वैशंपायन उवाच । (१।१)

ततः काल्यं समुत्थाय कृतपौर्वाह्णिकक्रियाः । (१।२)

ययुस्ते नगराकारै रथैः पाण्डवयादवाः ॥ (१।३)

प्रपद्य च कुरुक्षेत्रं भीष्मम् आसाद्य चानघम् । (२।१)

सुखां च रजनीं पृष्ट्वा गाङ्गेयं रथिनां वरम् ॥ (२।२)

व्यासादीन् अभिवाद्यर्षीन् सर्वैस्तैश्चाभिनन्दिताः । (३।१)

निषेदुर् अभितो भीष्मं परिवार्य समन्ततः ॥ (३।२)

ततो राजा महातेजा धर्मराजो युधिष्ठिरः । (४।१)

अब्रवीत् प्राञ्जलिर् भीष्मं प्रतिपूज्याभिवाद्य च ॥ (४।२)

य एष राजा राजेति शब्दश्चरति भारत । (५।१)

कथम् एष समुत्पन्नस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (५।२)

तुल्यपाणिशिरोग्रीवस्तुल्यबुद्धीन्द्रियात्मकः । (६।१)

तुल्यदुःखसुखात्मा च तुल्यपृष्ठभुजोदरः ॥ (६।२)

तुल्यशुक्रास्थिमज्जश्च तुल्यमांसासृग् एव च । (७।१)

निःश्वासोच्छ्वासतुल्यश्च तुल्यप्राणशरीरवान् ॥ (७।२)

समानजन्ममरणः समः सर्वगुणैर् नृणाम् । (८।१)

विशिष्टबुद्धीञ् शूरांश्च कथम् एको ऽधितिष्ठति ॥ (८।२)

कथम् एको महीं कृत्स्नां वीरशूरार्यसंकुलाम् । (९।१)

रक्षत्यपि च लोको ऽस्य प्रसादम् अभिवाञ्छति ॥ (९।२)

एकस्य च प्रसादेन कृत्स्नो लोकः प्रसीदति । (१०।१)

व्याकुलेनाकुलः सर्वो भवतीति विनिश्चयः ॥ (१०।२)

एतद् इच्छाम्यहं सर्वं तत्त्वेन भरतर्षभ । (११।१)

श्रोतुं तन्मे यथातत्त्वं प्रब्रूहि वदतां वर ॥ (११।२)

नैतत् कारणम् अल्पं हि भविष्यति विशां पते । (१२।१)

यद् एकस्मिञ् जगत् सर्वं देववद् याति संनतिम् ॥ (१२।२)

भीष्म उवाच । (१३।१)

नियतस्त्वं नरश्रेष्ठ शृणु सर्वम् अशेषतः । (१३।२)

यथा राज्यं समुत्पन्नम् आदौ कृतयुगे ऽभवत् ॥ (१३।३)

नैव राज्यं न राजासीन्न दण्डो न च दाण्डिकः । (१४।१)

धर्मेणैव प्रजाः सर्वा रक्षन्ति च परस्परम् ॥ (१४।२)

पालयानास्तथान्योन्यं नरा धर्मेण भारत । (१५।१)

खेदं परमम् आजग्मुस्ततस्तान्मोह आविशत् ॥ (१५।२)

ते मोहवशम् आपन्ना मानवा मनुजर्षभ । (१६।१)

प्रतिपत्तिविमोहाच्च धर्मस्तेषाम् अनीनशत् ॥ (१६।२)

नष्टायां प्रतिपत्तौ तु मोहवश्या नरास्तदा । (१७।१)

लोभस्य वशम् आपन्नाः सर्वे भारतसत्तम ॥ (१७।२)

अप्राप्तस्याभिमर्शं तु कुर्वन्तो मनुजास्ततः । (१८।१)

कामो नामापरस्तत्र समपद्यत वै प्रभो ॥ (१८।२)

तांस्तु कामवशं प्राप्तान् रागो नाम समस्पृशत् । (१९।१)

रक्ताश्च नाभ्यजानन्त कार्याकार्यं युधिष्ठिर ॥ (१९।२)

अगम्यागमनं चैव वाच्यावाच्यं तथैव च । (२०।१)

भक्ष्याभक्ष्यं च राजेन्द्र दोषादोषं च नात्यजन् ॥ (२०।२)

विप्लुते नरलोके ऽस्मिंस्ततो ब्रह्म ननाश ह । (२१।१)

नाशाच्च ब्रह्मणो राजन् धर्मो नाशम् अथागमत् ॥ (२१।२)

नष्टे ब्रह्मणि धर्मे च देवास्त्रासम् अथागमन् । (२२।१)

ते त्रस्ता नरशार्दूल ब्रह्माणं शरणं ययुः ॥ (२२।२)

प्रपद्य भगवन्तं ते देवा लोकपितामहम् । (२३।१)

ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे दुःखशोकभयार्दिताः ॥ (२३।२)

भगवन्नरलोकस्थं नष्टं ब्रह्म सनातनम् । (२४।१)

लोभमोहादिभिर् भावैस्ततो नो भयम् आविशत् ॥ (२४।२)

ब्रह्मणश्च प्रणाशेन धर्मो ऽप्यनशद् ईश्वर । (२५।१)

ततः स्म समतां याता मर्त्यैस्त्रिभुवनेश्वर ॥ (२५।२)

अधो हि वर्षम् अस्माकं मर्त्यास्तूर्ध्वप्रवर्षिणः । (२६।१)

क्रियाव्युपरमात् तेषां ततो ऽगच्छाम संशयम् ॥ (२६।२)

अत्र निःश्रेयसं यन्नस्तद् ध्यायस्व पितामह । (२७।१)

त्वत्प्रभावसमुत्थो ऽसौ प्रभावो नो विनश्यति ॥ (२७।२)

तान् उवाच सुरान् सर्वान् स्वयंभूर् भगवांस्ततः । (२८।१)

श्रेयो ऽहं चिन्तयिष्यामि व्येतु वो भीः सुरर्षभाः ॥ (२८।२)

ततो ऽध्यायसहस्राणां शतं चक्रे स्वबुद्धिजम् । (२९।१)

यत्र धर्मस्तथैवार्थः कामश्चैवानुवर्णितः ॥ (२९।२)

त्रिवर्ग इति विख्यातो गण एष स्वयंभुवा । (३०।१)

चतुर्थो मोक्ष इत्येव पृथगर्थः पृथग्गणः ॥ (३०।२)

मोक्षस्यापि त्रिवर्गो ऽन्यः प्रोक्तः सत्त्वं रजस्तमः । (३१।१)

स्थानं वृद्धिः क्षयश्चैव त्रिवर्गश्चैव दण्डजः ॥ (३१।२)

आत्मा देशश्च कालश्चाप्युपायाः कृत्यम् एव च । (३२।१)

सहायाः कारणं चैव षड्वर्गो नीतिजः स्मृतः ॥ (३२।२)

त्रयी चान्वीक्षिकी चैव वार्ता च भरतर्षभ । (३३।१)

दण्डनीतिश्च विपुला विद्यास्तत्र निदर्शिताः ॥ (३३।२)

अमात्यरक्षाप्रणिधी राजपुत्रस्य रक्षणम् । (३४।१)

चारश्च विविधोपायः प्रणिधिश्च पृथग्विधः ॥ (३४।२)

साम चोपप्रदानं च भेदो दण्डश्च पाण्डव । (३५।१)

उपेक्षा पञ्चमी चात्र कार्त्स्न्येन समुदाहृता ॥ (३५।२)

मन्त्रश्च वर्णितः कृत्स्नस्तथा भेदार्थ एव च । (३६।१)

विभ्रंशश्चैव मन्त्रस्य सिद्ध्यसिद्ध्योश्च यत् फलम् ॥ (३६।२)

संधिश्च विविधाभिख्यो हीनो मध्यस्तथोत्तमः । (३७।१)

भयसत्कारवित्ताख्यः कार्त्स्न्येन परिवर्णितः ॥ (३७।२)

यात्राकालाश्च चत्वारस्त्रिवर्गस्य च विस्तरः । (३८।१)

विजयो धर्मयुक्तश्च तथार्थविजयश्च ह ॥ (३८।२)

आसुरश्चैव विजयस्तथा कार्त्स्न्येन वर्णितः । (३९।१)

लक्षणं पञ्चवर्गस्य त्रिविधं चात्र वर्णितम् ॥ (३९।२)

प्रकाशश्चाप्रकाशश्च दण्डो ऽथ परिशब्दितः । (४०।१)

प्रकाशो ऽष्टविधस्तत्र गुह्यस्तु बहुविस्तरः ॥ (४०।२)

रथा नागा हयाश्चैव पादाताश्चैव पाण्डव । (४१।१)

विष्टिर् नावश्चराश्चैव देशिकाः पथि चाष्टकम् ॥ (४१।२)

अङ्गान्येतानि कौरव्य प्रकाशानि बलस्य तु । (४२।१)

जङ्गमाजङ्गमाश्चोक्ताश्चूर्णयोगा विषादयः ॥ (४२।२)

स्पर्शे चाभ्यवहार्ये चाप्युपांशुर् विविधः स्मृतः । (४३।१)

अरिर् मित्रम् उदासीन इत्येते ऽप्यनुवर्णिताः ॥ (४३।२)

कृत्स्ना मार्गगुणाश्चैव तथा भूमिगुणाश्च ह । (४४।१)

आत्मरक्षणम् आश्वासः स्पशानां चान्ववेक्षणम् ॥ (४४।२)

कल्पना विविधाश्चापि नृनागरथवाजिनाम् । (४५।१)

व्यूहाश्च विविधाभिख्या विचित्रं युद्धकौशलम् ॥ (४५।२)

उत्पाताश्च निपाताश्च सुयुद्धं सुपलायनम् । (४६।१)

शस्त्राणां पायनज्ञानं तथैव भरतर्षभ ॥ (४६।२)

बलव्यसनमुक्तं च तथैव बलहर्षणम् । (४७।१)

पीडनास्कन्दकालश्च भयकालश्च पाण्डव ॥ (४७।२)

तथा खातविधानं च योगसंचार एव च । (४८।१)

चौराटव्यबलैश्चोग्रैः परराष्ट्रस्य पीडनम् ॥ (४८।२)

अग्निदैर् गरदैश्चैव प्रतिरूपकचारकैः । (४९।१)

श्रेणिमुख्योपजापेन वीरुधश्छेदनेन च ॥ (४९।२)

दूषणेन च नागानाम् आशङ्काजननेन च । (५०।१)

आरोधनेन भक्तस्य पथश्चोपार्जनेन च ॥ (५०।२)

सप्ताङ्गस्य च राज्यस्य ह्रासवृद्धिसमञ्जसम् । (५१।१)

दूतसामर्थ्ययोगश्च राष्ट्रस्य च विवर्धनम् ॥ (५१।२)

अरिमध्यस्थमित्राणां सम्यक् चोक्तं प्रपञ्चनम् । (५२।१)

अवमर्दः प्रतीघातस्तथैव च बलीयसाम् ॥ (५२।२)

व्यवहारः सुसूक्ष्मश्च तथा कण्टकशोधनम् । (५३।१)

शमो व्यायामयोगश्च योगो द्रव्यस्य संचयः ॥ (५३।२)

अभृतानां च भरणं भृतानां चान्ववेक्षणम् । (५४।१)

अर्थकाले प्रदानं च व्यसनेष्वप्रसङ्गिता ॥ (५४।२)

तथा राजगुणाश्चैव सेनापतिगुणाश्च ये । (५५।१)

कारणस्य च कर्तुश्च गुणदोषास्तथैव च ॥ (५५।२)

दुष्टेङ्गितं च विविधं वृत्तिश्चैवानुजीविनाम् । (५६।१)

शङ्कितत्वं च सर्वस्य प्रमादस्य च वर्जनम् ॥ (५६।२)

अलब्धलिप्सा लब्धस्य तथैव च विवर्धनम् । (५७।१)

प्रदानं च विवृद्धस्य पात्रेभ्यो विधिवत् तथा ॥ (५७।२)

विसर्गो ऽर्थस्य धर्मार्थम् अर्थार्थं कामहेतुना । (५८।१)

चतुर्थो व्यसनाघाते तथैवात्रानुवर्णितः ॥ (५८।२)

क्रोधजानि तथोग्राणि कामजानि तथैव च । (५९।१)

दशोक्तानि कुरुश्रेष्ठ व्यसनान्यत्र चैव ह ॥ (५९।२)

मृगयाक्षास्तथा पानं स्त्रियश्च भरतर्षभ । (६०।१)

कामजान्याहुर् आचार्याः प्रोक्तानीह स्वयंभुवा ॥ (६०।२)

वाक्पारुष्यं तथोग्रत्वं दण्डपारुष्यम् एव च । (६१।१)

आत्मनो निग्रहस्त्यागो ऽथार्थदूषणम् एव च ॥ (६१।२)

यन्त्राणि विविधान्येव क्रियास्तेषां च वर्णिताः । (६२।१)

अवमर्दः प्रतीघातः केतनानां च भञ्जनम् ॥ (६२।२)

चैत्यद्रुमाणाम् आमर्दो रोधःकर्मान्तनाशनम् । (६३।१)

अपस्करो ऽथ गमनं तथोपास्या च वर्णिता ॥ (६३।२)

पणवानकशङ्खानां भेरीणां च युधां वर । (६४।१)

उपार्जनं च द्रव्याणां परमर्म च तानि षट् ॥ (६४।२)

लब्धस्य च प्रशमनं सतां चैव हि पूजनम् । (६५।१)

विद्वद्भिर् एकीभावश्च प्रातर्होमविधिज्ञता ॥ (६५।२)

मङ्गलालम्भनं चैव शरीरस्य प्रतिक्रिया । (६६।१)

आहारयोजनं चैव नित्यम् आस्तिक्यम् एव च ॥ (६६।२)

एकेन च यथोत्थेयं सत्यत्वं मधुरा गिरः । (६७।१)

उत्सवानां समाजानां क्रियाः केतनजास्तथा ॥ (६७।२)

प्रत्यक्षा च परोक्षा च सर्वाधिकरणेषु च । (६८।१)

वृत्तिर् भरतशार्दूल नित्यं चैवान्ववेक्षणम् ॥ (६८।२)

अदण्ड्यत्वं च विप्राणां युक्त्या दण्डनिपातनम् । (६९।१)

अनुजीविस्वजातिभ्यो गुणेषु परिरक्षणम् ॥ (६९।२)

रक्षणं चैव पौराणां स्वराष्ट्रस्य विवर्धनम् । (७०।१)

मण्डलस्था च या चिन्ता राजन् द्वादशराजिका ॥ (७०।२)

द्वासप्ततिमतिश्चैव प्रोक्ता या च स्वयंभुवा । (७१।१)

देशजातिकुलानां च धर्माः समनुवर्णिताः ॥ (७१।२)

धर्मश्चार्थश्च कामश्च मोक्षश्चात्रानुवर्णितः । (७२।१)

उपायश्चार्थलिप्सा च विविधा भूरिदक्षिणाः ॥ (७२।२)

मूलकर्मक्रिया चात्र माया योगश्च वर्णितः । (७३।१)

दूषणं स्रोतसाम् अत्र वर्णितं च स्थिराम्भसाम् ॥ (७३।२)

यैर् यैर् उपायैर् लोकश्च न चलेद् आर्यवर्त्मनः । (७४।१)

तत् सर्वं राजशार्दूल नीतिशास्त्रे ऽनुवर्णितम् ॥ (७४।२)

एतत् कृत्वा शुभं शास्त्रं ततः स भगवान् प्रभुः । (७५।१)

देवान् उवाच संहृष्टः सर्वाञ् शक्रपुरोगमान् ॥ (७५।२)

उपकाराय लोकस्य त्रिवर्गस्थापनाय च । (७६।१)

नवनीतं सरस्वत्या बुद्धिर् एषा प्रभाविता ॥ (७६।२)

दण्डेन सहिता ह्येषा लोकरक्षणकारिका । (७७।१)

निग्रहानुग्रहरता लोकान् अनु चरिष्यति ॥ (७७।२)

दण्डेन नीयते चेयं दण्डं नयति चाप्युत । (७८।१)

दण्डनीतिर् इति प्रोक्ता त्रींल् लोकान् अनुवर्तते ॥ (७८।२)

षाड्गुण्यगुणसारैषा स्थास्यत्यग्रे महात्मसु । (७९।१)

महत्त्वात् तस्य दण्डस्य नीतिर् विस्पष्टलक्षणा ॥ (७९।२)

नयचारश्च विपुलो येन सर्वम् इदं ततम् । (८०।१)

आगमश्च पुराणानां महर्षीणां च संभवः ॥ (८०।२)

तीर्थवंशश्च वंशश्च नक्षत्राणां युधिष्ठिर । (८१।१)

सकलं चातुराश्रम्यं चातुर्होत्रं तथैव च ॥ (८१।२)

चातुर्वर्ण्यं तथैवात्र चातुर्वेद्यं च वर्णितम् । (८२।१)

इतिहासोपवेदाश्च न्यायः कृत्स्नश्च वर्णितः ॥ (८२।२)

तपो ज्ञानम् अहिंसा च सत्यासत्ये नयः परः । (८३।१)

वृद्धोपसेवा दानं च शौचम् उत्थानम् एव च ॥ (८३।२)

सर्वभूतानुकम्पा च सर्वम् अत्रोपवर्णितम् । (८४।१)

भुवि वाचोगतं यच्च तच्च सर्वं समर्पितम् ॥ (८४।२)

तस्मिन् पैतामहे शास्त्रे पाण्डवैतद् असंशयम् । (८५।१)

धर्मार्थकाममोक्षाश्च सकला ह्यत्र शब्दिताः ॥ (८५।२)

ततस्तां भगवान्नीतिं पूर्वं जग्राह शंकरः । (८६।१)

बहुरूपो विशालाक्षः शिवः स्थाणुर् उमापतिः ॥ (८६।२)

युगानाम् आयुषो ह्रासं विज्ञाय भगवाञ् शिवः । (८७।१)

संचिक्षेप ततः शास्त्रं महार्थं ब्रह्मणा कृतम् ॥ (८७।२)

वैशालाक्षम् इति प्रोक्तं तद् इन्द्रः प्रत्यपद्यत । (८८।१)

दशाध्यायसहस्राणि सुब्रह्मण्यो महातपाः ॥ (८८।२)

भगवान् अपि तच्छास्त्रं संचिक्षेप पुरंदरः । (८९।१)

सहस्रैः पञ्चभिस्तात यद् उक्तं बाहुदन्तकम् ॥ (८९।२)

अध्यायानां सहस्रैस्तु त्रिभिर् एव बृहस्पतिः । (९०।१)

संचिक्षेपेश्वरो बुद्ध्या बार्हस्पत्यं तद् उच्यते ॥ (९०।२)

अध्यायानां सहस्रेण काव्यः संक्षेपम् अब्रवीत् । (९१।१)

तच्छास्त्रम् अमितप्रज्ञो योगाचार्यो महातपाः ॥ (९१।२)

एवं लोकानुरोधेन शास्त्रम् एतन्महर्षिभिः । (९२।१)

संक्षिप्तम् आयुर् विज्ञाय मर्त्यानां ह्रासि पाण्डव ॥ (९२।२)

अथ देवाः समागम्य विष्णुम् ऊचुः प्रजापतिम् । (९३।१)

एको यो ऽर्हति मर्त्येभ्यः श्रैष्ठ्यं तं वै समादिश ॥ (९३।२)

ततः संचिन्त्य भगवान् देवो नारायणः प्रभुः । (९४।१)

तैजसं वै विरजसं सो ऽसृजन्मानसं सुतम् ॥ (९४।२)

विरजास्तु महाभाग विभुत्वं भुवि नैच्छत । (९५।१)

न्यासायैवाभवद् बुद्धिः प्रणीता तस्य पाण्डव ॥ (९५।२)

कीर्तिमांस्तस्य पुत्रो ऽभूत् सो ऽपि पञ्चातिगो ऽभवत् । (९६।१)

कर्दमस्तस्य च सुतः सो ऽप्यतप्यन्महत् तपः ॥ (९६।२)

प्रजापतेः कर्दमस्य अनङ्गो नाम वै सुतः । (९७।१)

प्रजानां रक्षिता साधुर् दण्डनीतिविशारदः ॥ (९७।२)

अनङ्गपुत्रो ऽतिबलो नीतिमान् अधिगम्य वै । (९८।१)

अभिपेदे महीराज्यम् अथेन्द्रियवशो ऽभवत् ॥ (९८।२)

मृत्योस्तु दुहिता राजन् सुनीथा नाम मानसी । (९९।१)

प्रख्याता त्रिषु लोकेषु या सा वेनम् अजीजनत् ॥ (९९।२)

तं प्रजासु विधर्माणं रागद्वेषवशानुगम् । (१००।१)

मन्त्रपूतैः कुशैर् जघ्नुर् ऋषयो ब्रह्मवादिनः ॥ (१००।२)

ममन्थुर् दक्षिणं चोरुम् ऋषयस्तस्य मन्त्रतः । (१०१।१)

ततो ऽस्य विकृतो जज्ञे ह्रस्वाङ्गः पुरुषो भुवि ॥ (१०१।२)

दग्धस्थाणुप्रतीकाशो रक्ताक्षः कृष्णमूर्धजः । (१०२।१)

निषीदेत्येवम् ऊचुस्तम् ऋषयो ब्रह्मवादिनः ॥ (१०२।२)

तस्मान्निषादाः सम्भूताः क्रूराः शैलवनाश्रयाः । (१०३।१)

ये चान्ये विन्ध्यनिलया म्लेच्छाः शतसहस्रशः ॥ (१०३।२)

भूयो ऽस्य दक्षिणं पाणिं ममन्थुस्ते महर्षयः । (१०४।१)

ततः पुरुष उत्पन्नो रूपेणेन्द्र इवापरः ॥ (१०४।२)

कवची बद्धनिस्त्रिंशः सशरः सशरासनः । (१०५।१)

वेदवेदाङ्गविच्चैव धनुर्वेदे च पारगः ॥ (१०५।२)

तं दण्डनीतिः सकला श्रिता राजन्नरोत्तमम् । (१०६।१)

ततः स प्राञ्जलिर् वैन्यो महर्षींस्तान् उवाच ह ॥ (१०६।२)

सुसूक्ष्मा मे समुत्पन्ना बुद्धिर् धर्मार्थदर्शिनी । (१०७।१)

अनया किं मया कार्यं तन्मे तत्त्वेन शंसत ॥ (१०७।२)

यन्मां भवन्तो वक्ष्यन्ति कार्यम् अर्थसमन्वितम् । (१०८।१)

तद् अहं वै करिष्यामि नात्र कार्या विचारणा ॥ (१०८।२)

तम् ऊचुर् अथ देवास्ते ते चैव परमर्षयः । (१०९।१)

नियतो यत्र धर्मो वै तम् अशङ्कः समाचर ॥ (१०९।२)

प्रियाप्रिये परित्यज्य समः सर्वेषु जन्तुषु । (११०।१)

कामक्रोधौ च लोभं च मानं चोत्सृज्य दूरतः ॥ (११०।२)

यश्च धर्मात् प्रविचलेल् लोके कश्चन मानवः । (१११।१)

निग्राह्यस्ते स बाहुभ्यां शश्वद् धर्मम् अवेक्षतः ॥ (१११।२)

प्रतिज्ञां चाधिरोहस्व मनसा कर्मणा गिरा । (११२।१)

पालयिष्याम्यहं भौमं ब्रह्म इत्येव चासकृत् ॥ (११२।२)

यश्चात्र धर्मनीत्युक्तो दण्डनीतिव्यपाश्रयः । (११३।१)

तम् अशङ्कः करिष्यामि स्ववशो न कदाचन ॥ (११३।२)

अदण्ड्या मे द्विजाश्चेति प्रतिजानीष्व चाभिभो । (११४।१)

लोकं च संकरात् कृत्स्नात् त्रातास्मीति परंतप ॥ (११४।२)

वैन्यस्ततस्तान् उवाच देवान् ऋषिपुरोगमान् । (११५।१)

ब्राह्मणा मे सहायाश्चेद् एवम् अस्तु सुरर्षभाः ॥ (११५।२)

एवम् अस्त्विति वैन्यस्तु तैर् उक्तो ब्रह्मवादिभिः । (११६।१)

पुरोधाश्चाभवत् तस्य शुक्रो ब्रह्ममयो निधिः ॥ (११६।२)

मन्त्रिणो वालखिल्यास्तु सारस्वत्यो गणो ह्यभूत् । (११७।१)

महर्षिर् भगवान् गर्गस्तस्य सांवत्सरो ऽभवत् ॥ (११७।२)

आत्मनाष्टम इत्येव श्रुतिर् एषा परा नृषु । (११८।१)

उत्पन्नौ बन्दिनौ चास्य तत्पूर्वौ सूतमागधौ ॥ (११८।२)

समतां वसुधायाश्च स सम्यग् उपपादयत् । (११९।१)

वैषम्यं हि परं भूमेर् आसीद् इति ह नः श्रुतम् ॥ (११९।२)

स विष्णुना च देवेन शक्रेण विबुधैः सह । (१२०।१)

ऋषिभिश्च प्रजापाल्ये ब्रह्मणा चाभिषेचितः ॥ (१२०।२)

तं साक्षात् पृथिवी भेजे रत्नान्यादाय पाण्डव । (१२१।१)

सागरः सरितां भर्ता हिमवांश्चाचलोत्तमः ॥ (१२१।२)

शक्रश्च धनम् अक्षय्यं प्रादात् तस्य युधिष्ठिर । (१२२।१)

रुक्मं चापि महामेरुः स्वयं कनकपर्वतः ॥ (१२२।२)

यक्षराक्षसभर्ता च भगवान्नरवाहनः । (१२३।१)

धर्मे चार्थे च कामे च समर्थं प्रददौ धनम् ॥ (१२३।२)

हया रथाश्च नागाश्च कोटिशः पुरुषास्तथा । (१२४।१)

प्रादुर्बभूवुर् वैन्यस्य चिन्तनाद् एव पाण्डव । (१२४।२)

न जरा न च दुर्भिक्षं नाधयो व्याधयस्तथा ॥ (१२४।३)

सरीसृपेभ्यः स्तेनेभ्यो न चान्योन्यात् कदाचन । (१२५।१)

भयम् उत्पद्यते तत्र तस्य राज्ञो ऽभिरक्षणात् ॥ (१२५।२)

तेनेयं पृथिवी दुग्धा सस्यानि दश सप्त च । (१२६।१)

यक्षराक्षसनागैश्चापीप्सितं यस्य यस्य यत् ॥ (१२६।२)

तेन धर्मोत्तरश्चायं कृतो लोको महात्मना । (१२७।१)

रञ्जिताश्च प्रजाः सर्वास्तेन राजेति शब्द्यते ॥ (१२७।२)

ब्राह्मणानां क्षतत्राणात् ततः क्षत्रिय उच्यते । (१२८।१)

प्रथिता धनतश्चेयं पृथिवी साधुभिः स्मृता ॥ (१२८।२)

स्थापनं चाकरोद् विष्णुः स्वयम् एव सनातनः । (१२९।१)

नातिवर्तिष्यते कश्चिद् राजंस्त्वाम् इति पार्थिव ॥ (१२९।२)

तपसा भगवान् विष्णुर् आविवेश च भूमिपम् । (१३०।१)

देववन्नरदेवानां नमते यज्जगन्नृप ॥ (१३०।२)

दण्डनीत्या च सततं रक्षितं तं नरेश्वर । (१३१।१)

नाधर्षयत् ततः कश्चिच्चारनित्याच्च दर्शनात् ॥ (१३१।२)

आत्मना करणैश्चैव समस्येह महीक्षितः । (१३२।१)

को हेतुर् यद् वशे तिष्ठेल् लोको दैवाद् ऋते गुणात् ॥ (१३२।२)

विष्णोर् ललाटात् कमलं सौवर्णम् अभवत् तदा । (१३३।१)

श्रीः सम्भूता यतो देवी पत्नी धर्मस्य धीमतः ॥ (१३३।२)

श्रियः सकाशाद् अर्थश्च जातो धर्मेण पाण्डव । (१३४।१)

अथ धर्मस्तथैवार्थः श्रीश्च राज्ये प्रतिष्ठिता ॥ (१३४।२)

सुकृतस्य क्षयाच्चैव स्वर्लोकाद् एत्य मेदिनीम् । (१३५।१)

पार्थिवो जायते तात दण्डनीतिवशानुगः ॥ (१३५।२)

महत्त्वेन च संयुक्तो वैष्णवेन नरो भुवि । (१३६।१)

बुद्ध्या भवति संयुक्तो माहात्म्यं चाधिगच्छति ॥ (१३६।२)

स्थापनाम् अथ देवानां न कश्चिद् अतिवर्तते । (१३७।१)

तिष्ठत्येकस्य च वशे तं चेद् अनुविधीयते ॥ (१३७।२)

शुभं हि कर्म राजेन्द्र शुभत्वायोपकल्पते । (१३८।१)

तुल्यस्यैकस्य यस्यायं लोको वचसि तिष्ठति ॥ (१३८।२)

यो ह्यस्य मुखम् अद्राक्षीत् सोम्य सो ऽस्य वशानुगः । (१३९।१)

सुभगं चार्थवन्तं च रूपवन्तं च पश्यति ॥ (१३९।२)

ततो जगति राजेन्द्र सततं शब्दितं बुधैः । (१४०।१)

देवाश्च नरदेवाश्च तुल्या इति विशां पते ॥ (१४०।२)

एतत् ते सर्वम् आख्यातं महत्त्वं प्रति राजसु । (१४१।१)

कार्त्स्न्येन भरतश्रेष्ठ किम् अन्यद् इह वर्तताम् ॥ (१४१।२)