युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

गृहस्थो ब्रह्मचारी वा वानप्रस्थो ऽथ भिक्षुकः । (१।२)

य इच्छेत् सिद्धिम् आस्थातुं देवतां कां यजेत सः ॥ (१।३)

कुतो ह्यस्य ध्रुवः स्वर्गः कुतो निःश्रेयसं परम् । (२।१)

विधिना केन जुहुयाद् दैवं पित्र्यं तथैव च ॥ (२।२)

मुक्तश्च कां गतिं गच्छेन् मोक्षश्चैव किमात्मकः । (३।१)

स्वर्गतश्चैव किं कुर्याद् येन न च्यवते दिवः ॥ (३।२)

देवतानां च को देवः पितॄणां च तथा पिता । (४।१)

तस्मात् परतरं यच्च तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (४।२)

भीष्म उवाच । (५।१)

गूढं मां प्रश्नवित् प्रश्नं पृच्छसे त्वम् इहानघ । (५।२)

न ह्येष तर्कया शक्यो वक्तुं वर्षशतैर् अपि ॥ (५।३)

ऋते देवप्रसादाद् वा राजञ् ज्ञानागमेन वा । (६।१)

गहनं ह्येतद् आख्यानं व्याख्यातव्यं तवारिहन् ॥ (६।२)

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (७।१)

नारदस्य च संवादम् ऋषेर् नारायणस्य च ॥ (७।२)

नारायणो हि विश्वात्मा चतुर्मूर्तिः सनातनः । (८।१)

धर्मात्मजः संबभूव पितैवं मे ऽभ्यभाषत ॥ (८।२)

कृते युगे महाराज पुरा स्वायंभुवे ऽन्तरे । (९।१)

नरो नारायणश्चैव हरिः कृष्णस्तथैव च ॥ (९।२)

तेभ्यो नारायणनरौ तपस्तेपतुर् अव्ययौ । (१०।१)

बदर्याश्रमम् आसाद्य शकटे कनकामये ॥ (१०।२)

अष्टचक्रं हि तद् यानं भूतयुक्तं मनोरमम् । (११।१)

तत्राद्यौ लोकनाथौ तौ कृशौ धमनिसंततौ ॥ (११।२)

तपसा तेजसा चैव दुर्निरीक्षौ सुरैर् अपि । (१२।१)

यस्य प्रसादं कुर्वाते स देवौ द्रष्टुम् अर्हति ॥ (१२।२)

नूनं तयोर् अनुमते हृदि हृच्छयचोदितः । (१३।१)

महामेरोर् गिरेः शृङ्गात् प्रच्युतो गन्धमादनम् ॥ (१३।२)

नारदः सुमहद् भूतं लोकान् सर्वान् अचीचरत् । (१४।१)

तं देशम् अगमद् राजन् बदर्याश्रमम् आशुगः ॥ (१४।२)

तयोर् आह्निकवेलायां तस्य कौतूहलं त्वभूत् । (१५।१)

इदं तद् आस्पदं कृत्स्नं यस्मिंल्लोकाः प्रतिष्ठिताः ॥ (१५।२)

सदेवासुरगन्धर्वाः सर्षिकिंनरलेलिहाः । (१६।१)

एका मूर्तिर् इयं पूर्वं जाता भूयश्चतुर्विधा ॥ (१६।२)

धर्मस्य कुलसंतानो महान् एभिर् विवर्धितः । (१७।१)

अहो ह्यनुगृहीतो ऽद्य धर्म एभिः सुरैर् इह । (१७।२)

नरनारायणाभ्यां च कृष्णेन हरिणा तथा ॥ (१७।३)

तत्र कृष्णो हरिश्चैव कस्मिंश्चित् कारणान्तरे । (१८।१)

स्थितौ धर्मोत्तरौ ह्येतौ तथा तपसि धिष्ठितौ ॥ (१८।२)

एतौ हि परमं धाम कानयोर् आह्निकक्रिया । (१९।१)

पितरौ सर्वभूतानां दैवतं च यशस्विनौ । (१९।२)

कां देवतां नु यजतः पितॄन् वा कान्महामती ॥ (१९।३)

इति संचिन्त्य मनसा भक्त्या नारायणस्य ह । (२०।१)

सहसा प्रादुरभवत् समीपे देवयोस्तदा ॥ (२०।२)

कृते दैवे च पित्र्ये च ततस्ताभ्यां निरीक्षितः । (२१।१)

पूजितश्चैव विधिना यथाप्रोक्तेन शास्त्रतः ॥ (२१।२)

तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यमपूर्वं विधिविस्तरम् । (२२।१)

उपोपविष्टः सुप्रीतो नारदो भगवान् ऋषिः ॥ (२२।२)

नारायणं संनिरीक्ष्य प्रसन्नेनान्तरात्मना । (२३।१)

नमस्कृत्वा महादेवम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (२३।२)

वेदेषु सपुराणेषु साङ्गोपाङ्गेषु गीयसे । (२४।१)

त्वम् अजः शाश्वतो धाता मतो ऽमृतम् अनुत्तमम् । (२४।२)

प्रतिष्ठितं भूतभव्यं त्वयि सर्वम् इदं जगत् ॥ (२४।३)

चत्वारो ह्याश्रमा देव सर्वे गार्हस्थ्यमूलकाः । (२५।१)

यजन्ते त्वाम् अहरहर् नानामूर्तिसमास्थितम् ॥ (२५।२)

पिता माता च सर्वस्य जगतः शाश्वतो गुरुः । (२६।१)

कं त्वद्य यजसे देवं पितरं कं न विद्महे ॥ (२६।२)

श्रीभगवान् उवाच । (२७।१)

अवाच्यम् एतद् वक्तव्यम् आत्मगुह्यं सनातनम् । (२७।२)

तव भक्तिमतो ब्रह्मन् वक्ष्यामि तु यथातथम् ॥ (२७।३)

यत् तत् सूक्ष्मम् अविज्ञेयम् अव्यक्तम् अचलं ध्रुवम् । (२८।१)

इन्द्रियैर् इन्द्रियार्थैश्च सर्वभूतैश्च वर्जितम् ॥ (२८।२)

स ह्यन्तरात्मा भूतानां क्षेत्रज्ञश्चेति कथ्यते । (२९।१)

त्रिगुणव्यतिरिक्तो ऽसौ पुरुषश्चेति कल्पितः । (२९।२)

तस्माद् अव्यक्तम् उत्पन्नं त्रिगुणं द्विजसत्तम ॥ (२९।३)

अव्यक्ता व्यक्तभावस्था या सा प्रकृतिर् अव्यया । (३०।१)

तां योनिम् आवयोर् विद्धि यो ऽसौ सदसदात्मकः । (३०।२)

आवाभ्यां पूज्यते ऽसौ हि दैवे पित्र्ये च कल्पिते ॥ (३०।३)

नास्ति तस्मात् परो ऽन्यो हि पिता देवो ऽथवा द्विजः । (३१।१)

आत्मा हि नौ स विज्ञेयस् ततस्तं पूजयावहे ॥ (३१।२)

तेनैषा प्रथिता ब्रह्मन्मर्यादा लोकभाविनी । (३२।१)

दैवं पित्र्यं च कर्तव्यम् इति तस्यानुशासनम् ॥ (३२।२)

ब्रह्मा स्थाणुर् मनुर् दक्षो भृगुर् धर्मस्तपो दमः । (३३।१)

मरीचिर् अङ्गिरात्रिश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ॥ (३३।२)

वसिष्ठः परमेष्ठी च विवस्वान् सोम एव च । (३४।१)

कर्दमश्चापि यः प्रोक्तः क्रोधो विक्रीत एव च ॥ (३४।२)

एकविंशतिर् उत्पन्नास्ते प्रजापतयः स्मृताः । (३५।१)

तस्य देवस्य मर्यादां पूजयन्ति सनातनीम् ॥ (३५।२)

दैवं पित्र्यं च सततं तस्य विज्ञाय तत्त्वतः । (३६।१)

आत्मप्राप्तानि च ततो जानन्ति द्विजसत्तमाः ॥ (३६।२)

स्वर्गस्था अपि ये केचित् तं नमस्यन्ति देहिनः । (३७।१)

ते तत्प्रसादाद् गच्छन्ति तेनादिष्टफलां गतिम् ॥ (३७।२)

ये हीनाः सप्तदशभिर् गुणैः कर्मभिर् एव च । (३८।१)

कलाः पञ्चदश त्यक्त्वा ते मुक्ता इति निश्चयः ॥ (३८।२)

मुक्तानां तु गतिर् ब्रह्मन् क्षेत्रज्ञ इति कल्पितः । (३९।१)

स हि सर्वगतश्चैव निर्गुणश्चैव कथ्यते ॥ (३९।२)

दृश्यते ज्ञानयोगेन आवां च प्रसृतौ ततः । (४०।१)

एवं ज्ञात्वा तम् आत्मानं पूजयावः सनातनम् ॥ (४०।२)

तं वेदाश्चाश्रमाश्चैव नानातनुसमास्थिताः । (४१।१)

भक्त्या सम्पूजयन्त्याद्यं गतिं चैषां ददाति सः ॥ (४१।२)

ये तु तद्भाविता लोके एकान्तित्वं समास्थिताः । (४२।१)

एतद् अभ्यधिकं तेषां यत् ते तं प्रविशन्त्युत ॥ (४२।२)

इति गुह्यसमुद्देशस्तव नारद कीर्तितः । (४३।१)

भक्त्या प्रेम्णा च विप्रर्षे अस्मद्भक्त्या च ते श्रुतः ॥ (४३।२)