महाभारतMahābhārata

MBh, 2, 15

241 of 1995 · 36 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

yudhiṣṭhira uvāca

1.2१.२

सम्राड्गुणम् अभीप्सन् वै युष्मान् स्वार्थपरायणः । (१।२)

samrāḍguṇam abhīpsan vai yuṣmān svārthaparāyaṇaḥ |

1.3१.३

कथं प्रहिणुयां भीमं बलात् केवलसाहसात् ॥ (१।३)

kathaṃ prahiṇuyāṃ bhīmaṃ balāt kevalasāhasāt ||

2.1२.१

भीमार्जुनावुभौ नेत्रे मनो मन्ये जनार्दनम् । (२।१)

bhīmārjunāvubhau netre mano manye janārdanam |

2.2२.२

मनश्चक्षुर्विहीनस्य कीदृशं जीवितं भवेत् ॥ (२।२)

manaścakṣurvihīnasya kīdṛśaṃ jīvitaṃ bhavet ||

3.1३.१

जरासंधबलं प्राप्य दुष्पारं भीमविक्रमम् । (३।१)

jarāsaṃdhabalaṃ prāpya duṣpāraṃ bhīmavikramam |

3.2३.२

श्रमो हि वः पराजय्यात् किम् उ तत्र विचेष्टितम् ॥ (३।२)

śramo hi vaḥ parājayyāt kim u tatra viceṣṭitam ||

4.1४.१

अस्मिन्न् अर्थान्तरे युक्तम् अनर्थः प्रतिपद्यते । (४।१)

asminn arthāntare yuktam anarthaḥ pratipadyate |

4.2४.२

यथाहं विमृशाम्येकस्तत् तावच्छ्रूयतां मम । (४।२)

yathāhaṃ vimṛśāmyekastat tāvacchrūyatāṃ mama |

4.3४.३

तस्मान्न प्रतिपत्तिस्तु कार्या युक्ता मता मम ॥ (४।३)

tasmānna pratipattistu kāryā yuktā matā mama ||

5.1५.१

संन्यासं रोचये साधु कार्यस्यास्य जनार्दन । (५।१)

saṃnyāsaṃ rocaye sādhu kāryasyāsya janārdana |

5.2५.२

प्रतिहन्ति मनो मे ऽद्य राजसूयो दुरासदः ॥ (५।२)

pratihanti mano me 'dya rājasūyo durāsadaḥ ||

6.1६.१

वैशंपायन उवाच । (६।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

6.2६.२

पार्थः प्राप्य धनुःश्रेष्ठम् अक्षय्यौ च महेषुधी । (६।२)

pārthaḥ prāpya dhanuḥśreṣṭham akṣayyau ca maheṣudhī |

6.3६.३

रथं ध्वजं सभां चैव युधिष्ठिरम् अभाषत ॥ (६।३)

rathaṃ dhvajaṃ sabhāṃ caiva yudhiṣṭhiram abhāṣata ||

7.1७.१

धनुर् अस्त्रं शरा वीर्यं पक्षो भूमिर् यशो बलम् । (७।१)

dhanur astraṃ śarā vīryaṃ pakṣo bhūmir yaśo balam |

7.2७.२

प्राप्तम् एतन्मया राजन् दुष्प्रापं यद् अभीप्सितम् ॥ (७।२)

prāptam etanmayā rājan duṣprāpaṃ yad abhīpsitam ||

8.1८.१

कुले जन्म प्रशंसन्ति वैद्याः साधु सुनिष्ठिताः । (८।१)

kule janma praśaṃsanti vaidyāḥ sādhu suniṣṭhitāḥ |

8.2८.२

बलेन सदृशं नास्ति वीर्यं तु मम रोचते ॥ (८।२)

balena sadṛśaṃ nāsti vīryaṃ tu mama rocate ||

9.1९.१

कृतवीर्यकुले जातो निर्वीर्यः किं करिष्यति । (९।१)

kṛtavīryakule jāto nirvīryaḥ kiṃ kariṣyati |

9.2९.२

निर्वीर्ये तु कुले जातो वीर्यवांस्तु विशिष्यते । (९।२)

nirvīrye tu kule jāto vīryavāṃstu viśiṣyate |

9.3९.३

क्षत्रियः सर्वशो राजन् यस्य वृत्तिः पराजये ॥ (९।३)

kṣatriyaḥ sarvaśo rājan yasya vṛttiḥ parājaye ||

10.1१०.१

सर्वैर् अपि गुणैर् हीनो वीर्यवान् हि तरेद् रिपून् । (१०।१)

sarvair api guṇair hīno vīryavān hi tared ripūn |

10.2१०.२

सर्वैर् अपि गुणैर् युक्तो निर्वीर्यः किं करिष्यति ॥ (१०।२)

sarvair api guṇair yukto nirvīryaḥ kiṃ kariṣyati ||

11.1११.१

द्रव्यभूता गुणाः सर्वे तिष्ठन्ति हि पराक्रमे । (११।१)

dravyabhūtā guṇāḥ sarve tiṣṭhanti hi parākrame |

11.2११.२

जयस्य हेतुः सिद्धिर् हि कर्म दैवं च संश्रितम् ॥ (११।२)

jayasya hetuḥ siddhir hi karma daivaṃ ca saṃśritam ||

12.1१२.१

संयुक्तो हि बलैः कश्चित् प्रमादान्नोपयुज्यते । (१२।१)

saṃyukto hi balaiḥ kaścit pramādānnopayujyate |

12.2१२.२

तेन द्वारेण शत्रुभ्यः क्षीयते सबलो रिपुः ॥ (१२।२)

tena dvāreṇa śatrubhyaḥ kṣīyate sabalo ripuḥ ||

13.1१३.१

दैन्यं यथाबलवति तथा मोहो बलान्विते । (१३।१)

dainyaṃ yathābalavati tathā moho balānvite |

13.2१३.२

तावुभौ नाशकौ हेतू राज्ञा त्याज्यौ जयार्थिना ॥ (१३।२)

tāvubhau nāśakau hetū rājñā tyājyau jayārthinā ||

14.1१४.१

जरासंधविनाशं च राज्ञां च परिमोक्षणम् । (१४।१)

jarāsaṃdhavināśaṃ ca rājñāṃ ca parimokṣaṇam |

14.2१४.२

यदि कुर्याम यज्ञार्थं किं ततः परमं भवेत् ॥ (१४।२)

yadi kuryāma yajñārthaṃ kiṃ tataḥ paramaṃ bhavet ||

15.1१५.१

अनारम्भे तु नियतो भवेद् अगुणनिश्चयः । (१५।१)

anārambhe tu niyato bhaved aguṇaniścayaḥ |

15.2१५.२

गुणान्निःसंशयाद् राजन्नैर्गुण्यं मन्यसे कथम् ॥ (१५।२)

guṇānniḥsaṃśayād rājannairguṇyaṃ manyase katham ||

16.1१६.१

काषायं सुलभं पश्चान्मुनीनां शमम् इच्छताम् । (१६।१)

kāṣāyaṃ sulabhaṃ paścānmunīnāṃ śamam icchatām |

16.2१६.२

साम्राज्यं तु तवेच्छन्तो वयं योत्स्यामहे परैः ॥ (१६।२)

sāmrājyaṃ tu tavecchanto vayaṃ yotsyāmahe paraiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 2, 15

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit