महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 290

588 of 1995 · 58 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशम्पायन उवाच । (१।१)

vaiśampāyana uvāca

1.2१.२

गते तस्मिन् द्विजश्रेष्ठे कस्मिंश्चित् कालपर्यये । (१।२)

gate tasmin dvijaśreṣṭhe kasmiṃścit kālaparyaye |

1.3१.३

चिन्तयामास सा कन्या मन्त्रग्रामबलाबलम् ॥ (१।३)

cintayāmāsa sā kanyā mantragrāmabalābalam ||

2.1२.१

अयं वै कीदृशस्तेन मम दत्तो महात्मना । (२।१)

ayaṃ vai kīdṛśastena mama datto mahātmanā |

2.2२.२

मन्त्रग्रामो बलं तस्य ज्ञास्ये नातिचिराद् इव ॥ (२।२)

mantragrāmo balaṃ tasya jñāsye nāticirād iva ||

3.1३.१

एवं संचिन्तयन्ती सा ददर्शर्तुं यदृच्छया । (३।१)

evaṃ saṃcintayantī sā dadarśartuṃ yadṛcchayā |

3.2३.२

व्रीडिता साभवद् बाला कन्याभावे रजस्वला ॥ (३।२)

vrīḍitā sābhavad bālā kanyābhāve rajasvalā ||

4.1४.१

अथोद्यन्तं सहस्रांशुं पृथा दीप्तं ददर्श ह । (४।१)

athodyantaṃ sahasrāṃśuṃ pṛthā dīptaṃ dadarśa ha |

4.2४.२

न ततर्प च रूपेण भानोः संध्यागतस्य सा ॥ (४।२)

na tatarpa ca rūpeṇa bhānoḥ saṃdhyāgatasya sā ||

5.1५.१

तस्या दृष्टिर् अभूद् दिव्या सापश्यद् दिव्यदर्शनम् । (५।१)

tasyā dṛṣṭir abhūd divyā sāpaśyad divyadarśanam |

5.2५.२

आमुक्तकवचं देवं कुण्डलाभ्यां विभूषितम् ॥ (५।२)

āmuktakavacaṃ devaṃ kuṇḍalābhyāṃ vibhūṣitam ||

6.1६.१

तस्याः कौतूहलं त्वासीन् मन्त्रं प्रति नराधिप । (६।१)

tasyāḥ kautūhalaṃ tvāsīn mantraṃ prati narādhipa |

6.2६.२

आह्वानम् अकरोत् साथ तस्य देवस्य भामिनी ॥ (६।२)

āhvānam akarot sātha tasya devasya bhāminī ||

7.1७.१

प्राणान् उपस्पृश्य तदा आजुहाव दिवाकरम् । (७।१)

prāṇān upaspṛśya tadā ājuhāva divākaram |

7.2७.२

आजगाम ततो राजंस्त्वरमाणो दिवाकरः ॥ (७।२)

ājagāma tato rājaṃstvaramāṇo divākaraḥ ||

8.1८.१

मधुपिङ्गो महाबाहुः कम्बुग्रीवो हसन्न् इव । (८।१)

madhupiṅgo mahābāhuḥ kambugrīvo hasann iva |

8.2८.२

अङ्गदी बद्धमुकुटो दिशः प्रज्वालयन्न् इव ॥ (८।२)

aṅgadī baddhamukuṭo diśaḥ prajvālayann iva ||

9.1९.१

योगात् कृत्वा द्विधात्मानम् आजगाम तताप च । (९।१)

yogāt kṛtvā dvidhātmānam ājagāma tatāpa ca |

9.2९.२

आबभाषे ततः कुन्तीं साम्ना परमवल्गुना ॥ (९।२)

ābabhāṣe tataḥ kuntīṃ sāmnā paramavalgunā ||

10.1१०.१

आगतो ऽस्मि वशं भद्रे तव मन्त्रबलात्कृतः । (१०।१)

