MBh, 2, 15
Select a line for its word-by-word analysis.
सम्राड्गुणम् अभीप्सन् वै युष्मान् स्वार्थपरायणः । (१।२)
samrāḍguṇam abhīpsan vai yuṣmān svārthaparāyaṇaḥ |
भीमार्जुनावुभौ नेत्रे मनो मन्ये जनार्दनम् । (२।१)
bhīmārjunāvubhau netre mano manye janārdanam |
श्रमो हि वः पराजय्यात् किम् उ तत्र विचेष्टितम् ॥ (३।२)
śramo hi vaḥ parājayyāt kim u tatra viceṣṭitam ||
अस्मिन्न् अर्थान्तरे युक्तम् अनर्थः प्रतिपद्यते । (४।१)
asminn arthāntare yuktam anarthaḥ pratipadyate |
तस्मान्न प्रतिपत्तिस्तु कार्या युक्ता मता मम ॥ (४।३)
tasmānna pratipattistu kāryā yuktā matā mama ||
संन्यासं रोचये साधु कार्यस्यास्य जनार्दन । (५।१)
saṃnyāsaṃ rocaye sādhu kāryasyāsya janārdana |
पार्थः प्राप्य धनुःश्रेष्ठम् अक्षय्यौ च महेषुधी । (६।२)
pārthaḥ prāpya dhanuḥśreṣṭham akṣayyau ca maheṣudhī |
रथं ध्वजं सभां चैव युधिष्ठिरम् अभाषत ॥ (६।३)
rathaṃ dhvajaṃ sabhāṃ caiva yudhiṣṭhiram abhāṣata ||
धनुर् अस्त्रं शरा वीर्यं पक्षो भूमिर् यशो बलम् । (७।१)
dhanur astraṃ śarā vīryaṃ pakṣo bhūmir yaśo balam |
प्राप्तम् एतन्मया राजन् दुष्प्रापं यद् अभीप्सितम् ॥ (७।२)
prāptam etanmayā rājan duṣprāpaṃ yad abhīpsitam ||
कुले जन्म प्रशंसन्ति वैद्याः साधु सुनिष्ठिताः । (८।१)
kule janma praśaṃsanti vaidyāḥ sādhu suniṣṭhitāḥ |
निर्वीर्ये तु कुले जातो वीर्यवांस्तु विशिष्यते । (९।२)
nirvīrye tu kule jāto vīryavāṃstu viśiṣyate |
क्षत्रियः सर्वशो राजन् यस्य वृत्तिः पराजये ॥ (९।३)
kṣatriyaḥ sarvaśo rājan yasya vṛttiḥ parājaye ||
सर्वैर् अपि गुणैर् हीनो वीर्यवान् हि तरेद् रिपून् । (१०।१)
sarvair api guṇair hīno vīryavān hi tared ripūn |
सर्वैर् अपि गुणैर् युक्तो निर्वीर्यः किं करिष्यति ॥ (१०।२)
sarvair api guṇair yukto nirvīryaḥ kiṃ kariṣyati ||
द्रव्यभूता गुणाः सर्वे तिष्ठन्ति हि पराक्रमे । (११।१)
dravyabhūtā guṇāḥ sarve tiṣṭhanti hi parākrame |
जयस्य हेतुः सिद्धिर् हि कर्म दैवं च संश्रितम् ॥ (११।२)
jayasya hetuḥ siddhir hi karma daivaṃ ca saṃśritam ||
संयुक्तो हि बलैः कश्चित् प्रमादान्नोपयुज्यते । (१२।१)
saṃyukto hi balaiḥ kaścit pramādānnopayujyate |
तेन द्वारेण शत्रुभ्यः क्षीयते सबलो रिपुः ॥ (१२।२)
tena dvāreṇa śatrubhyaḥ kṣīyate sabalo ripuḥ ||
तावुभौ नाशकौ हेतू राज्ञा त्याज्यौ जयार्थिना ॥ (१३।२)
tāvubhau nāśakau hetū rājñā tyājyau jayārthinā ||
यदि कुर्याम यज्ञार्थं किं ततः परमं भवेत् ॥ (१४।२)
yadi kuryāma yajñārthaṃ kiṃ tataḥ paramaṃ bhavet ||
गुणान्निःसंशयाद् राजन्नैर्गुण्यं मन्यसे कथम् ॥ (१५।२)
guṇānniḥsaṃśayād rājannairguṇyaṃ manyase katham ||
काषायं सुलभं पश्चान्मुनीनां शमम् इच्छताम् । (१६।१)
kāṣāyaṃ sulabhaṃ paścānmunīnāṃ śamam icchatām |
साम्राज्यं तु तवेच्छन्तो वयं योत्स्यामहे परैः ॥ (१६।२)
sāmrājyaṃ tu tavecchanto vayaṃ yotsyāmahe paraiḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.