MBh, 3, 43
Select a line for its word-by-word analysis.
दिव्यप्रभावाः प्रासाश् च विद्युतश् च महाप्रभाः ॥ (४।२)
divyaprabhāvāḥ prāsāś ca vidyutaś ca mahāprabhāḥ ||
वायुस्फोटाः सनिर्घाता बर्हिमेघनिभस्वनाः ॥ (५।२)
vāyusphoṭāḥ sanirghātā barhimeghanibhasvanāḥ ||
वहन्ति यं नेत्रमुषं दिव्यं मायामयं रथम् ॥ (७।२)
vahanti yaṃ netramuṣaṃ divyaṃ māyāmayaṃ ratham ||
तस्मिन् रथे स्थितं सूतं तप्तहेमविभूषितम् । (९।१)
tasmin rathe sthitaṃ sūtaṃ taptahemavibhūṣitam |
दृष्ट्वा पार्थो महाबाहुर् देवम् एवान्वतर्कयत् ॥ (९।२)
dṛṣṭvā pārtho mahābāhur devam evānvatarkayat ||
तथा तर्कयतस् तस्य फल्गुनस्याथ मातलिः । (१०।१)
tathā tarkayatas tasya phalgunasyātha mātaliḥ |
संनतः प्रश्रितो भूत्वा वाक्यम् अर्जुनम् अब्रवीत् ॥ (१०।२)
saṃnataḥ praśrito bhūtvā vākyam arjunam abravīt ||
भो भो शक्रात्मज श्रीमाञ्शक्रस् त्वां द्रष्टुम् इच्छति । (११।१)
bho bho śakrātmaja śrīmāñśakras tvāṃ draṣṭum icchati |
आरोहतु भवाञ्शीघ्रं रथम् इन्द्रस्य संमतम् ॥ (११।२)
ārohatu bhavāñśīghraṃ ratham indrasya saṃmatam ||
कुन्तीसुतम् इह प्राप्तं पश्यन्तु त्रिदशालयाः ॥ (१२।२)
kuntīsutam iha prāptaṃ paśyantu tridaśālayāḥ ||
गन्धर्वैर् अप्सरोभिश् च त्वां दिदृक्षुः प्रतीक्षते ॥ (१३।२)
gandharvair apsarobhiś ca tvāṃ didṛkṣuḥ pratīkṣate ||
आरोह त्वं मया सार्धं लब्धास्त्रः पुनर् एष्यसि ॥ (१४।२)
āroha tvaṃ mayā sārdhaṃ labdhāstraḥ punar eṣyasi ||
मातले गच्छ शीघ्रं त्वम् आरोहस्व रथोत्तमम् । (१५।२)
mātale gaccha śīghraṃ tvam ārohasva rathottamam |
राजसूयाश्वमेधानां शतैर् अपि सुदुर्लभम् ॥ (१५।३)
rājasūyāśvamedhānāṃ śatair api sudurlabham ||
पार्थिवैः सुमहाभागैर् यज्वभिर् भूरिदक्षिणैः । (१६।१)
pārthivaiḥ sumahābhāgair yajvabhir bhūridakṣiṇaiḥ |
दैवतैर् वा समारोढुं दानवैर् वा रथोत्तमम् ॥ (१६।२)
daivatair vā samāroḍhuṃ dānavair vā rathottamam ||
द्रष्टुं वाप्यथवा स्प्रष्टुम् आरोढुं कुत एव तु ॥ (१७।२)
draṣṭuṃ vāpyathavā spraṣṭum āroḍhuṃ kuta eva tu ||
त्वयि प्रतिष्ठिते साधो रथस्थे स्थिरवाजिनि । (१८।१)
tvayi pratiṣṭhite sādho rathasthe sthiravājini |
पश्चाद् अहम् अथारोक्ष्ये सुकृती सत्पथं यथा ॥ (१८।२)
paścād aham athārokṣye sukṛtī satpathaṃ yathā ||
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा मातलिः शक्रसारथिः । (१९।२)
tasya tad vacanaṃ śrutvā mātaliḥ śakrasārathiḥ |
आरुरोह रथं शीघ्रं हयान् येमे च रश्मिभिः ॥ (१९।३)
āruroha rathaṃ śīghraṃ hayān yeme ca raśmibhiḥ ||
ततो ऽर्जुनो हृष्टमना गङ्गायाम् आप्लुतः शुचिः । (२०।१)
tato 'rjuno hṛṣṭamanā gaṅgāyām āplutaḥ śuciḥ |
जजाप जप्यं कौन्तेयो विधिवत् कुरुनन्दनः ॥ (२०।२)
jajāpa japyaṃ kaunteyo vidhivat kurunandanaḥ ||
ततः पितॄन् यथान्यायं तर्पयित्वा यथाविधि । (२१।१)
tataḥ pitṝn yathānyāyaṃ tarpayitvā yathāvidhi |
मन्दरं शैलराजं तम् आप्रष्टुम् उपचक्रमे ॥ (२१।२)
mandaraṃ śailarājaṃ tam āpraṣṭum upacakrame ||
साधूनां धर्मशीलानां मुनीनां पुण्यकर्मणाम् । (२२।१)
sādhūnāṃ dharmaśīlānāṃ munīnāṃ puṇyakarmaṇām |
त्वं सदा संश्रयः शैल स्वर्गमार्गाभिकाङ्क्षिणाम् ॥ (२२।२)
tvaṃ sadā saṃśrayaḥ śaila svargamārgābhikāṅkṣiṇām ||
त्वत्प्रसादात् सदा शैल ब्राह्मणाः क्षत्रिया विशः । (२३।१)
tvatprasādāt sadā śaila brāhmaṇāḥ kṣatriyā viśaḥ |
स्वर्गं प्राप्ताश् चरन्ति स्म देवैः सह गतव्यथाः ॥ (२३।२)
svargaṃ prāptāś caranti sma devaiḥ saha gatavyathāḥ ||
गच्छाम्य् आमन्त्रयामि त्वां सुखम् अस्म्युषितस् त्वयि ॥ (२४।२)
gacchāmy āmantrayāmi tvāṃ sukham asmyuṣitas tvayi ||
तव सानूनि कुञ्जाश् च नद्यः प्रस्रवणानि च । (२५।१)
tava sānūni kuñjāś ca nadyaḥ prasravaṇāni ca |
तीर्थानि च सुपुण्यानि मया दृष्टान्यनेकशः ॥ (२५।२)
tīrthāni ca supuṇyāni mayā dṛṣṭānyanekaśaḥ ||
एवम् उक्त्वार्जुनः शैलम् आमन्त्र्य परवीरहा । (२६।१)
evam uktvārjunaḥ śailam āmantrya paravīrahā |
आरुरोह रथं दिव्यं द्योतयन्न् इव भास्करः ॥ (२६।२)
āruroha rathaṃ divyaṃ dyotayann iva bhāskaraḥ ||
ऊर्ध्वम् आचक्रमे धीमान् प्रहृष्टः कुरुनन्दनः ॥ (२७।२)
ūrdhvam ācakrame dhīmān prahṛṣṭaḥ kurunandanaḥ ||
सो ऽदर्शनपथं यात्वा मर्त्यानां भूमिचारिणाम् । (२८।१)
so 'darśanapathaṃ yātvā martyānāṃ bhūmicāriṇām |
न तत्र सूर्यः सोमो वा द्योतते न च पावकः । (२९।१)
na tatra sūryaḥ somo vā dyotate na ca pāvakaḥ |
स्वयैव प्रभया तत्र द्योतन्ते पुण्यलब्धया ॥ (२९।२)
svayaiva prabhayā tatra dyotante puṇyalabdhayā ||
तारारूपाणि यानीह दृश्यन्ते द्युतिमन्ति वै । (३०।१)
tārārūpāṇi yānīha dṛśyante dyutimanti vai |
दीपवद् विप्रकृष्टत्वाद् अणूनि सुमहान्त्यपि ॥ (३०।२)
dīpavad viprakṛṣṭatvād aṇūni sumahāntyapi ||
तानि तत्र प्रभास्वन्ति रूपवन्ति च पाण्डवः । (३१।१)
tāni tatra prabhāsvanti rūpavanti ca pāṇḍavaḥ |
ददर्श स्वेषु धिष्ण्येषु दीप्तिमन्ति स्वयार्चिषा ॥ (३१।२)
dadarśa sveṣu dhiṣṇyeṣu dīptimanti svayārciṣā ||
तत्र राजर्षयः सिद्धा वीराश् च निहता युधि । (३२।१)
tatra rājarṣayaḥ siddhā vīrāś ca nihatā yudhi |
गुह्यकानाम् ऋषीणां च तथैवाप्सरसां गणाः ॥ (३३।२)
guhyakānām ṛṣīṇāṃ ca tathaivāpsarasāṃ gaṇāḥ ||
लोकान् आत्मप्रभान् पश्यन् फल्गुनो विस्मयान्वितः । (३४।१)
lokān ātmaprabhān paśyan phalguno vismayānvitaḥ |
पप्रच्छ मातलिं प्रीत्या स चाप्येनम् उवाच ह ॥ (३४।२)
papraccha mātaliṃ prītyā sa cāpyenam uvāca ha ||
एते सुकृतिनः पार्थ स्वेषु धिष्ण्येष्ववस्थिताः । (३५।१)
ete sukṛtinaḥ pārtha sveṣu dhiṣṇyeṣvavasthitāḥ |
यान् दृष्टवान् असि विभो तारारूपाणि भूतले ॥ (३५।२)
yān dṛṣṭavān asi vibho tārārūpāṇi bhūtale ||
ततो ऽपश्यत् स्थितं द्वारि सितं वैजयिनं गजम् । (३६।१)
tato 'paśyat sthitaṃ dvāri sitaṃ vaijayinaṃ gajam |
ऐरावतं चतुर्दन्तं कैलासम् इव शृङ्गिणम् ॥ (३६।२)
airāvataṃ caturdantaṃ kailāsam iva śṛṅgiṇam ||
स सिद्धमार्गम् आक्रम्य कुरुपाण्डवसत्तमः । (३७।१)
sa siddhamārgam ākramya kurupāṇḍavasattamaḥ |
व्यरोचत यथा पूर्वं मान्धाता पार्थिवोत्तमः ॥ (३७।२)
vyarocata yathā pūrvaṃ māndhātā pārthivottamaḥ ||
ततो ददर्श शक्रस्य पुरीं ताम् अमरावतीम् ॥ (३८।२)
tato dadarśa śakrasya purīṃ tām amarāvatīm ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.