āgato 'smi vaśaṃ bhadre tava mantrabalātkṛtaḥ |

10.2१०.२

किं करोम्यवशो राज्ञि ब्रूहि कर्ता तद् अस्मि ते ॥ (१०।२)

kiṃ karomyavaśo rājñi brūhi kartā tad asmi te ||

11.1११.१

कुन्त्युवाच । (११।१)

kuntyuvāca |

11.2११.२

गम्यतां भगवंस्तत्र यतो ऽसि समुपागतः । (११।२)

gamyatāṃ bhagavaṃstatra yato 'si samupāgataḥ |

11.3११.३

कौतूहलात् समाहूतः प्रसीद भगवन्न् इति ॥ (११।३)

kautūhalāt samāhūtaḥ prasīda bhagavann iti ||

12.1१२.१

सूर्य उवाच । (१२।१)

sūrya uvāca

12.2१२.२

गमिष्ये ऽहं यथा मां त्वं ब्रवीषि तनुमध्यमे । (१२।२)

gamiṣye 'haṃ yathā māṃ tvaṃ bravīṣi tanumadhyame |

12.3१२.३

न तु देवं समाहूय न्याय्यं प्रेषयितुं वृथा ॥ (१२।३)

na tu devaṃ samāhūya nyāyyaṃ preṣayituṃ vṛthā ||

13.1१३.१

तवाभिसंधिः सुभगे सूर्यात् पुत्रो भवेद् इति । (१३।१)

tavābhisaṃdhiḥ subhage sūryāt putro bhaved iti |

13.2१३.२

वीर्येणाप्रतिमो लोके कवची कुण्डलीति च ॥ (१३।२)

vīryeṇāpratimo loke kavacī kuṇḍalīti ca ||

14.1१४.१

सा त्वम् आत्मप्रदानं वै कुरुष्व गजगामिनि । (१४।१)

sā tvam ātmapradānaṃ vai kuruṣva gajagāmini |

14.2१४.२

उत्पत्स्यति हि पुत्रस्ते यथासंकल्पम् अङ्गने ॥ (१४।२)

utpatsyati hi putraste yathāsaṃkalpam aṅgane ||

15.1१५.१

अथ गच्छाम्यहं भद्रे त्वयासंगम्य सुस्मिते । (१५।१)

atha gacchāmyahaṃ bhadre tvayāsaṃgamya susmite |

15.2१५.२

शप्स्यामि त्वाम् अहं क्रुद्धो ब्राह्मणं पितरं च ते ॥ (१५।२)

śapsyāmi tvām ahaṃ kruddho brāhmaṇaṃ pitaraṃ ca te ||

16.1१६.१

त्वत्कृते तान् प्रधक्ष्यामि सर्वान् अपि न संशयः । (१६।१)

tvatkṛte tān pradhakṣyāmi sarvān api na saṃśayaḥ |

16.2१६.२

पितरं चैव ते मूढं यो न वेत्ति तवानयम् ॥ (१६।२)

pitaraṃ caiva te mūḍhaṃ yo na vetti tavānayam ||

17.1१७.१

तस्य च ब्राह्मणस्याद्य यो ऽसौ मन्त्रम् अदात् तव । (१७।१)

tasya ca brāhmaṇasyādya yo 'sau mantram adāt tava |

17.2१७.२

शीलवृत्तम् अविज्ञाय धास्यामि विनयं परम् ॥ (१७।२)

śīlavṛttam avijñāya dhāsyāmi vinayaṃ param ||

18.1१८.१

एते हि विबुधाः सर्वे पुरंदरमुखा दिवि । (१८।१)

ete hi vibudhāḥ sarve puraṃdaramukhā divi |

18.2१८.२

त्वया प्रलब्धं पश्यन्ति स्मयन्त इव भामिनि ॥ (१८।२)

tvayā pralabdhaṃ paśyanti smayanta iva bhāmini ||

19.1१९.१

पश्य चैनान् सुरगणान् दिव्यं चक्षुर् इदं हि ते । (१९।१)

paśya cainān suragaṇān divyaṃ cakṣur idaṃ hi te |

19.2१९.२

पूर्वम् एव मया दत्तं दृष्टवत्यसि येन माम् ॥ (१९।२)

pūrvam eva mayā dattaṃ dṛṣṭavatyasi yena mām ||

20.1२०.१

वैशम्पायन उवाच । (२०।१)

vaiśampāyana uvāca

20.2२०.२

ततो ऽपश्यत् त्रिदशान् राजपुत्री सर्वान् एव स्वेषु धिष्ण्येषु खस्थान् । (२०।२)

tato 'paśyat tridaśān rājaputrī sarvān eva sveṣu dhiṣṇyeṣu khasthān |

20.3२०.३

प्रभासन्तं भानुमन्तं महान्तं यथादित्यं रोचमानं तथैव ॥ (२०।३)

prabhāsantaṃ bhānumantaṃ mahāntaṃ yathādityaṃ rocamānaṃ tathaiva ||

21.1२१.१

सा तान् दृष्ट्वा व्रीडमानेव बाला सूर्यं देवी वचनं प्राह भीता । (२१।१)

sā tān dṛṣṭvā vrīḍamāneva bālā sūryaṃ devī vacanaṃ prāha bhītā |

21.2२१.२

गच्छ त्वं वै गोपते स्वं विमानं कन्याभावाद् दुःख एषोपचारः ॥ (२१।२)

gaccha tvaṃ vai gopate svaṃ vimānaṃ kanyābhāvād duḥkha eṣopacāraḥ ||

22.1२२.१

पिता माता गुरवश् चैव ये ऽन्ये देहस्यास्य प्रभवन्ति प्रदाने । (२२।१)

pitā mātā guravaś caiva ye 'nye dehasyāsya prabhavanti pradāne |

22.2२२.२

नाहं धर्मं लोपयिष्यामि लोके स्त्रीणां वृत्तं पूज्यते देहरक्षा ॥ (२२।२)

nāhaṃ dharmaṃ lopayiṣyāmi loke strīṇāṃ vṛttaṃ pūjyate deharakṣā ||

23.1२३.१

मया मन्त्रबलं ज्ञातुम् आहूतस् त्वं विभावसो । (२३।१)

mayā mantrabalaṃ jñātum āhūtas tvaṃ vibhāvaso |

23.2२३.२

बाल्याद् बालेति कृत्वा तत् क्षन्तुम् अर्हसि मे विभो ॥ (२३।२)

bālyād bāleti kṛtvā tat kṣantum arhasi me vibho ||

24.1२४.१

सूर्य उवाच । (२४।१)

sūrya uvāca

24.2२४.२

बालेति कृत्वानुनयं तवाहं ददानि नान्यानुनयं लभेत । (२४।२)

bāleti kṛtvānunayaṃ tavāhaṃ dadāni nānyānunayaṃ labheta |

24.3२४.३

आत्मप्रदानं कुरु कुन्तिकन्ये शान्तिस् तवैवं हि भवेच्च भीरु ॥ (२४।३)

ātmapradānaṃ kuru kuntikanye śāntis tavaivaṃ hi bhavecca bhīru ||

25.1२५.१

न चापि युक्तं गन्तुं हि मया मिथ्याकृतेन वै । (२५।१)

na cāpi yuktaṃ gantuṃ hi mayā mithyākṛtena vai |

25.2२५.२

गमिष्याम्यनवद्याङ्गि लोके समवहास्यताम् । (२५।२)

gamiṣyāmyanavadyāṅgi loke samavahāsyatām |

25.3२५.३

सर्वेषां विबुधानां च वक्तव्यः स्याम् अहं शुभे ॥ (२५।३)

sarveṣāṃ vibudhānāṃ ca vaktavyaḥ syām ahaṃ śubhe ||

26.1२६.१

सा त्वं मया समागच्छ पुत्रं लप्स्यसि मादृशम् । (२६।१)

sā tvaṃ mayā samāgaccha putraṃ lapsyasi mādṛśam |

26.2२६.२

विशिष्टा सर्वलोकेषु भविष्यसि च भामिनि ॥ (२६।२)

viśiṣṭā sarvalokeṣu bhaviṣyasi ca bhāmini ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 290

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit