जनमेजय उवाच । (१।१)

कथितं वै समासेन त्वया सर्वं द्विजोत्तम । (१।२)

महाभारतम् आख्यानं कुरूणां चरितं महत् ॥ (१।३)

कथां त्वनघ चित्रार्थाम् इमां कथयति त्वयि । (२।१)

विस्तरश्रवणे जातं कौतूहलम् अतीव मे ॥ (२।२)

स भवान् विस्तरेणेमां पुनर् आख्यातुम् अर्हति । (३।१)

न हि तृप्यामि पूर्वेषां शृण्वानश्चरितं महत् ॥ (३।२)

न तत् कारणम् अल्पं हि धर्मज्ञा यत्र पाण्डवाः । (४।१)

अवध्यान् सर्वशो जघ्नुः प्रशस्यन्ते च मानवैः ॥ (४।२)

किमर्थं ते नरव्याघ्राः शक्ताः सन्तो ह्यनागसः । (५।१)

प्रयुज्यमानान् संक्लेशान् क्षान्तवन्तो दुरात्मनाम् ॥ (५।२)

कथं नागायुतप्राणो बाहुशाली वृकोदरः । (६।१)

भ्रातॄणां क्लेशम् आयातं गतवान् वै परंतपः । (६।२)

परिक्लिश्यन्न् अपि क्रोधं धृतवान् वै द्विजोत्तम ॥ (६।३)

कथं सा द्रौपदी कृष्णा क्लिश्यमाना दुरात्मभिः । (७।१)

शक्ता सती धार्तराष्ट्रान् नादहद् घोरचक्षुषा । (७।२)

कथं सा द्रौपदी शक्ता धार्तराष्ट्रांश्च नादहत् ॥ (७।३)

कथं व्यतिक्रमन् द्यूते पार्थौ माद्रीसुतौ तथा । (८।१)

अनुव्रजन् नरव्याघ्रं वञ्च्यमानं दुरात्मभिः ॥ (८।२)

कथं धर्मभृतां श्रेष्ठः सुतो धर्मस्य धर्मवित् । (९।१)

अनर्हः परमं क्लेशं सोढवान् स युधिष्ठिरः ॥ (९।२)

कथं च बहुलाः सेनाः पाण्डवः कृष्णसारथिः । (१०।१)

अस्यन्न् एको ऽनयत् सर्वाः पितृलोकं धनंजयः ॥ (१०।२)

एतद् आचक्ष्व मे सर्वं यथावृत्तं तपोधन । (११।१)

यद् यच्च कृतवन्तस्ते तत्र तत्र महारथाः ॥ (११।२)

वैशंपायन उवाच । (१२।१)

क्षणं कुरु महाराज विपुलो ऽयम् अनुक्रमः । (१२।२)

पुण्याख्यानस्य वक्तव्यः कृष्णद्वैपायनेरितः । (१२।३)

महर्षेः सर्वलोकेषु पूजितस्य महात्मनः । (१२।४)

प्रवक्ष्यामि मतं कृत्स्नं व्यासस्यामिततेजसः ॥ (१२।५)

इदं शतसहस्रं हि श्लोकानां पुण्यकर्मणाम् । (१३।१)

सत्यवत्यात्मजेनेह व्याख्यातम् अमितौजसा । (१३।२)

उपाख्यानैः सह ज्ञेयं श्राव्यं भारतम् उत्तमम् । (१३।३)

संक्षेपेण तु वक्ष्यामि सर्वम् एतन् नराधिप । (१३।४)

अध्यायानां सहस्रे द्वे पर्वणां शतम् एव च । (१३।५)

श्लोकानां तु सहस्राणि नवतिश्च दशैव च । (१३।६)

ततो ऽष्टादशभिः पर्वैः संगृहीतं महर्षिणा ॥ (१३।७)

य इदं श्रावयेद् विद्वान् यश्चेदं शृणुयान् नरः । (१४।१)

ते ब्रह्मणः स्थानम् एत्य प्राप्नुयुर् देवतुल्यताम् ॥ (१४।२)

इदं हि वेदैः समितं पवित्रम् अपि चोत्तमम् । (१५।१)

श्राव्याणाम् उत्तमं चेदं पुराणम् ऋषिसंस्तुतम् ॥ (१५।२)

अस्मिन्न् अर्थश्च धर्मश्च निखिलेनोपदिश्यते । (१६।१)

इतिहासे महापुण्ये बुद्धिश्च परिनैष्ठिकी ॥ (१६।२)

अक्षुद्रान् दानशीलांश्च सत्यशीलान् अनास्तिकान् । (१७।१)

कार्ष्णं वेदम् इमं विद्वाञ् श्रावयित्वार्थम् अश्नुते ॥ (१७।२)

भ्रूणहत्याकृतं चापि पापं जह्याद् असंशयम् । (१८।१)

इतिहासम् इमं श्रुत्वा पुरुषो ऽपि सुदारुणः । (१८।२)

मुच्यते सर्वपापेभ्यो राहुणा चन्द्रमा यथा । (१८।३)

तत्क्षणाज्जायते दान्तः शश्वच्छान्तिं नियच्छति ॥ (१८।४)

जयो नामेतिहासो ऽयं श्रोतव्यो विजिगीषुणा । (१९।१)

महीं विजयते सर्वां शत्रूंश्चापि पराजयेत् । (१९।२)

प्रसूते गर्भिणी पुत्रं कन्या सत्पतिम् अश्नुते ॥ (१९।३)

इदं पुंसवनं श्रेष्ठम् इदं स्वस्त्ययनं महत् । (२०।१)

महिषीयुवराजाभ्यां श्रोतव्यं बहुशस्तथा । (२०।२)

वीरं जनयते पुत्रं कन्यां वा राज्यभागिनीम् ॥ (२०।३)

अर्थशास्त्रम् इदं पुण्यं धर्मशास्त्रम् इदं परम् । (२१।१)

मोक्षशास्त्रम् इदं प्रोक्तं व्यासेनामितबुद्धिना ॥ (२१।२)

संप्रत्याचक्षते चैव आख्यास्यन्ति तथापरे । (२२।१)

पुत्राः शुश्रूषवः सन्ति प्रेष्याश्च प्रियकारिणः ॥ (२२।२)

शरीरेण कृतं पापं वाचा च मनसैव च । (२३।१)

सर्वं तत् त्यजति क्षिप्रम् इदं शृण्वन् नरः सदा ॥ (२३।२)

भारतानां महज्जन्म शृण्वताम् अनसूयताम् । (२४।१)

नास्ति व्याधिभयं तेषां परलोकभयं कुतः ॥ (२४।२)

धन्यं यशस्यम् आयुष्यं स्वर्ग्यं पुण्यं तथैव च । (२५।१)

कृष्णद्वैपायनेनेदं कृतं पुण्यचिकीर्षुणा ॥ (२५।२)

कीर्तिं प्रथयता लोके पाण्डवानां महात्मनाम् । (२६।१)

अन्येषां क्षत्रियाणां च भूरिद्रविणतेजसाम् । (२६।२)

सर्वविद्यावदातानां लोके प्रथितकर्मणाम् । (२६।३)

य इदं मानवो लोके पुण्यान् वै ब्राह्मणाञ् शुचीन् । (२६।४)

श्रावयेत महापुण्यं तस्य धर्मः सनातनः । (२६।५)

कुरूणां प्रथितं वंशं कीर्तयन् सततं शुचिः । (२६।६)

वंशम् आप्नोति विपुलं लोके पूज्यतमो भवेत् । (२६।७)

यो ऽधीते भारतं पुण्यं ब्राह्मणो नियतव्रतः । (२६।८)

चतुरो वार्षिकान् मासान् सर्वपापैः प्रमुच्यते । (२६।९)

विज्ञेयः स च वेदानां पारगो भारतं पठन् । (२६।१०)

देवा ब्रह्मर्षयो यत्र पुण्या राजर्षयस्तथा । (२६।११)

कीर्त्यन्ते धूतपाप्मानः कीर्त्यते केशवस्तथा । (२६।१२)

भगवांश्चापि देवेशो यत्र देवी च कीर्त्यते । (२६।१३)

अनेकजननो यत्र कार्त्तिकेयस्य संभवः । (२६।१४)

ब्राह्मणानां गवां चैव माहात्म्यं यत्र कीर्त्यते । (२६।१५)

सर्वश्रुतिसमूहो ऽयं श्रोतव्यो धर्मबुद्धिभिः ॥ (२६।१६)

यथा समुद्रो भगवान् यथा च हिमवान् गिरिः । (२७।१)

ख्यातावुभौ रत्ननिधी तथा भारतम् उच्यते ॥ (२७।२)

य इदं श्रावयेद् विद्वान् ब्राह्मणान् इह पर्वसु । (२८।१)

धूतपाप्मा जितस्वर्गो ब्रह्मभूयं स गच्छति ॥ (२८।२)

यश्चेदं श्रावयेच्छ्राद्धे ब्राह्मणान् पादम् अन्ततः । (२९।१)

अक्षय्यं तस्य तच्छ्राद्धम् उपतिष्ठेत् पितॄन् अपि ॥ (२९।२)

अह्ना यद् एनश्चाज्ञानात् प्रकरोति नरश्चरन् । (३०।१)

तन् महाभारताख्यानं श्रुत्वैव प्रविलीयते । (३०।२)

अह्ना यद् एनः क्रियते इन्द्रियैर् मनसापि वा । (३०।३)

ज्ञानाद् अज्ञानतो वापि प्रकरोति नरश्च यत् ॥ (३०।४)

भारतानां महज्जन्म महाभारतम् उच्यते । (३१।१)

निरुक्तम् अस्य यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते । (३१।२)

भरतानां यतश्चायम् इतिहासो महाद्भुतः । (३१।३)

महतो ह्येनसो मर्त्यान् मोचयेद् अनुकीर्तितः । (३१।४)

त्रिभिर् वर्षैर् लब्धकामः कृष्णद्वैपायनो मुनिः । (३१।५)

नित्योत्थितः शुचिः शक्तो महाभारतम् आदितः । (३१।६)

तपो नियमम् आस्थाय कृतम् एतन् महर्षिणा । (३१।७)

तस्मान् नियमसंयुक्तैः श्रोतव्यं ब्राह्मणैर् इदम् । (३१।८)

कृष्णप्रोक्ताम् इमां पुण्यां भारतीम् उत्तमां कथाम् । (३१।९)

श्रावयिष्यन्ति ये विप्रा ये च श्रोष्यन्ति मानवाः । (३१।१०)

सर्वथा वर्तमाना वै न ते शोच्याः कृताकृतैः । (३१।११)

नरेण धर्मकामेन सर्वः श्रोतव्य इत्यपि । (३१।१२)

निखिलेनेतिहासो ऽयं ततः सिद्धिम् अवाप्नुयात् । (३१।१३)

न तां स्वर्गगतिं प्राप्य तुष्टिं प्राप्नोति मानवः । (३१।१४)

यां श्रुत्वैव महापुण्यम् इतिहासम् उपाश्नुते । (३१।१५)

शृण्वञ् श्राद्धः पुण्यशीलः श्रावयंश्चेदम् अद्भुतम् । (३१।१६)

नरः फलम् अवाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः । (३१।१७)

यथा समुद्रो भगवान् यथा मेरुर् महागिरिः । (३१।१८)

उभौ ख्यातौ रत्ननिधी तथा भारतम् उच्यते । (३१।१९)

इदं हि वेदैः समितं पवित्रम् अपि चोत्तमम् । (३१।२०)

श्रव्यं श्रुतिसुखं चैव पावनं शीलवर्धनम् । (३१।२१)

पारिक्षित कथां दिव्यां पुण्याय विजयाय च । (३१।२२)

कथ्यमानां मया कृत्स्नां शृणु हर्षकरीम् इमाम् ॥ (३१।२३)

त्रिभिर् वर्षैः सदोत्थायी कृष्णद्वैपायनो मुनिः । (३२।१)

महाभारतम् आख्यानं कृतवान् इदम् उत्तमम् । (३२।२)

यस्तु राजा शृणोतीदम् अखिलाम् अश्नुते महीम् । (३२।३)

प्रसूते गर्भिणी पुत्रं कन्या चाशु प्रदीयते । (३२।४)

वणिजः सिद्धयात्राः स्युर् वीरा विजयम् आप्नुयुः । (३२।५)

आस्तिकाञ् श्रावयेन् नित्यं ब्राह्मणान् अनसूयकान् । (३२।६)

वेदविद्याव्रतस्नातान् क्षत्रियाञ् जयम् आस्थितान् । (३२।७)

स्वधर्मनित्यान् वैश्यांश्च श्रावयेत् क्षत्रसंश्रितान् । (३२।८)

एष धर्मः पुरा दृष्टः सर्ववर्णेषु भारत । (३२।९)

ब्राह्मणाच्छ्रवणं राजन् विशेषेण विधीयते । (३२।१०)

भूयो भूयः पठेन् नित्यं गच्छेत् स परमां गतिम् । (३२।११)

श्लोकं वाप्यनुगृह्णीत तथार्धं श्लोकम् एव वा । (३२।१२)

अपि पादं पठेन् नित्यं न च निर्भारतो भवेत् । (३२।१३)

इह नैकाश्रयं जन्म राजर्षीणां महात्मनाम् । (३२।१४)

इह मन्त्रपदं युक्तं धर्मं चानेकदर्शनम् । (३२।१५)

इह युद्धानि चित्राणि राज्ञां वृद्धिर् इहैव च । (३२।१६)

ऋषीणां च कथास्तात इह गन्धर्वरक्षसाम् । (३२।१७)

इह तत् तत् समासाद्य विहितो वाक्यविस्तरः । (३२।१८)

तीर्थानां नाम पुण्यानां दर्शनं चैव कीर्तितम् । (३२।१९)

वनानां पर्वतानां च नदीनां सागरस्य च । (३२।२०)

देशानां चैव दिव्यानां पुराणां चैव कीर्तनम् । (३२।२१)

उपचारस्तथैवाग्र्यो वीर्यम् अप्रतिमानुषम् । (३२।२२)

इह सत्कारयोगश्च भारते परमर्षिणा । (३२।२३)

रथाश्ववारणेन्द्राणां कल्पना युद्धकौशलम् । (३२।२४)

वाक्यजातिर् अनेका च सर्वम् अस्मिन् समर्पितम् । (३२।२५)

यथा समुद्रो ऽतिमहान् यथा च हिमवान् गिरिः । (३२।२६)

ख्यातौ रत्नाकरौ तद्वन् महाभारतम् उच्यते । (३२।२७)

नाप्रीतिर् उपपद्येत यथा प्राप्य त्रिविष्टपम् । (३२।२८)

पुण्यं तथेदम् आख्यानं श्रुत्वा प्रीतिर् भवत्युत । (३२।२९)

स्त्रियश्च शूद्राः शृणुयुः पुरस्कृत्य द्विजोत्तमान् । (३२।३०)

प्राप्नुवन्ति यथोक्तानि फलान्यविकलानि च । (३२।३१)

कुलस्य वृद्धये राजन्न् आयुषे विजयाय च । (३२।३२)

शृणु कीर्तयतः कृत्स्नम् इतिहासं पुरातनम् । (३२।३३)

यश्चेदं श्रावयेत् पित्र्ये ब्राह्मणान् पादम् अन्ततः । (३२।३४)

अक्षय्यम् अन्नपानं तत् पितॄंस्तस्योपतिष्ठति । (३२।३५)

य इदं श्रावयेद् विद्वान् यश्चेदं शृणुयान् नरः । (३२।३६)

स ब्रह्मणः स्थानम् एत्य प्राप्नुयाद् देवतुल्यताम् । (३२।३७)

प्रातर् यद् एनः कुरुते इन्द्रियैर् ब्राह्मणश्चरन् । (३२।३८)

महाभारतम् आख्याय पश्चात् संध्यां प्रमुच्यते । (३२।३९)

रात्र्यां यद् एनः कुरुते इन्द्रियैर् ब्राह्मणश्चरन् । (३२।४०)

महाभारतम् आख्याय पूर्वां संध्यां प्रमुच्यते । (३२।४१)

भारतानां महज्जन्म महाभारतम् उच्यते । (३२।४२)

निरुक्तम् अस्य यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते । (३२।४३)

त्रिभिर् वर्षैर् महाभागः कृष्णद्वैपायनो ऽब्रवीत् । (३२।४४)

नित्योत्थितः सदा योगी महाभारतम् आदितः ॥ (३२।४५)

धर्मे चार्थे च कामे च मोक्षे च भरतर्षभ । (३३।१)

यद् इहास्ति तद् अन्यत्र यन् नेहास्ति न तत् क्वचित् । (३३।२)

इदं हि ब्राह्मणैर् लोके आख्यातं ब्राह्मणेष्विह । (३३।३)

दातुं भोक्तुं तथा श्रोतुं प्रहर्तुम् अरिभिः सह । (३३।४)

स किं जानाति पुरुषो भारतं येन न श्रुतम् । (३३।५)

य इदं भारतं राजन् वाचकाय प्रयच्छति । (३३।६)

तेन सर्वा मही दत्ता भवेत् सागरमेखला । (३३।७)

पर्वाण्यष्टादशेमानि व्यासेन कथितानि वै । (३३।८)

यद्येकम् अपि यो दद्यात् तेन सर्वं कृतं भवेत् ॥ (३३।९)