MBh, 3, 290
Select a line for its word-by-word analysis.
गते तस्मिन् द्विजश्रेष्ठे कस्मिंश्चित् कालपर्यये । (१।२)
gate tasmin dvijaśreṣṭhe kasmiṃścit kālaparyaye |
मन्त्रग्रामो बलं तस्य ज्ञास्ये नातिचिराद् इव ॥ (२।२)
mantragrāmo balaṃ tasya jñāsye nāticirād iva ||
अथोद्यन्तं सहस्रांशुं पृथा दीप्तं ददर्श ह । (४।१)
athodyantaṃ sahasrāṃśuṃ pṛthā dīptaṃ dadarśa ha |
तस्या दृष्टिर् अभूद् दिव्या सापश्यद् दिव्यदर्शनम् । (५।१)
tasyā dṛṣṭir abhūd divyā sāpaśyad divyadarśanam |
तस्याः कौतूहलं त्वासीन् मन्त्रं प्रति नराधिप । (६।१)
tasyāḥ kautūhalaṃ tvāsīn mantraṃ prati narādhipa |
आगतो ऽस्मि वशं भद्रे तव मन्त्रबलात्कृतः । (१०।१)
āgato 'smi vaśaṃ bhadre tava mantrabalātkṛtaḥ |
किं करोम्यवशो राज्ञि ब्रूहि कर्ता तद् अस्मि ते ॥ (१०।२)
kiṃ karomyavaśo rājñi brūhi kartā tad asmi te ||
गमिष्ये ऽहं यथा मां त्वं ब्रवीषि तनुमध्यमे । (१२।२)
gamiṣye 'haṃ yathā māṃ tvaṃ bravīṣi tanumadhyame |
न तु देवं समाहूय न्याय्यं प्रेषयितुं वृथा ॥ (१२।३)
na tu devaṃ samāhūya nyāyyaṃ preṣayituṃ vṛthā ||
तवाभिसंधिः सुभगे सूर्यात् पुत्रो भवेद् इति । (१३।१)
tavābhisaṃdhiḥ subhage sūryāt putro bhaved iti |
सा त्वम् आत्मप्रदानं वै कुरुष्व गजगामिनि । (१४।१)
sā tvam ātmapradānaṃ vai kuruṣva gajagāmini |
उत्पत्स्यति हि पुत्रस्ते यथासंकल्पम् अङ्गने ॥ (१४।२)
utpatsyati hi putraste yathāsaṃkalpam aṅgane ||
अथ गच्छाम्यहं भद्रे त्वयासंगम्य सुस्मिते । (१५।१)
atha gacchāmyahaṃ bhadre tvayāsaṃgamya susmite |
शप्स्यामि त्वाम् अहं क्रुद्धो ब्राह्मणं पितरं च ते ॥ (१५।२)
śapsyāmi tvām ahaṃ kruddho brāhmaṇaṃ pitaraṃ ca te ||
त्वत्कृते तान् प्रधक्ष्यामि सर्वान् अपि न संशयः । (१६।१)
tvatkṛte tān pradhakṣyāmi sarvān api na saṃśayaḥ |
पितरं चैव ते मूढं यो न वेत्ति तवानयम् ॥ (१६।२)
pitaraṃ caiva te mūḍhaṃ yo na vetti tavānayam ||
तस्य च ब्राह्मणस्याद्य यो ऽसौ मन्त्रम् अदात् तव । (१७।१)
tasya ca brāhmaṇasyādya yo 'sau mantram adāt tava |
शीलवृत्तम् अविज्ञाय धास्यामि विनयं परम् ॥ (१७।२)
śīlavṛttam avijñāya dhāsyāmi vinayaṃ param ||
त्वया प्रलब्धं पश्यन्ति स्मयन्त इव भामिनि ॥ (१८।२)
tvayā pralabdhaṃ paśyanti smayanta iva bhāmini ||
पश्य चैनान् सुरगणान् दिव्यं चक्षुर् इदं हि ते । (१९।१)
paśya cainān suragaṇān divyaṃ cakṣur idaṃ hi te |
पूर्वम् एव मया दत्तं दृष्टवत्यसि येन माम् ॥ (१९।२)
pūrvam eva mayā dattaṃ dṛṣṭavatyasi yena mām ||
ततो ऽपश्यत् त्रिदशान् राजपुत्री सर्वान् एव स्वेषु धिष्ण्येषु खस्थान् । (२०।२)
tato 'paśyat tridaśān rājaputrī sarvān eva sveṣu dhiṣṇyeṣu khasthān |
प्रभासन्तं भानुमन्तं महान्तं यथादित्यं रोचमानं तथैव ॥ (२०।३)
prabhāsantaṃ bhānumantaṃ mahāntaṃ yathādityaṃ rocamānaṃ tathaiva ||
सा तान् दृष्ट्वा व्रीडमानेव बाला सूर्यं देवी वचनं प्राह भीता । (२१।१)
sā tān dṛṣṭvā vrīḍamāneva bālā sūryaṃ devī vacanaṃ prāha bhītā |
गच्छ त्वं वै गोपते स्वं विमानं कन्याभावाद् दुःख एषोपचारः ॥ (२१।२)
gaccha tvaṃ vai gopate svaṃ vimānaṃ kanyābhāvād duḥkha eṣopacāraḥ ||
पिता माता गुरवश् चैव ये ऽन्ये देहस्यास्य प्रभवन्ति प्रदाने । (२२।१)
pitā mātā guravaś caiva ye 'nye dehasyāsya prabhavanti pradāne |
नाहं धर्मं लोपयिष्यामि लोके स्त्रीणां वृत्तं पूज्यते देहरक्षा ॥ (२२।२)
nāhaṃ dharmaṃ lopayiṣyāmi loke strīṇāṃ vṛttaṃ pūjyate deharakṣā ||
मया मन्त्रबलं ज्ञातुम् आहूतस् त्वं विभावसो । (२३।१)
mayā mantrabalaṃ jñātum āhūtas tvaṃ vibhāvaso |
बाल्याद् बालेति कृत्वा तत् क्षन्तुम् अर्हसि मे विभो ॥ (२३।२)
bālyād bāleti kṛtvā tat kṣantum arhasi me vibho ||
बालेति कृत्वानुनयं तवाहं ददानि नान्यानुनयं लभेत । (२४।२)
bāleti kṛtvānunayaṃ tavāhaṃ dadāni nānyānunayaṃ labheta |
आत्मप्रदानं कुरु कुन्तिकन्ये शान्तिस् तवैवं हि भवेच्च भीरु ॥ (२४।३)
ātmapradānaṃ kuru kuntikanye śāntis tavaivaṃ hi bhavecca bhīru ||
न चापि युक्तं गन्तुं हि मया मिथ्याकृतेन वै । (२५।१)
na cāpi yuktaṃ gantuṃ hi mayā mithyākṛtena vai |
सर्वेषां विबुधानां च वक्तव्यः स्याम् अहं शुभे ॥ (२५।३)
sarveṣāṃ vibudhānāṃ ca vaktavyaḥ syām ahaṃ śubhe ||
सा त्वं मया समागच्छ पुत्रं लप्स्यसि मादृशम् । (२६।१)
sā tvaṃ mayā samāgaccha putraṃ lapsyasi mādṛśam |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.