्वाणां सहस्राणि सूर्यज्वलनतेजसाम् । (३३।१)

gandharvāṇāṃ sahasrāṇi sūryajvalanatejasām |

33.2३३.२

गुह्यकानाम् ऋषीणां च तथैवाप्सरसां गणाः ॥ (३३।२)

guhyakānām ṛṣīṇāṃ ca tathaivāpsarasāṃ gaṇāḥ ||

34.1३४.१

लोकान् आत्मप्रभान् पश्यन् फल्गुनो विस्मयान्वितः । (३४।१)

lokān ātmaprabhān paśyan phalguno vismayānvitaḥ |

34.2३४.२

पप्रच्छ मातलिं प्रीत्या स चाप्येनम् उवाच ह ॥ (३४।२)

papraccha mātaliṃ prītyā sa cāpyenam uvāca ha ||

35.1३५.१

एते सुकृतिनः पार्थ स्वेषु धिष्ण्येष्ववस्थिताः । (३५।१)

ete sukṛtinaḥ pārtha sveṣu dhiṣṇyeṣvavasthitāḥ |

35.2३५.२

यान् दृष्टवान् असि विभो तारारूपाणि भूतले ॥ (३५।२)

yān dṛṣṭavān asi vibho tārārūpāṇi bhūtale ||

36.1३६.१

ततो ऽपश्यत् स्थितं द्वारि सितं वैजयिनं गजम् । (३६।१)

tato 'paśyat sthitaṃ dvāri sitaṃ vaijayinaṃ gajam |

36.2३६.२

ऐरावतं चतुर्दन्तं कैलासम् इव शृङ्गिणम् ॥ (३६।२)

airāvataṃ caturdantaṃ kailāsam iva śṛṅgiṇam ||

37.1३७.१

स सिद्धमार्गम् आक्रम्य कुरुपाण्डवसत्तमः । (३७।१)

sa siddhamārgam ākramya kurupāṇḍavasattamaḥ |

37.2३७.२

व्यरोचत यथा पूर्वं मान्धाता पार्थिवोत्तमः ॥ (३७।२)

vyarocata yathā pūrvaṃ māndhātā pārthivottamaḥ ||

38.1३८.१

अतिचक्राम लोकान् स राज्ञां राजीवलोचनः । (३८।१)

aticakrāma lokān sa rājñāṃ rājīvalocanaḥ |

38.2३८.२

ततो ददर्श शक्रस्य पुरीं ताम् अमरावतीम् ॥ (३८।२)

tato dadarśa śakrasya purīṃ tām amarāvatīm ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 43

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit